Standardi që Rama kërkon në Washington duhet të ekzistojë edhe në Tiranë

Isuf B. Bajrami

Edi Rama shkoi në New York dhe foli me tone të pazakonta për Joe Bidenin dhe Hashim Thaçin. Në një aktivitet të komunitetit shqiptaro-amerikan, më 25 shtator 2026, kryeministri deklaroi se Biden e kishte “tradhtuar” Thaçin dhe se Shtetet e Bashkuara mund të kishin bërë më shumë për të mos lejuar nisjen e procesit që, sipas tij, çoi në dënimin e ish-presidentit të Kosovës.[1]
Është një deklaratë e fortë politike.

Por, pikërisht sepse është e tillë, ajo sjell me vete një pyetje po aq të fortë për vetë Ramën:

Nëse kryeministri shqiptar kërkon llogari nga Washingtoni për mënyrën se si është mbrojtur një figurë e rëndësishme shqiptare e Kosovës, çfarë standardi sigurie kërkon ai dhe garanton për institucionet shqiptare të sigurisë?

Kjo nuk është një përpjekje për të barazuar çështjen e Thaçit me atë të institucioneve shqiptare.

Nuk janë të njëjta.
As nuk duhet të përdoret një hetim penal në Shqipëri për të relativizuar një proces gjyqësor në Hagë.

Por një gjë është e padiskutueshme: Rama është kryeministër i Shqipërisë dhe siguria kombëtare shqiptare është pjesë e përgjegjësisë së tij politike.

Prandaj, kur ai ngre standardin e llogaridhënies për një aleat të madh, publiku shqiptar ka të drejtë të përdorë të njëjtin standard të llogaridhënies ndaj qeverisë së vet.

SHISH-i nuk është një institucion i zakonshëm

Shërbimi Informativ i Shtetit nuk është një ministri e zakonshme.
Misioni i tij lidhet drejtpërdrejt me mbledhjen dhe analizën e informacionit për rreziqet ndaj sigurisë kombëtare dhe me informimin e institucioneve shtetërore për këto kërcënime.[2]

Pikërisht për këtë arsye, çdo krizë që prek drejtimin e këtij institucioni nuk mund të trajtohet si një episod i zakonshëm politik.

Në shtator 2026, ish-drejtoresha e SHISH-it, Vlora Hyseni, u vu nën masën e sigurimit “arrest në shtëpi” në kuadër të një procedimi penal të SPAK-ut.[3] Më 24 shtator, GJKKO vendosi vazhdimin e kësaj mase ndaj saj.[4]

Këtu duhet të ndalemi.
Jo për ta shpallur Hysenin fajtore.
Jo për të nxjerrë përfundime mbi përmbajtjen e një hetimi që vazhdon.
Por për të kuptuar peshën institucionale të ngjarjes.

Bëhet fjalë për ish-drejtoreshën e institucionit qendror të inteligjencës së shtetit shqiptar.
Dhe, kur drejtuesi i një institucioni të tillë vihet nën hetim, pyetja nuk është vetëm se çfarë ka bërë apo nuk ka bërë individi.

Ekziston edhe një pyetje tjetër:
Si funksionoi sistemi që e zgjodhi, e emëroi, e kontrolloi dhe e mbikëqyri atë institucion?
Kjo është pyetje politike dhe institucionale.
Dhe ajo nuk zëvendëson drejtësinë.
Përkundrazi, e plotëson atë.

Penalisht, përgjegjësinë e përcakton gjykata. Politikisht, përgjegjësinë e mban qeverisja.
Ky dallim është thelbësor.

Në një shtet të së drejtës, askush nuk duhet të shpallet fajtor sepse është nën hetim. Masa e sigurimit nuk është dënim dhe hetimi nuk është vendim fajësie.

Kjo është arsyeja pse çdo pretendim konkret ndaj Hysenit duhet të mbetet i lidhur me atë që kanë bërë publike organet kompetente dhe jo me interpretime politike.

Por nga kjo nuk rrjedh se qeveria nuk ka përgjegjësi.
Përgjegjësia politike nuk është përgjegjësi penale.

Një ministër mund të mos jetë penalisht përgjegjës për një veprim të një zyrtari, por kryeministri nuk mund të thotë se funksionimi i sistemit që ai drejton nuk është çështje e tij.

Kjo është pikërisht ajo që Rama duhet të sqarojë.

