[ Libra NëLinjë ]
Nga Golemi dhe brigjet e Adriatikut drejt një bote përrallore prej uji e shkëmbi
Fotoreportazh nga muajin Gusht, Durrës, Shqipëri
Shqipëria nuk është vetëm deti i kaltër, rëra e artë dhe bregdeti që çdo verë tërheq vizitorë nga mbarë bota. Përtej brigjeve të Adriatikut shtrihet një Shqipëri tjetër: malore, e egër, madhështore, misterioze dhe ende jo plotësisht e zbuluar.
Një nga mrekullitë më të veçanta të kësaj Shqipërie është Kanioni i Holtës – një perlë e fshehur e natyrës shqiptare, ku uji, guri dhe koha kanë krijuar një vepër arti që as imagjinata njerëzore nuk mund ta ndërtonte më bukur.
Më 15 korrik 2026, gjatë pushimeve tona familjare në Golem, vendosëm që një ditë t’ia kushtonim një ekskursioni ndryshe. Po pushonim në një nga zonat më të bukura dhe më të zhvilluara të bregdetit të Adriatikut, në Golemin e Durrësit, por dëshira jonë ishte ta njihnim Shqipërinë edhe përtej detit.
Kështu nisi udhëtimi ynë drejt Kanionit të Holtës – një ditë turizmi, aventure, arti dhe emocionesh që do të mbetet gjatë në kujtesën tonë.
FOTO 1 – HAPJA: Pamje e gjerë e Kanionit të Holtës.
Kanioni i Holtës, një galeri madhështore e skalitur nga natyra.
NGA GOLEMI DREJT SHQIPËRISË SË BRENDSHME
U nisëm nga Golemi së bashku me familjen, duke kaluar në drejtim të Kavajës dhe më pas drejt zonave të Shqipërisë së Mesme. Deti dhe rëra mbetën pas nesh, ndërsa përpara filluan të shfaqeshin fushat, kodrat, fshatrat dhe rrugët gjarpëruese që të çojnë drejt krahinës së Elbasanit dhe Gramshit.
Peizazhi ndryshonte në çdo kthesë. Herë shihnim kodra të gjelbëruara, herë shpate shkëmbore dhe herë vendbanime të vogla të shtrira në qetësinë e natyrës. Vetë rruga u bë pjesë e aventurës sonë.
Nga Durrësi deri te Kanioni i Holtës largësia rrugore është afërsisht 110–125 kilometra, në varësi të itinerarit. Udhëtimi zakonisht zgjat rreth një orë e dyzet minuta deri në dy orë, sipas trafikut, ndalesave dhe gjendjes së rrugës. Nga Golemi rruga është pak më e shkurtër. Kur udhëton me dëshirë, duke parë e fotografuar peizazhet, koha kalon pothuajse pa u ndier.
Për ekskursione të organizuara mund të përdoren autobusë ose furgonë turistikë, ndërsa për pikat me terren të thyer malor janë më të përshtatshme automjetet e forta, veçanërisht mjetet 4×4. Udhëtari duhet të informohet paraprakisht për gjendjen e rrugës dhe nivelin e ujit në kanion.
FOTO 2: Familja gjatë nisjes ose një pamje nga rruga.
Nga Golemi drejt zemrës malore të Shqipërisë – rruga ishte pjesë e aventurës.
KU GJENDET GJEOGRAFIKISHT KANIONI I HOLTËS?
Kanioni i Holtës ndodhet në Shqipërinë e Mesme, në territorin e Bashkisë Gramsh, Qarku i Elbasanit, në verilindje të qytetit të Gramshit, pranë fshatrave Kabash dhe Bardhaj.
Ai është formuar nga veprimi i vazhdueshëm i lumit të Holtës mbi shkëmbinjtë gëlqerorë. Për mijëra vjet, uji ka çarë, lëmuar dhe skalitur masivin shkëmbor, duke krijuar një grykë të ngushtë me mure të larta, zgavra, shpella të vogla dhe basene natyrore.
Kanioni shtrihet mes masiveve të Kabashit dhe Tërvolit. Në pjesë të tij, muret shkëmbore ngrihen aq lart sa rrezet e diellit depërtojnë vetëm për pak kohë. Kjo krijon një atmosferë misterioze dhe një ndryshim të fortë temperature ndërmjet vapës së jashtme dhe freskisë së brendshme.
FOTO 3: Hyrja e kanionit ose tabela orientuese.
Hyrja drejt një bote tjetër – aty ku lumi i Holtës ka çarë malin.
NGA E MORI EMRIN “HOLTA”?
Emri “Kanioni i Holtës” nuk është vendosur kohët e fundit nga turistët e huaj. Ai është një emërtim i vjetër vendor dhe lidhet me lumin dhe zonën e Holtës.
