ROLI I MËRGATËS SHQIPTARE NË KUJTESËN HISTORIKE TË KOSOVËS (15)

Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Trakti në gjuhën gjermane vazhdon me një thirrje drejtuar opinionit ndërkombëtar për përkrahjen e çështjes shqiptare në Kosovë

E megjithatë, përkundër gjithë kësaj dhune dhe errësire, populli shqiptar nuk e humbi besimin. Në shpirtin e tij mbeti e ndezur një dritë që nuk mund ta shuanin as burgjet, as kërcënimet, as frika. Rinia shqiptare vazhdoi të qëndrojë krenare, me ballin lart dhe me një vendosmëri që buronte nga bindja se liria është më e fortë se shtypja. Ata e dinin se dinjiteti nuk falet nga pushtetet, por fitohet me sakrificë, me qëndresë dhe me guximin për të mos heshtur.

Demonstratat e tyre nuk ishin britma urrejtjeje, as thirrje për hakmarrje. Ato ishin zëri i thellë i një populli të plagosur, por të pathyer, zëri i një rinie që kërkonte drejtësi, barazi dhe të drejtën për të jetuar i lirë në vendin e vet. Në rrugët ku jehonin parullat dhe këngët e protestës, rrihte zemra e një kombi që refuzonte të zhdukej në heshtje. Ishte një zë që kërkonte të dëgjohej nga bota, një thirrje që vinte jo nga urrejtja, por nga dashuria për lirinë dhe nga besimi se një ditë padrejtësia do të shembej përballë së vërtetës.

Traktshkruesi, me një gjuhë të qartë dhe një ton të mbushur me përgjegjësi morale, përpiqej ta njoftonte opinionin e gjerë perëndimor se populli shqiptar i Kosovës nuk ushqente urrejtje ndaj popujve të tjerë të Jugosllavisë dhe as ndaj popullit gjerman. Përkundrazi, ai e shihte fatin e kombeve të lidhur me njëri-tjetrin nëpërmjet solidaritetit njerëzor dhe besimit se çdo popull ka të drejtën e patjetërsueshme për të jetuar i lirë, me dinjitet dhe pa frikë. Në ato fjalë nuk kishte gjuhë hakmarrjeje apo thirrje për përçarje, por një përpjekje fisnike për të dëshmuar se liria e një populli nuk mund të ndërtohet mbi robërinë e një tjetri.

Në thelb të kësaj thirrjeje qëndronte bindja se popujt nuk janë të destinuar të jetojnë në armiqësi, por në mirëkuptim dhe respekt të ndërsjellë. Traktshkruesi e shihte solidaritetin si urën më të fortë ndërmjet njerëzve dhe kombeve, si një dritë që mund të depërtonte përmes errësirës së propagandës dhe shtypjes. Ai përpiqej t’i bindte qytetarët e Evropës Perëndimore se shqiptarët nuk kërkonin privilegje të padrejta, por vetëm atë që historia dhe ndërgjegjja njerëzore ua njeh të gjithë popujve: të drejtën për të qenë zot të fatit të tyre.

Në ato rreshta ndihej një besim i thellë historik dhe njerëzor: asnjë popull nuk mund të mbahet nën shtypje përgjithmonë. Dhuna mund të zgjasë për një kohë, burgjet mund të mbushen me të rinj, propaganda mund të përpiqet ta mbulojë të vërtetën, por etja për liri nuk shuhet kurrë. Ajo mbetet e gjallë në kujtesën e popullit, në këngët e nënave, në sytë e studentëve dhe në heshtjen krenare të atyre që refuzojnë të përkulen. Edhe populli shqiptar, shkruante traktshkruesi, do ta fitojë një ditë të drejtën për të jetuar i lirë dhe me dinjitet në vendin e vet, sepse kjo është një e drejtë që nuk mund të mohohet pafundësisht.

Prandaj, ai u drejtohej njerëzve të botës së lirë me një apel të mbushur me ndjenjë humane dhe përgjegjësi morale. I ftonte ata të tregonin mirëkuptim dhe solidaritet me popullin shqiptar të Kosovës dhe me kërkesat e tij të drejta për liri, barazi dhe dinjitet njerëzor. Nuk kërkohej mëshirë, por drejtësi, nuk kërkohej favorizim, por njohje e së vërtetës. Sepse, në fund, liria e një populli është pjesë e lirisë së njerëzimit mbarë, dhe çdo heshtje përballë padrejtësisë e zbeh sadopak ndërgjegjen e botës.