Nëse drejtuesja e një prej institucioneve më të ndjeshme të shtetit përfundon nën një masë sigurie të vendosur nga GJKKO, pyetja për standardin e kontrollit institucional nuk është sulm ndaj drejtësisë.

Është detyrim ndaj publikut.

Por kronologjia e emërimit e bën pyetjen edhe më konkrete
Vlora Hyseni nuk erdhi në krye të SHISH-it jashtë një procedure shtetërore.
Më 17 mars 2023, Edi Rama propozoi Vlora Hysenin për drejtimin e Shërbimit Informativ të Shtetit. Më 3 prill 2023, Presidenti Bajram Begaj e dekretoi emërimin e saj në këtë detyrë.[5]

Kjo kronologji nuk është provë për asnjë shkelje dhe nuk mund të përdoret si e tillë.

Por ajo ka rëndësi për një arsye tjetër: tregon se përgjegjësia institucionale për drejtimin e SHISH-it është e ndërtuar nga vetë ligji mbi disa hallka shtetërore dhe jo mbi një vendim individual të izoluar.

Dokumenti zyrtar i SHISH-it përcakton se Drejtori emërohet dhe shkarkohet nga Presidenti i Republikës me propozim të Kryeministrit.[6]

Pra, Presidenti ka kompetencën formale të emërimit dhe shkarkimit, ndërsa Kryeministri ka kompetencën kushtetuese e ligjore për propozimin e kandidatit.

Rama flet në OKB, por nuk e dëgjon kush, flet me veten e u shet pordha shqiptarëve, se vetëm pordhat i kanë mbetë!

Kjo ndarje nuk duhet deformuar.

Nuk është e saktë të thuhet se Rama e emëroi vetë drejtorin e SHISH-it.
Por është po aq e pasaktë të thuhet se qeveria nuk ka asnjë lidhje institucionale me procesin.
Ligji e përcakton qartë rolin e Kryeministrit.
Dhe roli i tij nuk përfundon me propozimin.

Sipas vetë SHISH-it, shërbimi varet nga Kryeministri. Drejtori informon dhe raporton te Presidenti dhe te Kryeministri për problemet që lidhen me sigurinë kombëtare, ndërsa struktura dhe organizimi i SHISH-it miratohen nga Kryeministri.[6]

Këto janë fakte institucionale.

Dhe pikërisht për këtë arsye, përgjegjësia politike nuk mund të përkufizohet si përgjegjësi penale.
Rama nuk është gjyqtar i çështjes së Hysenit.
Por ai është pjesë e arkitekturës shtetërore që ligji ka vendosur rreth SHISH-it.
Kjo mjafton për ta bërë legjitime pyetjen mbi standardin e kontrollit.

Kush kontrollon SHISH-in? (Parlamenti dhe Prokuroria)

Kjo është pyetja që e çon debatin edhe më tej.
Një shërbim inteligjent nuk mund të funksionojë pa kontroll demokratik.

Por kontrolli demokratik nuk mund të jetë as kontroll politik mbi informacionin e inteligjencës.

Ligji kërkon që informacioni i mbledhur, analizuar dhe shpërndarë nga SHISH-i të jetë objektiv dhe i pavarur nga konsideratat politike.[6]

Ky është një parim themelor.
Por, paralelisht me pavarësinë e informacionit, ekziston edhe mbikëqyrja institucionale.

Sipas kuadrit të publikuar nga SHISH-i, në ushtrimin e kontrollit mbi shërbimin përfshihen Presidenti, Kuvendi, Kryeministri, Kontrolli i Lartë i Shtetit, Prokurori i Përgjithshëm, Avokati i Popullit dhe Inspektori i Përgjithshëm.[7]

Kuvendi e ushtron kontrollin përmes Komisionit për Çështjet e Brendshme dhe të Mbrojtjes. Drejtori i SHISH-it raporton në këtë komision të paktën një herë në vit, në një mënyrë që mbron burimet dhe informacionin e klasifikuar.[7]

Ekziston edhe Inspektori i Përgjithshëm, i cili emërohet nga Këshilli i Ministrave dhe është përgjegjës për kryerjen e inspektimeve në veprimtarinë e SHISH-it. Sipas dokumentit zyrtar të institucionit, ai raporton drejtpërdrejt te Kryeministri dhe ka të drejtë të ushtrojë kontroll mbi veprimtarinë e shërbimit, të informojë për shkelje ligjore ose probleme serioze dhe të rekomandojë masa korrigjuese.[7]

Pra, ekziston një arkitekturë kontrolli.
Dhe kjo e bën pyetjen politike shumë më konkrete.
Nuk është më pyetja abstrakte se kush duhet të mbajë përgjegjësi.
Është pyetja nëse mekanizmat që ligji ka parashikuar kanë funksionuar.

