[ Libra NëLinjë ]
Ferdinand Laholli u lind më 16 qershor 1960 në kampin e internimit në Gradishtë, asaj kohe një zonë kënetore në zemër të Shqipërisë. Familja e tij ishte internuar atje nga Korça, pasi i ati – që kohë më parë ishte dënuar me burg gjoja për propagandë kundër shtetit – kishte mundur pas daljes nga burgu të arratisej në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku gjashtë vite më vonë edhe gjendet i vrarë, pa qenë se ishte grabitur.
Pak muaj pas lindjes së tij pasoi një shpërngulje tjetër e detyruar, kësaj here drejt kampit të internimit në Savër, ku Lahollit iu desh të kalonte tre dekada të jetës së tij dhe ku përjetoi mohimin e çdo të drejte qytetare dhe politike.
Shkollën tetëvjeçare e ndoqi në Savër, të mesmen mekanike bujqësore në Lushnjë, frekuentim që iu mundësua vetëm pas shumë letrave ankuese drejtuar Komitetit Qendror të asaj kohe. Më vonë, kur kishte shkuar në Ministrinë e Arsimit për qëllime studimi, ministri i komunikoi me keqardhje se aktualisht nuk kishte më vende të lira studimi dhe se kjo gjendje do të vazhdonte edhe në vitet e ardhshme…
Si të ishte i paktë një kalvar i tillë jetësor, nga viti 1982 figuron edhe në listën e shpifjeve makabre të sigurimit të fshehtë të shtetit shqiptar gjoja si agjent grek.
Zëri poetik i Lahollit vjen nga thellësitë e skëterrës moniste. Në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare kërkoi një shtëpi botuese për dorëshkrimin e tij të parë, por libri i tij i parë mundi të botohej në Shqipëri vetëm pas rrëzimit të diktaturës.
Poezitë e tij janë përkthyer në disa gjuhë, ndër to gjermanisht, italisht, anglisht, suedisht, turqisht, hollandisht, dialektin karintian, rumanisht, frëngjisht dhe hungarisht.
Në Gjermani ka punuar në profesione të ndryshme, ndër të tjera si përkthyes letrar dhe mësimdhënës i gjuhës gjermane.
GJERMANISHT
Ferdinand Laholli wurde am 16. Juni 1960 im Internierungslager von Gradishtë geboren, das damals ein sumpfiges Gebiet im Herzen Albaniens war. Seine Familie war aus Korça dorthin verbannt worden, nachdem sein Vater – der einige Zeit zuvor angeblich wegen staatsfeindlicher Propaganda zu einer Gefängnisstrafe verurteilt worden war – nach seiner Entlassung aus dem Gefängnis die Flucht in die Vereinigten Staaten von Amerika gelungen war. Dort wurde er sechs Jahre später tot aufgefunden, ohne dass man ihn ausgeraubt hatte.
Nur wenige Monate nach Lahollis Geburt wurde die Familie erneut zwangsweise umgesiedelt, diesmal in das Internierungslager von Savër. Dort verbrachte er drei Jahrzehnte seines Lebens – unter Bedingungen, die ihm jegliche bürgerlichen und politischen Rechte verweigerten.
Die achtjährige Schule besuchte er in Savër, die landwirtschaftlich-mechanische Mittelschule in Lushnja – ein Bildungsweg, der ihm erst nach zahlreichen Beschwerdebriefen an das damalige Zentralkomitee ermöglicht wurde. Als er später wegen eines Studiums im Bildungsministerium vorsprach, teilte ihm der Minister mit Bedauern mit, dass es derzeit keine freien Studienplätze gebe und dass sich daran auch in den kommenden Jahren nichts ändern werde.
Als wäre ein solches Schicksal nicht schon schwer genug gewesen, tauchte sein Name ab 1982 zudem auf der Liste der Verleumdungen des albanischen Geheimdienstes auf – angeblich als griechischer Agent.
Lahollis poetische Stimme ist aus den Tiefen dieser monistischen Finsternis hervorgegangen. Bereits im Alter von fünfzehn Jahren suchte er einen Verlag für sein erstes Manuskript, doch sein erstes Buch konnte in Albanien erst nach dem Sturz der Diktatur erscheinen.
Seine Gedichte wurden in zahlreiche Sprachen übersetzt, darunter Deutsch, Italienisch, Englisch, Schwedisch, Türkisch, Niederländisch, Kärntnerisch, Rumänisch, Französisch und Ungarisch.
In Deutschland arbeitete er in verschiedenen Berufen, unter anderem als literarischer Übersetzer und als DaF/DaZ Dozent.
FJALËT KANË RËNË
Fjalët kanë rënë
si teza
që s’i mbron më kush.
Çka mbetet
është afërsia si një sistem i hapur.
E paqëndrueshme,
por e vërtetë.
Shikimi yt
s’bën pyetje.
Veç mbështetet tek unë.
DIE WORTE SIND GEFALLEN
Die Worte sind gefallen
wie Thesen,
die niemand mehr verteidigt.
Was bleibt,
ist Nähe wie ein offenes System.
Instabil,
aber wahr.
Dein Blick
fragt nicht.
Er ruht bei mir.