Në frymën e atyre trakteve ndihej qartë shpresa se e vërteta, sado e shtypur, do të gjente rrugën e saj drejt dritës. Dhe se solidariteti i njerëzve të lirë mund të bëhej një mburojë morale për ata që jetonin nën shtypje. Ishte një thirrje që vinte nga zemra e një populli të plagosur, por krenar — një popull që, edhe në kohët më të errëta, nuk reshti së besuari se liria është e drejtë hyjnore dhe njerëzore, e destinuar të triumfojë mbi çdo padrejtësi.

Më pas, në frymën e një rrëfimi të mbushur me dhembje, por edhe me dinjitet, ata shprehnin bindjen e tyre të thellë se kërkesa e popullit shqiptar nuk ishte asgjë tjetër përveçse një kërkesë e drejtë, njerëzore dhe universale. Ata nuk kërkonin privilegje mbi të tjerët, nuk kërkonin pushtet apo dominim, por vetëm atë që çdo popull i lirë e gëzon si të drejtë të natyrshme: lirinë, barazinë dhe mundësinë për të jetuar me dinjitet në tokën e vet. Në ato fjalë ndihej qartë një thirrje e përulur, por krenare, që vinte nga zemra e një populli të lodhur nga padrejtësitë, por që ende besonte në drejtësinë dhe ndërgjegjen njerëzore.

Ata përpiqeshin t’i kujtonin botës se historia e njerëzimit ka dëshmuar vazhdimisht një të vërtetë të madhe: asnjë popull nuk mund të jetojë përgjithmonë nën shtypje. Mund të ketë periudha të errëta, mund të ketë burgje, ndjekje e heshtje të imponuara, por dëshira për liri nuk shuhet kurrë. Ajo mbetet si një zjarr i fshehtë në shpirtin e njerëzve, që vazhdon të digjet edhe kur gjithçka tjetër duket e humbur. Historia, shkruanin ata, është e mbushur me popuj që kanë luftuar për të drejtat e tyre dhe që, megjithë vuajtjet dhe sakrificat, nuk janë mposhtur përgjithmonë. Sepse liria është më e fortë se frika, ndërsa e vërteta jeton më gjatë se propaganda.

Në ato rreshta ndihej dhimbja e thellë e një populli që përpiqej të mbrohej nga një padrejtësi e madhe historike. Regjimi jugosllav, sipas tyre, përpiqej ta paraqiste popullin shqiptar si armik, si një kërcënim për rendin dhe bashkëjetesën, ndërkohë që realiteti ishte krejt tjetër. Shqiptarët nuk ishin agresorë, por viktima të një politike të vazhdueshme diskriminimi dhe represioni. Ata jetonin nën një sistem që ua mohonte të drejtat, ua kufizonte gjuhën, kulturën dhe përfaqësimin, ndërsa çdo kërkesë për barazi trajtohej si rrezik dhe rebelim.

Në vend që të dëgjoheshin kërkesat e tyre të drejta dhe të hapeshin rrugë dialogu e mirëkuptimi, kundër tyre përdoreshin forca ushtarake, polici dhe dhunë. Rrugët e qyteteve shqiptare mbusheshin me uniforma, ndërsa zëri i studentëve dhe i rinisë përpiqej të mbytej me frikë dhe represion. Në vend të fjalës, përdorej kërcënimi, në vend të drejtësisë, ndëshkimi. Dhe megjithatë, edhe përballë kësaj force shtypëse, populli shqiptar nuk reshti së besuari se e drejta e tij do të triumfonte një ditë.

Në thellësinë e atij rrëfimi ndihej një besim pothuajse profetik: se padrejtësia mund të zgjasë, por nuk mund të bëhet e përjetshme. Se popujt mund të shtypen, por jo të zhduken shpirtërisht. Dhe se çdo përpjekje për ta paraqitur viktimën si armik është një mënyrë për ta fshehur të vërtetën, por jo për ta shuar atë. Sepse e vërteta, sado e ndaluar, gjen gjithmonë rrugë për të dalë në dritë — në zërin e studentëve, në lotin e nënave, në qëndresën e një populli që refuzon të jetojë i gjunjëzuar.

