Pemët gjuhësore me paraardhës të mostrës mbështesin një model hibrid për origjinën e gjuhëve indo-evropiane

1
179
Science

SHKENCA, 28 korrik 2023 – Përktheu Arben Çokaj
Vëllimi 381, Numri 6656
DOI: 10.1126/science.abg0818

PAUL HEGGARTY HTTPS://ORCID.ORG/0000-0001-9585-126X , CORMAC ANDERSON HTTPS://ORCID.ORG/0000-0003-0126-3841, MATTHEW SCARBOROUGH, BENEDICT KING HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-9489-8274, REMCO BOUCKAERT HTTPS://ORCID.ORG/0000-0001-6765-3813, LECHOSŁAW JOCZ HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-4714-8462, MARTIN JOACHIM KÜMMEL HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-3832-2107, THOMAS JÜGEL HTTPS://ORCID.ORG/0000-0001-8687-075X, BRITTA IRSLINGER HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-3680-2051, ROLAND POOTH, HENRIK LILJEGREN HTTPS://ORCID.ORG/0000-0003-3907-0930, RICHARD F. STRAND HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-5841-0585, GEOFFREY HAIG HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-5410-3692, MARTIN MACÁK, RONALD I. KIM HTTPS://ORCID.ORG/0000-0003-3298-9653, ERIK ANONBY HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-8719-4922, TIJMEN PRONK, OLEG BELYAEV HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-8032-566X, TONYA KIM DEWEY-FINDELL, MATTHEW BOUTILIER, CASSANDRA FREIBERG HTTPS://ORCID.ORG/0000-0003-0161-6643, ROBERT TEGETHOFF, MATILDE SERANGELI HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-4293-2039, NIKOS LIOSIS HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-1980-0791, KRZYSZTOF STROŃSKI HTTPS://ORCID.ORG/0000-0001-8951-8516, KIM SCHULTE HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-9009-3954, GANESH KUMAR GUPTA HTTPS://ORCID.ORG/0009-0004-8881-3678, WOLFGANG HAAK HTTPS://ORCID.ORG/0000-0003-2475-2007, JOHANNES KRAUSE HTTPS://ORCID.ORG/0000-0001-9144-3920, QUENTIN D. ATKINSON HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-8499-7535, SIMON J. GREENHILL HTTPS://ORCID.ORG/0000-0001-7832-6156, DENISE KÜHNERT HTTPS://ORCID.ORG/0000-0002-5657-018X, DHE RUSSELL D. GRAY
Informacioni dhe lidhjet e autorëve

Përmbledhja e redaktorit

Gjuhët e familjes indo-evropiane fliten nga pothuajse gjysma e popullsisë së botës, por origjina e tyre dhe modelet e përhapjes janë të diskutueshme. Heggarty et al. paraqesin një bazë të dhënash me 109 gjuhë moderne dhe 52 gjuhë historike indo-evropiane të kalibruar në kohë, të cilat ata i analizuan me modele të konkluzionit filogjenetik Bayesian. Rezultatet e tyre sugjerojnë një shfaqje të gjuhëve indo-evropiane rreth 8000 vjet më parë. Kjo është një datë rrënjë më e thellë sesa mendohej më parë, dhe përshtatet me një origjinë fillestare në jug të Kaukazit të ndjekur nga një degë në veri në rajonin e stepës. Këto gjetje çojnë në një “hibrid” që pajton dëshmitë aktuale gjuhësore dhe antike të ADN-së si nga Gjysmëhëna Pjellore lindore (si burim parësor) ashtu edhe nga stepa (si një atdhe dytësor). – SNV

Linguist Family Tree

Abstrakt i strukturuar

PREZANTIMI

Pothuajse gjysma e popullsisë së botës flet një gjuhë të familjes së gjuhëve indo-evropiane. Megjithatë, mbetet e paqartë se ku u fol fillimisht gjuha e përbashkët stërgjyshore e kësaj familjeje (proto-indo-evropiane) dhe kur dhe pse u përhap përmes Euroazisë. Hipoteza e “Stepës” parashtron një zgjerim nga stepa Pontiko-Kaspike, jo më herët se 6500 vjet më parë (viti B.P. Before Present – Para së tashmes), dhe kryesisht me blegtori të bazuar në kuaj nga ~ 5000 vjet B.P. Një hipotezë alternative “anadollake” ose “bujqësi” parashtron se indo-evropianët u shpërndanë me bujqësi jashtë pjesëve të Gjysmëhënës Pjellore, duke filluar që nga ~ 9500 deri në 8500 vjet B.P. ADN-ja e lashtë (aDNA) po sjell tani perspektiva të reja të vlefshme, por këto mbeten vetëm interpretime indirekte të parahistorisë së gjuhës. Në këtë studim, ne testuam midis parashikimeve të thellësisë kohore të hipotezave anadollake dhe stepës, drejtpërdrejt nga të dhënat gjuhësore. Ne raportojmë një kornizë të re për kronologjinë dhe sekuencën e divergjencës së indo-evropiane, duke përdorur metoda filogjenetike Bayesian të aplikuara në një grup të dhënash të reja, të gjera të fjalorit bazë në 161 gjuhë indo-evropiane.