Nëse kanë funksionuar, qeveria duhet të jetë në gjendje ta shpjegojë.
Nëse nuk kanë funksionuar, qeveria duhet të shpjegojë pse.
Nëse kanë zbuluar një problem dhe ai është trajtuar në kohë, kjo duhet të bëhet pjesë e transparencës institucionale, brenda kufijve që lejon siguria kombëtare.

Nëse nuk e kanë zbuluar, atëherë duhet pyetur për cenueshmërinë e sistemit.
Kjo nuk është ndërhyrje në drejtësi.
Është kontroll i qeverisjes.

Dhe këtu hyn Strategjia Kombëtare e Sigurisë

Kjo çështje nuk duhet parë vetëm përmes episodit të SHISH-it.
Vetë shteti shqiptar ka përcaktuar një koncept shumë më të gjerë të sigurisë.

Strategjia Kombëtare e Sigurisë 2023–2028 e përshkruan mjedisin e sotëm të sigurisë si një hapësirë ku kërcënimet nuk vijnë vetëm nga konfliktet ushtarake tradicionale. Dokumenti përfshin kërcënimet kibernetike, përdorimin e teknologjisë si mjet dëmtues ose çorientues dhe rreziqet ndaj qëndrueshmërisë sociale, ekonomike dhe politike.[8]

Strategjia e pranon gjithashtu se rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla po sfidohet nga përdorimi agresiv i forcës ushtarake për pushtimin e territoreve dhe se ndryshimet gjeopolitike kanë krijuar një mjedis të ri kërcënimesh.[8]

Pra, Shqipëria vetë e ka pranuar se siguria kombëtare nuk është vetëm mbrojtja e kufirit.

Është edhe mbrojtja e institucioneve.
Është rezistenca ndaj ndikimeve të jashtme.
Është siguria kibernetike.
Është qëndrueshmëria e shtetit.

Është aftësia e institucioneve për të identifikuar dhe përballuar kërcënimet.
Atëherë standardi duhet të jetë i njëjtë edhe në praktikë.

Nëse qeveria shqiptare e konsideron ndërhyrjen e jashtme dhe dobësimin institucional si çështje të sigurisë kombëtare, ajo duhet të jetë në gjendje t’i tregojë publikut se çfarë mekanizmash përdor për të mbrojtur institucionet e veta më të ndjeshme.

Këtu fillon përgjegjësia e Ramës

Edi Rama nuk mund të jetë përgjegjës penal për çdo gjë që ndodh brenda SHISH-it.
As nuk është kjo çështja.
Çështja është tjetër.
Kush mban përgjegjësi politike për standardin e sistemit të sigurisë kombëtare që funksionon nën një qeveri?

Përgjigjja nuk mund të jetë gjithmonë “institucionet e pavarura”.
Sepse jo çdo institucion është i pavarur nga përgjegjësia politike e qeverisjes.
Dhe siguria kombëtare është, në fund të fundit, një përgjegjësi e shtetit.
Rama mund të mos ndërhyjë në një hetim të SPAK-ut.

Nuk duhet të ndërhyjë.
Rama nuk duhet të vendosë fajësinë e Hysenit.
Nuk mund ta bëjë.
Por Rama mund dhe duhet të japë llogari për standardin institucional.

A kishte mekanizma kontrolli?

A kishte verifikim të mjaftueshëm?
A funksionuan strukturat mbikëqyrëse?
A kishte sinjale që duhej të ishin identifikuar më herët?
A kishte cenueshmëri në sistem?
Dhe, mbi të gjitha, çfarë do të bëjë qeveria që një problem i tillë, nëse hetimi provon shkelje, të mos përsëritet?

Këto janë pyetje politike.
Dhe asnjëra prej tyre nuk paragjykon vendimin e gjykatës.
Standardi nuk mund të jetë më i lartë për Washingtonin sesa për Tiranën

Këtu qëndron thelbi i gjithë çështjes.
Rama ka të drejtë të ketë opinion për mënyrën se si Shtetet e Bashkuara kanë vepruar ndaj Thaçit.