Ata rrëfenin me dhimbje se toka e Kosovës ishte mbushur me plagë të hapura, të cilat nuk mund t’i fshihte as propaganda, as heshtja e imponuar. Shumë shqiptarë kishin mbetur të vrarë nëpër rrugë e burgje, të tjerë bartnin në trup e në shpirt plagët e dhunës, ndërsa qindra e mijëra të tjerë ishin hedhur në qeli vetëm pse kishin guxuar të mendonin dhe të kërkonin liri. Në çdo qytet dhe fshat ndihej hija e frikës, familje të tëra jetonin me ankthin e përhershëm se dera mund të trokiste natën, se biri mund të mos kthehej më nga universiteti, apo se një fjalë e thënë lirshëm mund të sillte burg, internim dhe vuajtje.

Në shtëpitë shqiptare mbretëronte një heshtje e rëndë, e ngjashme me mjegullën e dimrit që mbulon fushat pa lënë të shihet horizonti. Nënat prisnin me zemër të ngrirë lajme për fëmijët e tyre, ndërsa baballarët përpiqeshin të fshihnin dhimbjen pas një qëndrimi stoik. Frika ishte bërë pjesë e përditshmërisë, por ajo nuk kishte arritur ta vriste shpresën. Sepse edhe në kohët më të errëta, në zemrat e njerëzve mbetej e gjallë bindja se një ditë padrejtësia do të merrte fund.

Veçanërisht rinia shqiptare paraqitej si simboli më i gjallë i kësaj qëndrese. Studentët dhe të rinjtë, që ëndërronin një jetë më të drejtë dhe një të ardhme më të ndritur, trajtoheshin si armiq vetëm pse kërkonin liri dhe dinjitet. Ata ndiqeshin në auditorë, në rrugë, në konvikte e biblioteka, sikur mendimi i lirë të ishte krim. Librat dhe idealet e tyre përballeshin me polici e hetuesi, ndërsa zëri i tyre përpiqej të mbytej me kërcënime dhe ndëshkime. Ishte tragjike që një rini, e cila duhej të ndërtonte të ardhmen, detyrohej të mësonte herët gjuhën e frikës, burgut dhe sakrificës.

Megjithatë, traktshkruesit përpiqeshin t’ia bënin të qartë botës se demonstratat në Kosovë nuk ishin fryt i ndonjë komploti të jashtëm, siç pretendonte propaganda zyrtare. Ato nuk ishin të organizuara nga “armiq” të ardhur nga jashtë kufijve, por lindnin nga vetë zemra e plagosur e popullit shqiptar. Ishin një shpërthim i dhimbjes së grumbulluar ndër dekada, një klithmë kolektive kundër shtypjes politike dhe varfërisë ekonomike që rëndonte mbi jetën e përditshme të shqiptarëve në Kosovë.

Në ato demonstrata nuk fliste urrejtja, por zhgënjimi i një populli të tërë që ndihej i përjashtuar dhe i nëpërkëmbur. Ato ishin zëri i njerëzve që kishin duruar gjatë padrejtësinë dhe që më në fund kërkonin të dëgjoheshin. Çdo parullë e ngritur në rrugë, çdo hap i studentëve protestues, ishte dëshmi e një etjeje të thellë për dinjitet dhe barazi. Demonstratat nuk ishin një akt destruktiv, por një përpjekje për të rikthyer njerëzoren në një realitet ku frika kishte zëvendësuar lirinë.

Në thelb të atij rrëfimi qëndronte ideja se popujt nuk ngrihen kot. Ata protestojnë kur ndihen të padëgjuar, kur u mohohet e drejta për të jetuar si të barabartë dhe kur shpresa rrezikon të mbytet nën peshën e padrejtësisë. Dhe kështu, demonstratat e Kosovës shfaqeshin jo si një kërcënim për botën, por si një dëshmi tragjike dhe fisnike e përpjekjes së një populli për të ruajtur nderin, identitetin dhe të drejtën për të qenë i lirë në vendin e vet.

