ROLI I MËRGATËS SHQIPTARE NË KUJTESËN HISTORIKE TË KOSOVËS (2)

Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Kur protestat në mërgim u bënë zëri i Kosovës

Trakti mbante këtë titull:

SA MË SHUMË NË DEMONSTRATË KUNDËR IMPERIALIZMIT!

Me 10 qershor të këtij viti forcat përparimtare-antiimperialiste këtu në Gjermanin Perëndimore do të demonstrojnë kundër takimit të kryetarëve të shteteve anëtare të paktit të NATO. Veçanërisht  demonstrohet kundra ardhjes së kaubojit Regan në këtë tubim, që mbahet në Bonn, të cilit demonstruesit duan ti tregojnë se popujve  duhet paqja e vërtetë e jo armatimi përbindësh atomik. Në të njëjtën kohë demonstrohet edhe kundër qeverisë gjermane, e cila po tregon dashuri fanatike ndaj imperializmit amerikan të SHBA-ve dhe kundra anëtarsimit të sajë në paktin ushtarak imperialist të NATO-s që komandohet nga klani imperialist i Reganit.

Pasi ne gjendemi të punësuar këtu, si paqedashës dhe antiimperialist që jemi, duhet të demonstrojmë kundra pakteve ushtarake, krah forcave revolucionare, komuniste, përparimtare, antiimperialiste e paqedashëse, duke u solidarizuar me ta në luftë kundra politikës imperialiste të superfuqive, që përmbajnë edhe rezhimin antipopullor të Beogradit- vasal e kal troje i superfuqive.

Edhe vitin e kaluar shumë nga ne punëtoret shqiptar morëm pjesë në demonstratën e mbi 360.000 demonstruesve paqedashës (me 10 Tetor’81, në Bonn). Me atë rast qe shpërndarë trakti: “Si përçohen interesat e superfuqive në Ballkan” (12.000 ekzemplar), i formuluar nga shokët tanë shumë të çmuar, Isufi, Kadriu (Zeqa) e Bardhoshi. Ata atëherë na këshilluan që t’iu bashkëngjitëm radhëve të demonstruesve. Ne i patëm dëgjuar. Ata do i kishim në ballë edhe kësaj radhe…,  por UDB-eja famëkeqe i vrau mizorisht… Ne, pasi çdoherë ju përmbajtëm mësimeve të tyre dhe ju përgjigjem thirrjeve të tyre, edhe më të vendosur po qëndrojmë pas mësimeve të tyre tani, prandaj do të dalim edhe më masovikisht, për ti tregua botës internaciolizmin tonë të njëmendë!

Edhe kësaj radhe do shpërndahet trakti i vitit të kaluar, pse formulimi i atëhershëm mbetet aktual derisa të mundet imperializmi ndërkombëtar, në krye me dy superfuqitë, për të fituar popujt e klasa punëtore. I janë shtuar edhe ca rreshta për informim konkret, për tu treguar demonstruesve se pse UDB-eja fashiste vrau tre patriotët revolucionar këtu dhe qindra në atdhe- dihet pse kërkuan e u ngritën në demonstratat për të drejta e liri, duke qenë militant edhe të paqes së drejtë. Pra, shokët tanë të vrarë dhe Lëvizja jonë popullore aktivitetin e veprimtarinë revolucionare internacionaliste nuk i shkëputin nga ato kombëtare, që sigurisht janë të dënueshme nga rezhimi i vërtetë antipopullor- reaksionar i Beogradit.

Pasi pritem mbi 200.000 demonstrues, janë bërë gati 20.000 trakte, që duhet ti shpërndaj, për ti informuar drejtë të interesuarit mbi gjendjen tonë dhe vasalitetin jugosllav ndaj superfuqive, duke demaskuar propagandën revizioniste të klanit serbomadh.