ARSYETIMI

Analizat e mëparshme filolinguistike kanë prodhuar rezultate kontradiktore. Ne diagnostikuam dhe zgjidhëm shkaqet e kësaj mospërputhjeje, në veçanti dy. Së pari, grupet e të dhënave të përdorura kishin kampionim të kufizuar gjuhësor dhe mospërputhje të gjerë të kodimit. Së dyti, disa analiza zbatuan supozimin se gjuhët moderne të folura rrjedhin drejtpërdrejt nga gjuhët e shkruara të lashta dhe jo nga varietetet e folura paralele. Së bashku, këto probleme metodologjike shtrembëruan vlerësimet e gjatësisë së degëve dhe konkluzionet e datave. Ne paraqesim një grup të ri të dhënash të njohjes (origjina e fjalëve të përbashkëta) në të gjithë indo-evropianishten. Ky grup të dhënash eliminon mospërputhjet e kaluara dhe ofron një mostër gjuhësore më të plotë dhe më të ekuilibruar, duke përfshirë 52 gjuhë jomoderne për një grup më të dendur pikash të kalibrimit kohor. Ne aplikuam analizën filogjenetike Bayesian të mundësuar nga prejardhja për të testuar dhe jo për të zbatuar supozimet e drejtpërdrejta të prejardhjes.

REZULTATET

Pak gjuhë të lashta të shkruara janë kthyer si paraardhës të drejtpërdrejtë të klaseve moderne. Ne gjejmë një moshë rrënjësore mesatare për indo-evropianen prej ~ 8120 vjet B.P. (95% dendësia më e lartë e pasme: 6740 deri 9610 vjet B.P.). Kronologjia jonë është e fuqishme në një sërë modelesh alternative filogjenetike dhe analiza të ndjeshmërisë, që ndryshojnë nëngrupet e të dhënave dhe parametrat e tjerë. Indo-evropiania tashmë ishte ndarë me shpejtësi në degë të shumta kryesore deri në 7000 vjet B.P., pa një bërthamë koherente jo-anadoliane. Indo-iranishtja nuk ka asnjë lidhje të ngushtë me balto-sllavishten, duke dobësuar rastin e përhapjes së saj përmes stepës.

PËRFUNDIMI

Rezultatet tona nuk janë plotësisht në përputhje as me hipotezën e stepës dhe as me hipotezën e bujqësisë. Dëshmitë e fundit të aADN-së sugjerojnë se dega e Anadollit nuk mund të merret në stepë, por në jug të Kaukazit. Për degët e tjera, zgjerimi(et) e mundshme kandidate jashtë kulturës Yamnaya janë të dallueshme në aADN, por disa kishin vetëm ndikim të kufizuar gjenetik. Rezultatet tona tregojnë se këto zgjerime nga ~ 5000 vjet B.P. e tutje erdhën gjithashtu shumë vonë për kronologjinë gjuhësore të divergjencës indo-evropiane. Megjithatë, ato janë në përputhje me një atdheun përfundimtar në jug të Kaukazit dhe një degë të mëvonshme drejt veriut në stepë, si një atdhe dytësor për disa degë të indo-evropianëve që hyjnë në Evropë me zgjerimet e mëvonshme të lidhura me Corded Ware. Kështu, filogjenetika gjuhësore dhe aADN-ja kombinohen për të sugjeruar se zgjidhja e enigmës 200-vjeçare indo-evropiane qëndron në një hibrid të hipotezave bujqësore dhe stepës.

Një DensiTree që tregon shpërndarjen e probabilitetit të topologjive të pemëve për familjen e gjuhëve indo-evropiane.
Boshti kohor tregon kronologjinë e vlerësuar të zgjerimit gjeografik dhe divergjencës së familjes, të kalibruar në 52 gjuhë të shkruara jomoderne. Shënimet shtojnë kontekstin kronologjik në lidhje me kulturat e zgjedhura arkeologjike dhe zgjerimet e komponentëve të rëndësishëm të prejardhjes në regjistrimin e aADN-së. CHG, gjuetarë-mbledhës të Kaukazit; EHG, gjuetarë-grumbullues lindorë (evropianë); BMAC, Kompleksi Arkeologjik Bactria-Margiana.

Abstrakt​i

Origjina e familjes së gjuhëve indo-evropiane është shumë e diskutueshme. Analizat filogjenetike Bayesian të fjalorit bazë kanë prodhuar rezultate kontradiktore, me disa që mbështesin një zgjerim bujqësor jashtë Anadollit ~ 9000 vjet më parë (vjet B.P.), ndërsa të tjerët mbështesin një përhapje me baritorizëm të bazuar në kuaj nga Stepa Pontiko-Kaspiane ~6000 vjet B.P. Këtu ne paraqesim një bazë të dhënash të gjerë të fjalorit bazë indo-evropian që eliminon mospërputhjet e së kaluarës në kodimin përkatës. Analiza filogjenetike e mundësuar nga prejardhja e këtij grupi të dhënash tregon se pak gjuhë të lashta janë paraardhës të drejtpërdrejtë të klaseve moderne dhe prodhojnë një moshë rrënjë prej ~ 8120 vjet B.P. për familjen. Megjithëse kjo datë nuk është në përputhje me hipotezën e stepës, ajo nuk përjashton një atdhe fillestar në jug të Kaukazit, me një degë të mëvonshme drejt veriut në stepë dhe më pas nëpër Evropë. Ne e pajtojmë këtë hipotezë hibride me provat e lashta të ADN-së të publikuara së fundmi nga stepa dhe gjysmëhëna pjellore veriore.

1 KOMENT

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

Kjo uebfaqe përdor Akismet, për të ulur spam. Mëso se si procesohen të dhënat e komentit tuaj.