Mërgimtarët shqiptarë, të shpërndarë nëpër qytetet e Evropës dhe larg atdheut të tyre të plagosur, e ngrinin zërin me ankth dhe përgjegjësi, duke kërkuar përkrahje nga bota demokratike. Ata e shihnin se situata në Kosovë kishte arritur një pikë tepër të rrezikshme, ku shtypja e vazhdueshme dhe mohimi i të drejtave themelore mund ta shtynin gjithë rajonin drejt trazirave edhe më të mëdha. Në sytë e tyre, Kosova nuk ishte më vetëm një plagë e heshtur e Ballkanit, por një vatër e ndezur padrejtësie, e cila, nëse lihej pa u dëgjuar, mund të shpërthente në konflikte tragjike për gjithë rajonin.

Ata shkruanin me shqetësim se forcat shtypëse të Jugosllavisë po përpiqeshin ta shuanin me dhunë kërkesën e popullit shqiptar për liri. Tanket, policia, burgjet dhe propaganda përdoreshin si mjete për të heshtur një popull të tërë. Por mërgimtarët e dinin dhe e shpallnin me bindje se paqja nuk mund të ndërtohet mbi frikën dhe nënshtrimin. Një qetësi e imponuar nga dhuna është vetëm heshtje e përkohshme, jo paqe e vërtetë. Sepse aty ku mungon drejtësia, zemrat e njerëzve vazhdojnë të ziejnë në heshtje, ndërsa plagët e padrejtësisë thellohen dita-ditës.

Në rrëfimet dhe traktet e tyre ndihej dhimbja e njeriut të mërguar, i cili jetonte larg vendlindjes, por që shpirtin e kishte të lidhur pas Kosovës. Ata bartnin me vete mallin për shtëpitë, për gjuhën, për rrugët dhe kujtimet e vendit të tyre, ndërsa çdo lajm për burgosje, vrasje apo represion i godiste si plagë personale. Në mërgim, ata nuk pushonin së foluri për Kosovën, sepse ndjenin se heshtja do të ishte tradhti ndaj vuajtjeve të popullit të tyre.

Prandaj, me një ton të fortë moral dhe njerëzor, ata u drejtoheshin qeverive dhe popujve të Evropës Perëndimore me një apel të hapur për ndërgjegjësim dhe solidaritet. U kërkonin që të mos qëndronin indiferentë ndaj asaj që po ndodhte në Kosovë, të mos e shihnin tragjedinë shqiptare si një çështje të largët ballkanike, por si një provë të ndërgjegjes demokratike të Evropës. Sepse heshtja përballë padrejtësisë, shkruanin ata, mund të bëhet fatale. Kur bota hesht, shtypja merr zemër; kur e vërteta lihet në errësirë, dhuna bëhet më e egër.

Në thelb të asaj thirrjeje qëndronte bindja se popujt e lirë kanë përgjegjësi morale ndaj atyre që jetojnë nën shtypje. Solidariteti nuk shihej vetëm si akt politik, por si detyrë njerëzore. Ata besonin se vetëm zëri i së vërtetës, mbështetja ndërkombëtare dhe ndërgjegjja e popujve demokratikë mund ta ndalonin përshkallëzimin e tragjedisë dhe ta hapnin rrugën drejt një paqeje të drejtë.

Dhe kështu, në fjalët e mërgimtarëve shqiptarë ndihej jo vetëm dhimbja e një populli të shtypur, por edhe frika se Ballkani mund të zhytej sërish në stuhi të reja nëse padrejtësitë vazhdonin të mbuloheshin me heshtje. Ata kërkonin që Evropa të mos mbyllte sytë, sepse liria e një populli nuk është vetëm çështje kombëtare, por pjesë e fatit moral të gjithë njerëzimit.

Dhe më tej, në vazhdim të atij trakti të mbushur me dhimbje historike dhe vetëdije kombëtare, ata kujtonin plagën e madhe që kishte mbetur e hapur në shpirtin shqiptar që nga viti 1912. Pas Luftërave Ballkanike, shkruanin ata, populli shqiptar u nda padrejtësisht, sikur të ishte një trup i copëtuar pa mëshirë nga fuqitë dhe interesat e kohës. Kufijtë u vizatuan mbi fatin e njerëzve, pa pyetur për gjuhën, kujtesën, historinë dhe shpirtin e tyre. Një pjesë e shqiptarëve mbeti brenda shtetit shqiptar, ndërsa gjysma tjetër mbeti jashtë tij, e përfshirë me forcë në Jugosllavi, duke hyrë në një histori të gjatë vuajtjesh, mohimesh dhe përpjekjesh për mbijetesë.