Mund të kritikojë Bidenin.
Mund të argumentojë se Washingtoni duhej të kishte bërë më shumë.
Por, në momentin që ai përdor një gjuhë kaq të fortë ndaj një aleati dhe ish-presidenti amerikan, lind natyrshëm pyetja:
A është Rama po aq kërkues ndaj vetes dhe institucioneve që varen nga qeverisja shqiptare?
Nëse përgjigjja është po, kjo duhet të shihet në transparencë, në përgjegjësi institucionale dhe në standarde të qarta sigurie.
Nëse përgjigjja është po, atëherë qeveria duhet të jetë e para që kërkon zbardhjen e plotë të çdo çështjeje që prek institucionet e sigurisë.

Jo për të ndërhyrë te drejtësia.
Por për të garantuar që shteti të mësojë nga çdo dobësi e mundshme.
Kjo është mënyra se si funksionon një shtet serioz.

Nuk mjafton të kërkosh besnikëri nga aleatët

Shqipëria është pjesë e NATO-s.
Kjo do të thotë se siguria kombëtare shqiptare është pjesë e një arkitekture kolektive të sigurisë.
Por anëtarësimi në një aleancë nuk e zëvendëson përgjegjësinë kombëtare.
Përkundrazi.

Sa më shumë mbështetet një shtet te aleatët, aq më shumë duhet të jetë në gjendje të dëshmojë se institucionet e veta funksionojnë me standarde të besueshme.

Prandaj, Rama nuk mund të kërkojë vetëm:
“Çfarë bëri Amerika për Thaçin?”
Duhet të jetë në gjendje të përgjigjet edhe për pyetjen:
“Çfarë po bën Shqipëria për të garantuar integritetin e institucioneve të veta të sigurisë?”

Këto dy pyetje nuk përjashtojnë njëra-tjetrën.
Mund të kërkohet llogari nga Washingtoni dhe nga Tirana.
Mund të mbrohet Thaçi dhe, njëkohësisht, të kërkohet transparencë për SHISH-in.
Mund të mbështetet Kosova dhe, njëkohësisht, të kërkohet përgjegjësi institucionale në Shqipëri.
Njëra nuk e anulon tjetrën.

Dhe këtu qëndron prova e vërtetë për Ramën

Rama nuk ka nevojë të mbrojë Hysenin.
As nuk duhet ta dënojë publikisht.
Nuk është detyra e tij.
Detyra e tij është të mbrojë standardin e shtetit.

Nëse hetimi përfundon pa prova për akuzat e ngritura, kjo duhet pranuar.
Nëse hetimi prodhon prova dhe përgjegjësi penale, ato duhet t’i nënshtrohen drejtësisë.
Por, në të dyja rastet, qeveria duhet të shohë nëse sistemi institucional ka funksionuar siç duhet.
Kjo është pika ku përgjegjësia politike nuk mund të zhduket pas përgjegjësisë individuale.

Sepse një sistem i sigurisë kombëtare nuk mund të mbështetet te ideja se problemi fillon dhe mbaron me një individ.
Sistemi duhet të jetë më i fortë se individi.
Dhe kjo është pikërisht ajo që duhet të provojë qeveria shqiptare.

Nga Thaçi te SHISH-i

Prandaj, dy çështjet nuk duhen bashkuar artificialisht. Ato duhen vendosur përballë njëra-tjetrës si dy teste të ndryshme të të njëjtit parim: llogaridhënies për sigurinë.

Në rastin e Thaçit, Rama kërkon që një fuqi aleate të mbajë përgjegjësi për mënyrën se si ka vepruar.

Në rastin e SHISH-it, shqiptarët kanë të drejtë të kërkojnë që qeveria shqiptare të mbajë përgjegjësi për standardin institucional të sigurisë në vend.

Në të dyja rastet, prova është thelbësore.
Në të dyja rastet, drejtësia duhet të respektohet.
Në të dyja rastet, faktet duhet të ndahen nga interpretimet politike.
Por, në të dyja rastet, ekziston edhe një parim i thjeshtë:

Institucionet e sigurisë nuk mund të funksionojnë në mjegull.
Dhe kryeministri që kërkon llogari nga aleatët nuk mund të kërkojë për vete një përjashtim nga llogaridhënia.
Në fund të fundit, kjo nuk është çështje Biden–Rama.
Nuk është as çështje Thaçi–Hyseni.
Është çështje shteti.

Nëse Rama kërkon që Washingtoni të përgjigjet për standardin e sigurisë që ka aplikuar ndaj shqiptarëve të Kosovës, atëherë Rama duhet të jetë i pari që pranon të përgjigjet për standardin e sigurisë që shteti shqiptar aplikon ndaj vetvetes.