BATICAT E NATËS
Nata na hap
si një frut që piqet ngadalë,
dhe hëna mbledh dritën e saj
në sytë e tu të qetë.
E qeshura jote
është një hark i butë drite
që e përkul kohën,
derisa orët treten
brenda vetes.
Jashtë koha udhëton
pa mundësi kthimi.
Brenda nesh
ajo merr formën e prekjes.
DIE GEZEITEN DER NACHT
Die Nacht öffnet uns
wie eine Frucht, die langsam reift,
und der Mond sammelt sein Licht
in deinen stillen Augen.
Dein Lachen
ist ein weicher Bogen Helligkeit,
der die Zeit beugt,
bis die Stunden schmelzen
in ihr eigenes Inneres.
Draußen reist die Zeit
ohne Möglichkeit zur Rückkehr.
In unserem Inneren nimmt sie
die Form einer Berührung an.
NUK ËSHTË ZJARRI
Nuk është flaka që më thërret,
por nxehtësia që mbetet
kur gjithçka shuhet.
Shtrihemi pranë njëri-tjetrit
si dy hije që sapo kanë kaluar
përmes të njëjtit dritëzim.
Gishti yt vizaton rrathë
në hapësirën e padukshme
ku frymoj unë.
Mes frymës sate
dhe emrit tim
hapet një vend
ku afshi nuk mjafton
për ta shpjeguar.
ES IST NICHT DAS FEUER
Es ist nicht die Flamme, die mich ruft,
sondern die Wärme, die bleibt,
wenn alles erlischt.
Wir liegen nebeneinander
wie zwei Schatten, die eben erst
durch denselben Schimmer gingen.
Dein Finger zeichnet Kreise
in den unsichtbaren Raum,
in dem ich atme.
Zwischen deinem Atem
und meinem Namen
öffnet sich ein Ort,
den Verlangen allein
nicht erklären kann.
MASA E FRYMËS
Nuk i numëroj sekondat.
Numëroj ritmin tënd të brendshëm,
si thellohet kur afrohem,
si ndalet kur heshtja
prek një pikë të padukshme.
Nuk jemi ende puthje.
Jemi vetëm frymim.
Ndonjëherë afërsia
është më e pranishme
në pothuajse.
DAS MASS DES ATEMS
Ich zähle nicht die Sekunden.
Ich zähle deinen inneren Rhythmus,
wie er sich vertieft, wenn ich näherkomme,
wie er innehält, wenn die Stille
einen unsichtbaren Punkt berührt.
Wir sind noch kein Kuss.
Wir sind nur Atem.
Manchmal ist Nähe
am stärksten
im Fast.
DRITA E MBRËMJES
Drita bie pjerrtas
dhe trupi yt i zhveshur
vishet me hënë.
Dora ime ndjek hijen
si të ndiqte një kujtim
që sapo është zgjuar.
Ti pret shtrirë,
e qetë,
si një përgjigje
që nuk ka nevojë për fjalë.
DAS ABENDLICHT
Das Licht fällt schräg,
und dein nackter Körper
kleidet sich in Mond.
Meine Hand folgt der Schattenlinie,
als folgte sie einer Erinnerung,
die eben erwacht ist.
Du wartest ausgestreckt,
ruhig,
wie eine Antwort,
die keine Worte braucht.
E PATHËNA
Ka fjalë që nuk i përdorim.
Në vend të tyre,
një shikim
që hap një derë të padukshme dëshirimi,
një lëvizje e lehtë e ijeve të tua
që flet më shumë se gjuha.
Duart e tua prekin ijët e mia
si një kujtim që sapo lind.
Buzët e mia mbi gjoksin tënd prej ëndrre
dhe trupi yt përgjigjet
me drithërimën e gjethes në padurimin e erës.
Më shumë nuk duhet.
DAS UNGESAGTE
Es gibt Worte, die wir nicht benutzen.
An ihrer Stelle
ein Blick,
der eine unsichtbare Tür des Begehrens öffnet,
eine leichte Bewegung deiner Hüften,
die mehr sagt als Sprache.
Deine Hände berühren meine Hüften
wie eine Erinnerung, die gerade entsteht.
Meine Lippen auf deiner traumgeborenen Brust,
und dein Körper antwortet
mit dem Zittern eines Blattes im Ungestüm des Windes.
Mehr braucht es nicht.
FRYMËMARRJA IME DET I HAPUR
Kofshët e tua
veshur me magjinë e dritës.
Ti më shtyn në shtrat,
ngjitesh mbi mua,
flokët ulen si perde.
Gishtat e mi të gjejnë,
dhe trupi yt ngrihet
si një valë që kërkon breg.
Frymëmarrja ime det i hapur,
zëri yt dritë e thyer në të,
dhe ti shpejton
si të kërkoje thellësinë
që të pret.
MEIN ATEM, EIN OFFENES MEER
Deine Schenkel,
gekleidet in den Zauber des Lichts.
Du stößt mich aufs Bett,
steigst über mich,
dein Haar fällt wie ein Vorhang.
Meine Finger finden dich,
und dein Körper hebt sich
wie eine Welle, die das Ufer sucht.
Mein Atem ein offenes Meer,
deine Stimme gebrochenes Licht darin,
und du beeilst dich,
als suchtest du die Tiefe,
die dich erwartet.