Në ato fjalë ndihej pesha e një padrejtësie historike që nuk ishte harruar kurrë. Shqiptarët e Kosovës e bartnin këtë ndarje si një plagë të trashëguar brez pas brezi. Ata jetonin me ndjenjën se ishin shkëputur padrejtësisht nga trungu i tyre kombëtar dhe se historia i kishte lënë në mëshirën e një politike që shpesh i trajtonte si të huaj në vendin e vet. Që prej asaj kohe, shkruanin traktshkruesit, shqiptarët kishin qenë vazhdimisht viktima të diskriminimit, shtypjes dhe represionit. U ishin mohuar të drejtat politike, ekonomike dhe kulturore; gjuha e tyre ishte kufizuar, identiteti i tyre ishte vënë nën dyshim, ndërsa përpjekjet për barazi shpesh ishin përballur me dhunë dhe ndëshkim.

Në kujtesën kolektive të popullit shqiptar, vitet kalonin, por padrejtësia mbetej e njëjtë. Çdo brez trashëgonte jo vetëm mallin për liri, por edhe barrën e një historie të rëndë, ku shqiptarët duhej vazhdimisht të dëshmonin të drejtën për të ekzistuar si të barabartë. Megjithatë, përkundër gjithë kësaj, ata nuk e humbën ndjenjën e solidaritetit dhe të përkatësisë. Përkundrazi, mërgimi i kishte bërë edhe më të vetëdijshëm për fatin e Kosovës dhe për dhimbjen e popullit të tyre.

Prandaj, në vazhdim të traktit, punëtorët shqiptarë të Kosovës në Evropën Perëndimore shpallnin solidaritetin e tyre të plotë me studentët dhe punëtorët në Kosovë. Ata e shihnin veten si pjesë të së njëjtës plagë dhe të së njëjtës shpresë. Edhe pse larg atdheut, zemrat e tyre rrihnin në të njëjtin ritëm me protestat, me vuajtjet dhe me ëndrrat e rinisë shqiptare në Kosovë. Në fabrikat dhe qytetet e huaja ku punonin, ata mbanin gjallë kujtesën e vendlindjes dhe ndjenin si detyrë morale ta ngrinin zërin për të drejtat e popullit të tyre.

Kërkesa e tyre kryesore — Kosova të shpallej republikë brenda Jugosllavisë — paraqitej jo si një akt armiqësor, por si një përpjekje për barazi dhe dinjitet politik. Ata besonin se Kosova nuk duhej të mbetej më një krahinë e nënshtruar dhe e margjinalizuar, por të fitonte statusin që do t’i garantonte popullit shqiptar të drejta të barabarta me popujt e tjerë të federatës jugosllave. Në thelb të kësaj kërkese qëndronte dëshira për njohje, për respekt dhe për një jetë ku shqiptarët të mos trajtoheshin më si qytetarë të dorës së dytë.

Në frymë të këtij rrëfimi ndihej qartë se kjo nuk ishte vetëm një kërkesë politike, por një thirrje e thellë njerëzore për drejtësi historike. Ishte zëri i një populli që kërkonte të dilte nga hija e padrejtësisë shekullore dhe të jetonte me dinjitet në truallin e vet. Dhe në ato fjalë jehonte besimi se, sado e gjatë të ishte rruga e vuajtjes, asnjë padrejtësi nuk mund ta shuajë përgjithmonë etjen e një populli për liri dhe barazi.

Dhe më pas, me një gjuhë të drejtpërdrejtë, të kthjellët dhe të mbushur me përgjegjësi historike, ata i paraqesin një nga një kërkesat e tyre, jo si dëshira të pamundura apo si thirrje të nxitura nga urrejtja, por si të drejta themelore të një populli që kërkonte të jetonte me dinjitet. Në emër të punëtorëve shqiptarë nga Kosova në Evropën Perëndimore, ata shpallnin solidaritetin e tyre të plotë me studentët, punëtorët dhe gjithë popullin shqiptar në Kosovë, duke dëshmuar se mërgimi nuk e kishte shuar lidhjen me atdheun, por përkundrazi e kishte bërë edhe më të fortë ndjenjën e përgjegjësisë ndaj fatit të tij.