Në shqip përdoret forma Holtë, ndërsa në trajtën e shquar thuhet Holta. Prandaj emërtimi i plotë është Kanioni i Holtës.
Prejardhja më e thellë gjuhësore e fjalës “Holtë” nuk është sqaruar përfundimisht nga burime shkencore të njohura. Për këtë arsye nuk duhet ta lidhim pa prova me gjermanishten, holandishten, sllavishten, turqishten apo ndonjë gjuhë tjetër.
Një gjë është e sigurt: të huajt nuk ia sollën emrin këtij vendi. Ata e gjetën Holtën aty, me lumin, shkëmbinjtë dhe historinë e saj shumë më të vjetër se turizmi i sotëm.
HYRJA NË NJË GALERI TË KRIJUAR NGA NATYRA
Kur arritëm te Kanioni i Holtës, para nesh u shfaq një pamje që është e vështirë të përshkruhet vetëm me fjalë. Mure të larta shkëmbore ngriheshin në të dyja anët, ndërsa ndërmjet tyre rridhte uji i kthjellët, i ftohtë dhe me ngjyra që ndryshonin nga e kaltra në bruz e të gjelbër.
Shkëmbinjtë gëlqerorë, të skalitur nga rrjedha e ujit, dukeshin si mermer i punuar me dorë. Çdo vijë, zgavër, thyerje dhe kthesë e kanionit ishte një vepër arti më vete.
Si piktor dhe skulptor, aty e ndjeva më fuqishëm se kudo se natyra është artistja më e madhe. Ajo nuk punon me penel, me daltë apo me ngjyra. Ajo punon me ujë, erë, gur dhe kohë.
FOTO 4: Asllan Dibrani – Luani pranë mureve shkëmbore.
Përballë skulpturës më madhështore: veprës së krijuar nga uji dhe koha.
NGA VAPA E VERËS NË UJIN E AKULLT
Jashtë kanionit mbretëronte vapa e korrikut. Por sapo hymë ndërmjet mureve të larta, temperatura ndryshoi menjëherë. Ishte sikur të kaloje nga nxehtësia e verës në një dhomë të madhe natyrore të freskët.
Uji ishte jashtëzakonisht i ftohtë. Në disa vende arrinte vetëm deri te kyçet e këmbëve, në pjesë të tjera deri në gjunjë, bel apo gjoks, ndërsa më thellë mund të jetë i nevojshëm edhe noti. Niveli i ujit ndryshon sipas stinës dhe reshjeve, prandaj çdo vizitor duhet ta vlerësojë me kujdes situatën e ditës.
Ecja bëhet kryesisht në shtratin shkëmbor të lumit. Gurët kërkojnë vëmendje dhe këpucë të përshtatshme për ujë. Megjithatë, çdo hap shpërblehet me pamje të reja: gryka të ngushta, basene të kaltra, dritë që depërton mes shkëmbinjve dhe jehonën e ujit që përplaset në mure.
Trupi dridhej nga freskia, por shpirti mbushej me energji.
FOTO 5: Ecja ose kalimi nëpër ujë.
Uji i ftohtë e vështirësonte ecjen, por çdo hap zbulonte një bukuri të re.
NJË PËRJETIM QË FOTOGRAFIA NUK E PËRCJELL PLOTËSISHT
Herë pas here ndaleshim për të bërë fotografi. Por edhe fotografia më e bukur nuk mund ta përcjellë plotësisht atë që përjeton njeriu në këtë vend.
Duhet ta dëgjosh vetë rrjedhën e ujit.
Duhet ta ndiesh freskinë që buron nga shkëmbinjtë.
Duhet ta prekësh gurin e lëmuar nga shekujt.
Duhet ta shohësh atë copë qielli që shfaqet lart, ndërmjet dy mureve madhështore.
Heshtja e kanionit ndërpritej vetëm nga uji, zërat e vizitorëve dhe jehona që udhëtonte përgjatë grykës. Ishte sikur natyra po fliste me gjuhën e saj të lashtë.
Atje kaluam një ditë të veçantë familjare, të mbushur me ecje, fotografi, ujë të ftohtë, biseda dhe emocione. Ky nuk ishte thjesht një ekskursion. Ishte një takim me Shqipërinë e panjohur.
FOTO 6: Fotografi familjare brenda kanionit.
Një ditë familjare në një nga mrekullitë më të rralla të Shqipërisë.
TË HUAJT PO E ZBULOJNË SHQIPËRINË PARA NESH
Një nga përshtypjet më të forta të kësaj vizite ishte përbërja e turistëve. Sipas asaj që pamë atë ditë, pjesa dërrmuese e vizitorëve ishin të huaj: gjermanë, holandezë, çekë, amerikanë, italianë, suedezë dhe turistë nga vende të tjera.
