[ Libra NëLinjë ]
nexhat halimi
mëngjes arbëror
me dritën e parë të mëngjesit arbëror
një flutur me krahë të bardhë borë
hyri në dhomën time e vetmuar
në krahë mbante pluhurin e rrugëve tona
gurin e kullave e dhembjen e lashtë
dëshmitare e heshtur që fluturon
mbi varre e mbi djepet e kësaj toke
u ul mbi tymin e ftohtë të vatrave tona
aty ku populli ka lidhur jetën me rrënjët
duke sfiduar stuhitë që ranë mbi krye
për të mbetur i zoti në shtëpinë e vet
në dhomën time të mbyllur
ajo nuk erdhi mysafire e rastit
shenjë e gjallë e këtij trualli
e brishtë si liria, e bardhë si shpresa
që rilind në çdo agim mbi dheun arbëror
II
kjo flutur e tëra e bardhë
preku zemrën e ilirisë së lashtë
ra mbi bozhuren gjak të kuqe në dardani
u ul mbi sofrën e vjetër
aty ku koha matet me heshtje
e buka ndahet me zemër
zemra vlon gjakun për liri
e solli me vete erën e maleve
ujin e kristal të kësaj toke
soditja krahët e saj të brishtë
që sfidonin errësirën e natës që iku
një letër e pashkruar ndër shekuj
në dhomën e errët nuk erdhi të vdesë
erdhi të mbledhë vetminë time
ta marr me vete e ta kthej në liri
para se ik drejt qiellit të hapur
III
e kur agimi arbëror çeli syrin e parë
flutura e bardhë më shpërtheu nga zemra
fjalë e lashtë e mbetur pa gojë
e shkoi mbi gurët që thërrasin emrat tanë
mbi gjurmët e ujit që rrjedh nëpër eshtra
mbi heshtjen që ruan pragun e kullave
aty ku ende frymon hiri i zjarreve
e nata e vjetër lëkurën e vet e ndërron
si gjarpri në prag të pranverës
e pashë si prekte me krahët prej drite
ballin e dheut të lodhur nga pritja
dhe zgjonte farën e fjetur në rrënjë
e pikë e diellit i rrinte në sy
amanet i lënë prej të parëve
në kohën kur guri kishte zemër
nuk fliste
nga heshtja e saj fluturoni zogj
e rridhnin lumenj të vegjël drite
liria nuk vjen vet
zgjohet brenda gjakut
flutura që ngrihet nga dora ime
e merr me vete plagën dhe shpresën
e humbet në kaltërsinë e mëngjesit arbëror
e unë i shtrirë nën aromën e degës së ullirit
me duar në erë e sy në dritë
ndjej si rritet bari mbi gur.
unë si lexuese e Nexhat Halimit mendoj se “Mëngjes arbëror” është një poezi me frymë të thellë simbolike dhe identitare, ku poeti ndërton një vizion lirik të kujtesës kombëtare, të lirisë dhe të vazhdimësisë shpirtërore të arbërit. Në qendër të poezisë qëndron figura e **fluturës së bardhë**, një simbol i shumëfishtë që mund të lexohet si shpresë, shpirt, kujtesë historike, por edhe si vetë liria që mbijeton përmes kohëve.
Që në vargjet e para, flutura nuk paraqitet si një krijesë e zakonshme e natyrës. Ajo hyn në dhomën e vetmuar të poetit duke bartur “pluhurin e rrugëve tona”, “gurin e kullave” dhe “dhembjen e lashtë”, duke u shndërruar në një bartëse të historisë kolektive. Kështu, hapësira intime e dhomës bashkohet me hapësirën e gjerë të kujtesës kombëtare.
Poezia ndërtohet mbi një rrjet figurash që burojnë nga mitologjia kulturore shqiptare: **kulla, vatra, sofra, bozhurja e Dardanisë, mali, guri dhe ulliri**. Këto elemente nuk shërbejnë vetëm si dekor poetik, por si shenja të identitetit dhe të qëndresës. Guri, veçanërisht, paraqitet si simbol i kujtesës së pathyeshme, ndërsa kulla dhe vatra përfaqësojnë vazhdimësinë e jetës dhe të traditës.
Në pjesën e dytë, poezia merr një dimension më meditativ. Flutura prek “zemrën e Ilirisë së lashtë” dhe bëhet urë lidhëse midis së kaluarës dhe së tashmes. Këtu shfaqet një nga motivet më të bukura të tekstit: shndërrimi i vetmisë në liri. Flutura nuk vjen për të vdekur, por për të marrë barrën e vetmisë së poetit dhe për ta kthyer atë në dritë e fluturim.
Pjesa e tretë përbën kulmin artistik të poezisë. Flutura shpërthen nga zemra e poetit si “fjalë e lashtë e mbetur pa gojë”, një metaforë e fuqishme për kujtesën historike që kërkon të artikulohet. Në këtë segment, poeti krijon imazhe të një force të veçantë: “guri kishte zemër”, “heshtja ruan pragun e kullave”, “nga heshtja e saj fluturonin zogj”. Këto figura e vendosin tekstin në kufirin mes reales dhe mitikes, duke i dhënë poezisë një frymë vizionare.
Vargu **“Liria nuk vjen vet / zgjohet brenda gjakut”** përbën boshtin ideor të poezisë. Ai sintetizon mesazhin e saj themelor: liria nuk është dhuratë, por një gjendje shpirtërore dhe historike që lind nga vetëdija, kujtesa dhe sakrifica.
Nga pikëpamja stilistike, poezia karakterizohet nga një gjuhë e pasur metaforike, ritëm i qetë meditativ dhe një atmosferë që lëviz vazhdimisht midis kujtesës historike dhe përjetimit personal. Nexhat Halimi e ndërton tekstin si një ritual poetik të ringjalljes së shpirtit arbëror, ku agimi nuk është vetëm fenomen natyror, por simbol i rilindjes së vazhdueshme të identitetit.
Në tërësi, ““Mëngjes arbëror” është një poezi e kujtesës, e lirisë dhe e shpresës”, ku simboli i fluturës së bardhë shndërrohet në figurën qendrore të shpirtit që mbijeton mbi kohën, dhimbjen dhe harresën. Ajo mbetet një nga ato poezi që lexuesi nuk i përjeton vetëm si tekst, por si një gjendje shpirtërore që vazhdon të jetojë edhe pas leximit.