Kërkesa e parë — Kosova- Republikë brenda Jugosllavisë — jehonte si një kërkesë për dinjitet politik dhe për barazi të mohuar ndër dekada. Ata nuk kërkonin privilegje mbi popujt e tjerë, por që Kosova të mos mbetej më në pozitën e një krahine të nënshtruar dhe të heshtur. Republika shihej si simbol i njohjes së identitetit politik të shqiptarëve, si garanci që populli i Kosovës të kishte të drejtën të vendoste për jetën dhe të ardhmen e vet. Në thelb të kësaj kërkese qëndronte etja për të dalë nga hija e përjashtimit historik dhe për të hyrë në një rend ku shqiptarët do të trajtoheshin si të barabartë me popujt e tjerë të federatës.

Ata kërkonin gjithashtu që pasuritë natyrore të Kosovës — toka, minierat, xeherorët dhe gjithë begatia që fshihej në zemrën e saj — të shfrytëzoheshin dhe të përpunoheshin në dobi të popullit të Kosovës. Në ato rreshta ndihej dhimbja e një vendi të pasur, por të varfëruar, e një populli që shihte se pasuritë e tij merreshin e shfrytëzoheshin nga të tjerët, ndërsa vetë jetonte në varfëri dhe mungesë perspektive. Ata e ndienin këtë si një padrejtësi të dyfishtë: jo vetëm shtypje politike, por edhe shfrytëzim ekonomik. Kosova, shkruanin ata, nuk duhej të mbetej vetëm një tokë prej nga nxirreshin pasuri, ndërsa banorët e saj mbeteshin pa të drejta dhe pa mirëqenie.

Një tjetër kërkesë e fuqishme ishte lirimi i të gjithë të burgosurve politikë, të cilët ishin dënuar vetëm pse kishin kërkuar Republikën e Kosovës. Në këto fjalë jehonte dhimbja për qindra të rinj, studentë, intelektualë dhe punëtorë që ndodheshin në burgje, jo për ndonjë krim të zakonshëm, por për një ide, për një ëndërr, për një kërkesë politike që buronte nga bindja se populli shqiptar meritonte barazi dhe liri. Ata kërkonin që burgjet të mos mbeteshin varre të heshtura të mendimit të lirë dhe që ata njerëz të riktheheshin pranë familjeve dhe popullit të tyre.

Me mall dhe dhembje, mërgimtarët kërkonin edhe kthimin e të gjithë punëtorëve shqiptarë nga mërgimi në Kosovë. Në këtë kërkesë fshihej tragjedia e një populli të detyruar të largohej nga vendi i vet për bukën e gojës dhe për një jetë më të sigurt. Ata e ndienin mërgimin jo si zgjedhje, por si plagë historike. Fabrikat dhe rrugët e huaja kishin mbushur jetën e tyre, por zemra mbetej gjithmonë në Kosovë. Prandaj ëndrra e kthimit nuk ishte vetëm dëshirë personale, por shpresë kolektive për një Kosovë ku njeriu të mund të jetonte, punonte dhe ndërtonte jetën në tokën e vet, pa qenë i detyruar të endet larg familjes dhe atdheut.

Ata kërkonin gjithashtu fundin e terrorit dhe dhunës kundër shqiptarëve. Në këtë thirrje ndihej e gjithë pesha e vuajtjeve të akumuluara ndër vite: vrasjet, burgosjet, ndjekjet, frika që kishte hyrë në çdo shtëpi shqiptare. Traktshkruesit theksonin se përgjegjësit për masakrat dhe krimet duhej të jepnin llogari, sepse pa drejtësi nuk mund të ketë paqe të vërtetë. Ishte një thirrje për ndërgjegje dhe për përgjegjësi morale, një kërkesë që dhuna të mos mbulohej me heshtje dhe që viktimat të mos mbeteshin pa zë në histori.

