[ Libra NëLinjë ]
President Trump, Kenny Holston/The New York Times
Nga Katrin Bennhold, The New York Times, 24 korrik 2026
Përktheu Arben Çokaj
Mirëmëngjes, botë. Këtë verë, mësuam se Donald Trump fitoi të paktën 2.2 miliardë dollarë në vitin e tij të parë në Shtëpinë e Bardhë. Kjo është një shumë marramendëse parash. Asnjë president tjetër amerikan apo udhëheqës i një demokracie liberale nuk i është afruar aspak të pasurimit kaq shumë gjatë kohës që është në detyrë.
Dhe kjo vjen me një numër të paparë konfliktesh të mundshme interesi, jo vetëm brenda vendit, por edhe jashtë vendit, në vende me një rekord shumë më të keq për qeverisje të mirë sesa Shtetet e Bashkuara. Sot, unë shkruaj për mënyrën se si ndërmarrjet globale fitimprurëse të Trump rrezikojnë fuqizimin e autokratëve dhe mbjelljen e korrupsionit në të gjithë botën.
Formulari vjetor i deklarimit financiar i Presidentit Trump u dha kolegëve të mi që i shqyrtojnë shumë financat e tij, me të cilët duhet të punojnë.
Unë fola me Eric Lipton, i cili mbulon operacionet e biznesit të familjes Trump. “Hidhni një shigjetë në hartë“, sugjeroi ai, “dhe ka shumë mundësi që ajo të përfundojë diku ku presidenti amerikan ose familja e tij kanë interesa biznesi. Siç e ka dokumentuar Eric, kompania holding e Trump vitin e kaluar mblodhi të paktën 125 milionë dollarë në pagesa direkte nga burime të huaja në vende duke përfshirë Britaninë, Indinë, Indonezinë, Irlandën, Omanin, Filipinet, Katarin, Rumaninë, Arabinë Saudite, Korenë e Jugut, Turqinë, Vietnamin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Vitin e kaluar, një firmë investimi e lidhur me Emiratet bleu gati gjysmën e kompanisë kryesore të kriptomonedhave të familjes Trump, World Liberty Financial. Katër muaj më vonë, administrata Trump pranoi t’u jepte banorëve të Emirateve qasje në çipa kompjuterikë të sofistikuar që fuqizojnë inteligjencën artificiale.
Jo shumë kohë më vonë, Trump telefonoi presidentin e Kazakistanit për të ndihmuar një kompani amerikane minerare pak të njohur të fitonte akses në një nga rezervat më të mëdha të pashfrytëzuara të tungstenit në botë, një metal kritik. Pak kohë më vonë, dy djemtë më të mëdhenj të Trump, Donald Trump Jr. dhe Eric Trump, u bënë investitorë në një kompani, që tani zotëron një pjesë të aksioneve në atë kompani minerare.
Lista vazhdon. Zyrtarët qeveritarë në Vietnam përshpejtuan një zhvillim të një fushe golfi të Trump në të njëjtën kohë që po përpiqeshin të shmangnin tarifat e larta të SHBA-së. Një kompani koreano-jugore që ka lobuar SHBA-në që të mos vendosë penalitete për eksportet e saj të aluminit bëri një pagesë prej 2 milionë dollarësh për kompaninë mbajtëse të Trump për një projekt fushe golfi. Një prodhues dronësh i mbështetur nga dy djemtë më të mëdhenj të Trump po negocion me vendet e Gjirit, që duhet të mbrojnë veten për shkak të një lufte të nisur nga babai i tyre.
Shumë veta kanë shkruar rreth ndikimeve të mundshme të këtyre marrëveshjeve në vetë SHBA-në – efekti i tyre në sundimin e ligjit, në besimin e publikut në qeveri, në aftësinë e Trump për t’u përqendruar në interesat e popullit amerikan, në vend të interesave të tij.
Ajo që mund të mos vlerësohet është se ato ka të ngjarë të kenë efekte të valëzuara edhe në të gjithë botën.
Fitimet e Trump në vitin e kaluar, 2,2 miliardë dollarë.
Nga zbatues në mundësues
Për një kohë të gjatë, SHBA-të luajtën një rol shumë të ndryshëm: Ishin një zbatues i rregullave kundër korrupsionit.