Jo me deklarata.
Me institucione.
Me dokumente.
Me transparencë.
Dhe, mbi të gjitha, me përgjegjësi politike.

Fusnotat,
[1] Kryeministria e Republikës së Shqipërisë, “New York, Adresimi i Kryeministrit Rama në mbrëmjen gala të organizuar nga Këshilli për Marrëdhëniet Shqiptaro-Amerikane”, 25 shtator 2026. Në fjalën e tij, Kryeministri Edi Rama foli për Hashim Thaçin dhe për rolin e Shteteve të Bashkuara, duke deklaruar se SHBA-ja “nuk bëri më të mirën” për Thaçin dhe se mund të kishte bërë më shumë përpara nisjes së procesit ndaj tij.

[2] Republika e Shqipërisë, Ligji nr. 8391, datë 28.10.1998, “Për Shërbimin Informativ të Shtetit”, i ndryshuar; Shërbimi Informativ i Shtetit, “Programi i Transparencës”, rubrika “Legjislacion kombëtar”. Kuadri ligjor përcakton misionin e SHISH-it në fushën e informacionit dhe sigurisë kombëtare, si dhe marrëdhëniet e tij me institucionet e tjera shtetërore.

[3] Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), procedimi penal nr. 20/1, viti 2025, dhe aktet procedurale të bëra publike lidhur me personin nën hetim Vlora Hyseni. Për statusin procedural duhet bërë dallimi midis pretendimeve të hetimit, masës së sigurimit dhe një vendimi përfundimtar fajësie.

[4] Gjykata e Posaçme e Shkallës së Parë për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar (GJKKO), vendimi nr. 69, datë 24.09.2026, lidhur me vazhdimin e masës së sigurimit personal “arrest në shtëpi” ndaj personit nën hetim Vlora Hyseni. Vendimi dhe njoftimi gjyqësor duhen lexuar në përputhje me kufizimet e vendosura për publikimin e materialeve të dosjes gjatë hetimeve paraprake.

[5] Kryeministria e Republikës së Shqipërisë, njoftimi për propozimin e Vlora Hysenit për detyrën e Drejtores së Shërbimit Informativ të Shtetit, 17 mars 2023; Presidenti i Republikës së Shqipërisë, dekreti për emërimin e Vlora Hysenit në detyrën e Drejtores së SHISH-it, 3 prill 2023. Kronologjia evidenton dy hallka të ndryshme të procedurës institucionale: propozimin nga Kryeministri dhe emërimin me dekret të Presidentit.

[6] Shërbimi Informativ i Shtetit, “Programi i Transparencës”, rubrika “Legjislacion kombëtar”, në zbatim të Ligjit nr. 8391, datë 28.10.1998, “Për Shërbimin Informativ të Shtetit”, i ndryshuar. Kuadri ligjor përcakton procedurën e emërimit dhe shkarkimit të Drejtorit të SHISH-it, rolin e Presidentit dhe të Kryeministrit, detyrimet e raportimit dhe parimin që informacioni i mbledhur e i shpërndarë nga shërbimi të jetë objektiv dhe i pavarur nga konsideratat politike.

[7] Shërbimi Informativ i Shtetit, “Programi i Transparencës – Legjislacion kombëtar”, pjesa që rregullon kontrollin dhe mbikëqyrjen mbi SHISH-in. Sipas kuadrit të publikuar nga institucioni, kontrolli ushtrohet në forma të ndryshme nga Presidenti i Republikës, Kuvendi, Kryeministri, Kontrolli i Lartë i Shtetit, Prokurori i Përgjithshëm, Avokati i Popullit dhe Inspektori i Përgjithshëm. Dokumentacioni përcakton gjithashtu rolin e Komisionit parlamentar përkatës dhe kompetencat e Inspektorit të Përgjithshëm në raport me Kryeministrin dhe SHISH-in.

[8] Republika e Shqipërisë, “Strategjia Kombëtare e Sigurisë 2023–2028”, dokument strategjik i Republikës së Shqipërisë, Ministria e Mbrojtjes. Strategjia trajton ndryshimet gjeopolitike dhe kërcënimet tradicionale e jotradicionale ndaj sigurisë, përfshirë kërcënimet kibernetike dhe përdorimin e teknologjisë si mjet dëmtues ose çorientues ndaj qëndrueshmërisë sociale, ekonomike dhe politike.

Prishtinë, 26.09.2026