Dhe në fund, me një ton të fuqishëm e pothuajse profetik, ata shpallnin se shqiptarët e Kosovës nuk kishin më asgjë për të humbur. Ishte fjala e një populli të lodhur nga padrejtësitë, por jo të thyer. Ata besonin se kërkesa e tyre nuk ishte kundër askujt, por në përputhje me një të drejtë që historia nuk mund ta mohonte përgjithmonë. Në ato rreshta ndihej bindja se liria mund të vonohet, por nuk mund të ndalet, se popujt mund të shtypen për një kohë, por jo të zhduken shpirtërisht.

Dhe kështu, nën firmën simbolike “Punëtorët nga Kosova në Evropën Perëndimore”, dëgjohej zëri i një mërgimi të tërë — një zë i mbushur me mall, revoltë, shpresë dhe besim të palëkundur se një ditë Kosova do ta fitonte të drejtën për të jetuar e lirë, me dinjitet dhe barazi në tokën e vet.

Teksti i përkthyer nga gjermanishtja mban titullin:

INDIFERENCA MUND TË BËHEJ FATALE!

Të dashur bashkëqytetarë gjermanë,

       Për ne është një çështje me rëndësi të veçantë që me këtë demonstratë t’ju tërheqim vëmendjen për problemet tona aktuale. Ju ndoshta pyesni: pse ne, që jetojmë e punojmë këtu, në vendin tuaj, organizojmë demonstrata dhe shqetësojmë qetësinë tuaj?

Ne jemi mbi një milion shqiptarë që jetojmë në Jugosllavi. Pjesa më e madhe e popullit tonë jeton në krahinën autonome të Kosovës, e cila zyrtarisht quhet “Krahina Socialiste Autonome e Kosovës”. Megjithatë, Kosova është rajoni më i varfër dhe më i pazhvilluar i Jugosllavisë.

Në Kosovë jetojnë rreth dy milionë shqiptarë. Mbi 90 për qind e popullsisë së Kosovës janë shqiptarë. Megjithatë, ata jetojnë në kushte të rënda ekonomike dhe politike. Për dekada të tëra, populli shqiptar është përpjekur të çlirohet nga shtypja dhe diskriminimi.

Në të kaluarën, për shumë vite, ne kemi qenë viktima të shfrytëzimit ekonomik. Pasuritë tona natyrore dhe puna jonë kanë shërbyer për pasurimin e rajoneve të tjera të Jugosllavisë, ndërkohë që populli ynë mbetej në varfëri dhe papunësi.

Në vitet e fundit, shtypja politike dhe diskriminimi janë bërë edhe më të rënda. Populli ynë është përpjekur vazhdimisht të mbrojë identitetin dhe të drejtat e tij kombëtare, por përballë tij është përdorur dhunë policore dhe represion shtetëror.

Në pranverën e këtij viti, studentët dhe populli shqiptar dolën në rrugë për të kërkuar liri, barazi dhe dinjitet njerëzor. Demonstratat në Kosovë nuk ishin akte dhune, por shprehje e dëshirës për një jetë më të mirë dhe për të drejta të barabarta.

Megjithatë, përgjigjja e regjimit ishte brutale. Kundër demonstruesve u përdorën tanke, polici, ushtri dhe armë. Shumë njerëz u vranë, u plagosën ose u arrestuan. Familje të tëra jetojnë nën terrorin e policisë dhe ushtrisë.

Bota e ka parë se në Kosovë nuk sundon qetësia, siç përpiqet të paraqesë propaganda zyrtare, por një gjendje e rëndë shtypjeje dhe frike. Populli shqiptar nuk kërkon privilegje, por vetëm të drejtën për të jetuar i lirë dhe i barabartë në vendin e vet.

Ne ju drejtohemi juve, qytetarëve gjermanë, që të mos qëndroni indiferentë ndaj asaj që po ndodh në Kosovë. Heshtja dhe indiferenca mund të bëhen të rrezikshme dhe tragjike. Vetëm solidariteti dhe e vërteta mund të ndihmojnë që padrejtësitë të dalin në dritë dhe që popujt të jetojnë në paqe e liri.

Studentët dhe të rinjtë shqiptarë janë ndjekur, burgosur dhe vrarë vetëm pse kërkuan të drejta elementare njerëzore dhe kombëtare. Shumë njerëz janë zhdukur, ndërsa të tjerët janë dënuar pa gjyqe të drejta.