Në vitin 1977, pas një serie skandalesh në të cilat kompanitë amerikane paguan fshehurazi qindra miliona dollarë ryshfete zyrtarëve të huaj, SHBA-të miratuan Aktin e Praktikave të Huaja Korruptive. Ai kërcënon me gjoba dhe madje edhe dënime me burg për drejtuesit, që paguajnë zyrtarë jashtë vendit për të fituar ose mbajtur biznesin.
Pastaj, SHBA-të shkuan edhe më tej, duke lobuar që standardi i tyre kundër ryshfetit të miratohej nga më shumë se 30 vende. Rregullatorët amerikanë filluan të zbatonin me rigorozitet ligjin jo vetëm kundër kompanive amerikane, por edhe kundër çdo korporate të huaj që përdorte sistemin financiar ose tregjet e SHBA-së.
Përpjekjet për zbatim “ishin aq intensive dhe dënimet aq të rënda saqë korporatat ndërkombëtare u shqetësuan vërtet dhe i përshtatën praktikat e tyre“, më tha Eric.
Nën Trump, dy gjëra kanë ndryshuar, tha Eric. Nga ana e politikave, një nga gjërat e para që bëri Trump pasi u kthye në Shtëpinë e Bardhë ishte pezullimi kryesisht i zbatimit të Aktit të Praktikave të Huaja Korruptive. Administrata në fakt mbylli sytë ndaj ryshfeteve nga kompanitë amerikane në emër të sigurisë ekonomike dhe kombëtare, duke argumentuar se ligji, siç zbatohet, e bëri më të vështirë për kompanitë amerikane të fitonin asete kritike si mineralet dhe portet e ujërave të thella.
Pastaj janë konfliktet e mundshme të interesit të vetë Trump. Të kombinuara, të dyja rrezikojnë të lexohen si një dritë jeshile për skemat e pagesës për të luajtur në të gjithë botën.
(Shtëpia e Bardhë thotë se nuk ka konflikte interesi, sepse djemtë e Trump drejtojnë operacionet e biznesit familjar.)
Është e pamundur të thuhet se sa shumë e ka rritur kjo korrupsionin globalisht. Skema të tilla, sipas përkufizimit, kanë tendencë të ndodhin në fshehtësi, duke i bërë ato të vështira për t’u matur.
Por “Shtetet e Bashkuara, polici në bllok, janë larguar“, tha Eric. Ne mund të mos e dimë shkallën në të cilën kjo ka ndikuar në korrupsionin në të gjithë botën – por mund të bëjmë një hamendje mjaft të mirë për drejtimin.
Transaksionale, me një kthesë
Liz David-Barrett e Universitetit Sussex, e cila studion korrupsionin transnacional, më tha se marrëdhënia e Amerikës me pjesën tjetër të botës ka ndryshuar. Sot, tha ajo, po duket gjithnjë e më shumë si marrëdhënia e Rusisë ose Kinës me botën.
Rusia dhe Kina kanë një histori të investimeve të rregullta në vende me qeverisje të dobët.
Rusia, për shembull, shfrytëzoi qeveritë e korruptuara në Serbi dhe Hungari për të marrë marrëveshje investimi në monopolin shtetëror të energjisë dhe projekte kyçe të infrastrukturës. Kina ka arritur marrëveshje me qeveri shtypëse në të gjithë botën për të siguruar burime kritike, duke përfshirë naftën nga Venezuela dhe litiumin nga Zimbabveja.
Është një model transaksional, pa pyetje, i preferuar nga vendet që kanë rregulla të dobëta të punës dhe mjedisit, dhe udhëheqës të hapur ndaj korrupsionit. Shumica e ekspertëve pajtohen se ai ndihmoi në mbështetjen e regjimeve të korruptuara dhe autoritare, duke përfshirë ato të Bashar al-Assad në Siri dhe Viktor Orban në Hungari.
Tani, Trump po bën diçka që duket pak a shumë njësoj, thonë këta ekspertë, por me një kthesë: Ai e zbeh hapur vijën ndarëse midis asaj që është në interes të vendit të tij dhe asaj që është në interesin e tij.
Kjo rrezikon të krijojë probleme për Amerikën. Por mund të krijojë probleme edhe për pjesën tjetër të botës.