Ata kishin ardhur me guida, grupe të organizuara, automjete të përshtatshme dhe pajisje për ecje, not e fotografim. Disa kishin udhëtuar mijëra kilometra për të parë një bukuri natyrore që shumë shqiptarë ende nuk e njohin sa duhet.
Ky ishte njëkohësisht një lajm i mirë dhe një kambanë ndërgjegjësimi.
Është kënaqësi të shohësh se Shqipëria po tërheq vizitorë nga mbarë bota. Por është për të ardhur keq që ne shqiptarët nuk i njohim, nuk i vizitojmë dhe nuk i promovojmë sa duhet pasuritë tona natyrore.
FOTO 7: Grupet e turistëve të huaj.
Nga Gjermania, Holanda, Çekia, Amerika, Italia e Suedia – bota po e zbulon Holtën.
SHTETI DUHET TË BËJË SHUMË MË TEPËR
Interesi i madh i turistëve të huaj dëshmon se Kanioni i Holtës ka potencial ndërkombëtar. Megjithatë, përkushtimi institucional ndaj turizmit malor dhe aventuror ende nuk është në nivelin që meritojnë këto pasuri.
Nevojiten rrugë dhe mirëmbajtje më e mirë, sinjalistikë e qartë, informacion turistik në disa gjuhë, guida të përgatitura, pika të ndihmës së parë, shërbime shpëtimi, tualete publike, vende pushimi dhe menaxhim i rregullt i mbeturinave.
Nuk mjafton që institucionet të publikojnë fotografi të bukura gjatë sezonit. Kanioni kërkon një strategji serioze dhe afatgjatë, e cila njëkohësisht e zhvillon turizmin dhe e mbron natyrën.
Natyra ia ka dhuruar Shqipërisë këtë mrekulli. Shteti dhe pushteti vendor kanë detyrimin ta mbrojnë, ta bëjnë të sigurt e të arritshme dhe ta paraqesin me dinjitet para botës.
Turizmi nuk duhet të nënkuptojë betonizim, mbeturina apo shkatërrim. Duhet të nënkuptojë njohje, përjetim, zhvillim të zonës dhe ruajtje për brezat që do të vijnë.
GOLEMI – JO VETËM DESTINACION, POR EDHE PIKËNISJE
Udhëtimi ynë tregoi se pushimet në Golem mund të jenë shumë më tepër sesa qëndrimi pranë detit.
Golemi, si një nga pikat më të zhvilluara të bregdetit të Adriatikut, mund të shërbejë edhe si pikënisje për ekskursione njëditore drejt Durrësit historik, Kavajës, Elbasanit, Gramshit, Kanionit të Holtës dhe shumë zonave të tjera natyrore e kulturore.
Në këtë mënyrë, pushuesi mund ta bashkojë detin me malin, qetësinë me aventurën dhe çlodhjen me zbulimin. Organizimi i ekskursioneve të tilla do ta pasuronte ofertën turistike të Golemit dhe do t’u jepte vizitorëve një arsye më shumë për të qëndruar më gjatë.
Shqipëria i ka të gjitha: detin, malin, lumenjtë, kanionet, ujëvarat, historinë, kulturën dhe mikpritjen. Ajo që kërkohet është organizim, kujdes dhe promovim serioz.
NJË DITË QË MBETET NË KUJTESË
Në fund të ditës u kthyem në Golem të lodhur, por të mbushur me mbresa të paharrueshme. Në aparatet dhe telefonat tanë morëm shumë fotografi, ndërsa në kujtesë morëm diçka edhe më të çmuar: pamjen e një Shqipërie madhështore, të pastër, të egër dhe përrallore.
Kanioni i Holtës nuk është vetëm një pikë turistike. Ai është një monument i gjallë i natyrës shqiptare, një galeri arti e krijuar nga uji e shkëmbi dhe një dëshmi e fuqishme se Shqipëria ruan vende që mund të mahnitin çdo vizitor të botës.
Nëse deti i Adriatikut është fytyra e ndritshme e turizmit shqiptar, Kanioni i Holtës është një nga thesaret e fshehura të shpirtit të Shqipërisë.
Vizitojeni, fotografojeni dhe shijojeni – por mbi të gjitha, ruajeni!
FOTO 8 – MBYLLJA: Pamje përfundimtare e kanionit ose familjes në largim.
U larguam nga Holta, por madhështinë e saj e morëm me vete në kujtesë.
________________________________________
Fotoreportazh dhe përjetim personal
Asllan Dibrani – Luani
Piktor, skulptor, gazetar dhe veprimtar
Kanioni i Holtës, 15 korrik 2026