Megjithatë, përkundër gjithë kësaj dhune, populli ynë nuk e ka humbur besimin. Rinia shqiptare vazhdon të qëndrojë krenare dhe e vendosur, sepse e di se liria dhe dinjiteti nuk fitohen pa sakrificë. Demonstratat tona janë zëri i një populli që kërkon drejtësi dhe barazi, e jo urrejtje apo hakmarrje.

Ne nuk jemi armiq të popujve të tjerë të Jugosllavisë dhe as të popullit gjerman. Përkundrazi, ne besojmë në solidaritetin ndërmjet popujve dhe në të drejtën e çdo kombi për të jetuar i lirë.

Asnjë popull nuk mund të mbahet nën shtypje përgjithmonë. Edhe populli shqiptar do ta fitojë të drejtën për të jetuar i lirë dhe me dinjitet në vendin e vet.

Prandaj, ju ftojmë që të tregoni mirëkuptim dhe solidaritet me popullin shqiptar të Kosovës dhe me kërkesat e tij të drejta për liri, barazi dhe dinjitet njerëzor.

Kërkesa jonë nuk është asgjë tjetër veçse e drejtë. Ne nuk kërkojmë privilegje, por liri, barazi dhe të drejtën për të jetuar si popujt e tjerë.

Asnjë popull nuk mund të jetojë përgjithmonë nën shtypje dhe padrejtësi. Historia e ka treguar se popujt që luftojnë për lirinë e tyre nuk mund të mposhten përgjithmonë.

Regjimi jugosllav po përpiqet ta paraqesë popullin shqiptar si armik, por në të vërtetë ne jemi viktima të një politike diskriminuese dhe represive. Në vend që të dëgjohen kërkesat tona të drejta, kundër nesh përdoren ushtria, policia dhe dhuna.

Shumë shqiptarë janë vrarë, plagosur dhe burgosur. Familje të tëra jetojnë në frikë dhe pasiguri. Studentët dhe rinia shqiptare, që kërkojnë një të ardhme më të mirë, ndiqen si armiq vetëm pse kërkojnë liri dhe dinjitet.

Demonstratat në Kosovë nuk janë organizuar nga “armiq të jashtëm”, siç pretendon propaganda zyrtare. Ato janë shprehje e pakënaqësisë së thellë të popullit shqiptar, i cili prej dekadash jeton nën shtypje politike dhe ekonomike.

Situata në Kosovë është bërë aq e rëndë, saqë ekziston rreziku i konflikteve dhe trazirave edhe më të mëdha në Ballkan. Forcat shtypëse të Jugosllavisë po përpiqen ta shuajnë me dhunë kërkesën tonë për liri, por kjo nuk mund të sjellë paqe të vërtetë.

Ne u bëjmë thirrje qeverive dhe popujve të Evropës Perëndimore që të mos qëndrojnë indiferentë ndaj asaj që po ndodh në Kosovë. Heshtja përballë padrejtësisë mund të bëhet fatale.

Në vitin 1912, pas Luftërave Ballkanike, populli shqiptar u nda padrejtësisht. Gjysma e shqiptarëve mbetën jashtë shtetit shqiptar dhe u përfshinë në Jugosllavi. Që prej asaj kohe, shqiptarët kanë qenë vazhdimisht viktima të diskriminimit dhe represionit.

Prandaj, ne, punëtorët shqiptarë nga Kosova në Evropën Perëndimore, solidarizohemi me studentët dhe punëtorët në Kosovë dhe kërkojmë:

1. Shndërrimin e Kosovës në republikë brenda Jugosllavisë.
2. Shfrytëzimin dhe përpunimin e pasurive natyrore të Kosovës në dobi të popullit të saj.
3. Lirimin e të gjithë të burgosurve politikë që janë dënuar për kërkesën e Republikës së Kosovës.
4. Kthimin e të gjithë punëtorëve shqiptarë nga mërgimi në Kosovë.
5. Fundin e terrorit dhe dhunës kundër shqiptarëve. Përgjegjësit për masakrat dhe krimet duhet të japin llogari.

Shqiptarët e Kosovës nuk kanë asgjë për të humbur. Ajo që kërkojmë është një e drejtë që historia nuk mund ta mohojë përgjithmonë.

Punëtorët nga Kosova në Evropën Perëndimore

Vijon