[ Libra NëLinjë ]
Nga Asllan Dibrani (Luani)
Trungu i lirisë (1878–1912): Strategjia e mbijetesës kombëtare
Kosova nuk lindi si shtet rastësisht. Ajo u ngjiz me gjak, kryengritje dhe ideal kombëtar. Që nga viti 1878, me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, shqiptarët artikuluan për herë të parë një program politik modern: mbrojtjen e tokës, gjuhës dhe identitetit. Edhe pse u shtyp me dhunë, kjo lëvizje krijoi një strategji mbijetese: organizim, kujtesë dhe rezistencë kulturore.
Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë më 1912 ishte fitore historike, por jo drejtësi e plotë. Kosova mbeti e ndarë nga trungu kombëtar. Kjo ndarje prodhoi një realitet të ri strategjik: shqiptarët e Kosovës duhej të mbijetonin pa shtet, por me vetëdije shtetformuese. Kjo vetëdije u mbajt gjallë përmes familjes, traditës, arsimit informal dhe qëndresës së heshtur.
Shekulli i dhunës: Jugosllavia, represioni dhe inxhinieria e frikës
Pas Luftës së Dytë Botërore, Jugosllavia institucionalizoi represionin. Flamuri u ndalua, fjala u kriminalizua, mendimi u burgos. Kjo nuk ishte vetëm dhunë fizike; ishte inxhinieri e frikës. Qëllimi ishte thyerja e vullnetit kolektiv dhe prodhimi i nënshtrimit.
Si i burgosur politik, unë, Asllan Dibrani, e kam përjetuar këtë mekanizëm nga brenda. Burgjet ishin laboratorë të shuarjes së dinjitetit. Por aty mësova edhe diçka tjetër strategjike: pushtimi ndryshon forma. Kur nuk vjen me tanke, vjen me ideologji të maskuara dhe me normalizim të padrejtësisë.
Lufta çlirimtare dhe çmimi i shtetit: Nga rezistenca në sovranitet
Vitet ’90 shënuan kalimin nga rezistenca e shpërndarë në luftë çlirimtare. U dogjën fshatra, u masakruan civilë, u dhunuan gra dhe u varrosën fëmijë. Ky ishte kulmi i një strategjie shfarosjeje.
Nga ai ferr lindi pavarësia e Kosovës. Por shteti nuk është një certifikatë; është proces. Sovraniteti kërkon institucione funksionale, drejtësi të pavarur dhe vigjilencë të përhershme ndaj rreziqeve të reja.
Rrënjët e helmit: Arsimi fetar, mejtepet dhe infiltrimi historik
Nga rrëfimet e babait tim, i ndjeri Feti Dibrani, kam mësuar për një realitet të hershëm: mejtepet në Kosovë, Maqedoni dhe Shqipëri shpesh udhëhiqeshin nga predikues jo shqiptarë, kryesisht serbë dhe rusë, me mësim në gjuhë të huaj dhe me agjenda që nuk përputheshin me interesin kombëtar.
Kjo nuk është akuzë fetare; është analizë historike. Kur arsimi fetar shkëputet nga kultura vendore dhe instrumentalizohet politikisht, ai shndërrohet në kanal ndikimi. Ky precedent shpjegon pse ideologjitë e importuara gjejnë terren edhe sot.
Islamizmi politik: Analizë strategjike e një rreziku modern
Islamizmi politik nuk është fe; është ideologji politike. Ai synon zëvendësimin e rendit kushtetues me doktrinë. Nuk njeh flamur kombëtar, nuk njeh Kushtetutë, nuk njeh sovranitet qytetar.
Rreziku rritet kur kjo ideologji shoqërohet me financime të paqarta, rrjete transnacionale dhe diskurs që relativizon pavarësinë. Strategjikisht, kjo përbën cenim të sigurisë kombëtare dhe kërkon përgjigje institucionale, jo improvizim.
Bashkësia islame dhe përgjegjësia ligjore: Korniza e shtetit laik
Në një shtet laik dhe demokratik, institucionet fetare gëzojnë liri veprimi brenda ligjit. Liria fetare nuk nënkupton imunitet politik. Çdo dyshim për instrumentalizim, ndikime të huaja apo diskurs antishtetëror kërkon auditim, hetim dhe transparencë.
Kjo është çështje standardi shtetëror, jo polemikë emocionale.
Memorie publike: Udhërrëfyes për veprim institucional
Kërkohet verifikim i burimeve të financimit, i programeve mësimore, i gjuhës së ligjërimit dhe i çdo mbrojtjeje institucionale të individëve të dyshuar për ekstremizëm të dhunshëm. Pa selektivitet. Pa frikë. Vetëm sipas ligjit.
Pamflet strategjik: Shteti sulmohet në heshtje
Shteti nuk vritet vetëm me pushkë; ai vritet me relativizim, me tolerim të antishtetit dhe me heshtje institucionale. Kush mohon flamurin, kush relativizon pavarësinë, kush e përdor fenë kundër Kosovës, punon kundër së ardhmes sonë.
Reflektim final: Dritë, kujtesë dhe betejë qytetare
Kujtesa është armë mbrojtëse. Reflektimi është dritë orientuese. Beteja jonë është qytetare, ligjore dhe morale. Pa urrejtje, por pa dorëzim.
Feja e shqiptarit është shqiptaria.