Dobësimi i imperializmit ndërkombëtar, në krye me dy superfuqitë imperialiste, SHBA-të dhe Bashkimin Sovjetik, është dobësimi i njëkohshëm i rezhimit antipopullor jugosllav- “ përçues i interesave të superfuqive në Ballkan”. Financimi dhe përmbajtja e rezhimit jugosllav nga imperializmi ndërkombëtar e qeveritë më reaksionare vështirësojnë luftën tonë. Prandaj solidariteti internacional mes forcave të popullit tonë dhe popujve tjerë është i domosdoshëm për fitore! Shkuarja jonë në këto demonstratat dhe të tjera të ngjashme forcon frontin e forcave përparimtare të këtushme në luftë kundër imperializmit ndërkombëtar, të konkretizuar në blloqe ushtarake, në krye me dy superfuqitë dhe vasalet e tyre.

Demonstrata mbahet në Bonn, duke u nisur nga Schlachthoff, më 10 qershor 1982, në ora 11.00.

Udhëtimi organizohet nga grupet iniciative, që kanë organizuar udhëtim me trena e autobusë nga çdo qytet (me zbritje të madhe). Me kohë duhet marr kontakt me to, që të sigurohen vendet, koha e vendi i nisjes. Në Bonn do provojmë të bashkohemi, edhe pse do jetë vështirë, për të marshuar pastaj bashkërisht.

• Vdekje imperializmit ndërkombëtar!
• Lavdi revolucionarëve të mbar botës, që ranë në luftërat për të drejta, liri e paqe të vërtetë!
• Lavdi patriotëve revolucionarë shqiptarë, të rënë për lirinë e popullit e atdheut!
• K o s o v a  –  R e p u b l i kë !

• Rroftë imperializmi proletar!

Mirupafshim në Bonn!

Punëtorët shqiptar në mërgim

Trakti fillonte me një ton të fuqishëm politik, me gjuhën karakteristike të kohës, të mbushur me frymën ideologjike dhe revolucionare që përshkonte lëvizjet protestuese të asaj periudhe. Që në rreshtat e parë ndihej ritmi i një bote të ndarë në kampe politike, ku çdo demonstratë shihej si pjesë e një beteje më të madhe globale ndërmjet fuqive, ideologjive dhe vizioneve për të ardhmen e njerëzimit.

Ai niste me thirrjen se më 10 qershor të atij viti, forcat përparimtare dhe antiimperialiste në Gjermaninë Perëndimore do të dilnin në demonstratë kundër takimit të udhëheqësve të shteteve anëtare të NATO-s. Vetë kjo hyrje të kthen menjëherë në atmosferën e tensionuar të viteve të Luftës së Ftohtë, kur Evropa jetonte nën hijen e frikës atomike dhe kur rrugët e qyteteve të mëdha mbusheshin me protesta kundër garës së armatimit dhe politikave ushtarake të superfuqive.

Në trakt, një vëmendje e veçantë i kushtohej ardhjes së presidentit amerikan Ronald Reagan në Bon. Ai përshkruhej me gjuhën polemike të kohës si “kauboji Regan”, simbol i politikës agresive amerikane dhe i strategjisë së armatimit bërthamor që në sytë e demonstruesve kërcënonte paqen botërore. Në ato vite, Reagan përfaqësonte për shumë lëvizje të majta dhe antiimperialiste figurën e një Amerike të fuqishme ushtarakisht, të gatshme të përshkallëzonte garën atomike në emër të dominimit global. Prandaj demonstruesit dëshironin t’i tregonin botës se popujt nuk kishin nevojë për tanke, raketa dhe bomba atomike, por për paqe të vërtetë, për siguri njerëzore dhe për një të ardhme pa frikën e shkatërrimit bërthamor.

Në ato fjalë të traktit ndihet qartë fryma e një brezi që kishte frikë nga mundësia e një lufte të re botërore. Bota e asaj kohe jetonte nën ankthin e sirenave atomike dhe nën hijen e raketave që mund të shkatërronin qytete të tëra brenda pak minutash. Prandaj protestat kundër NATO-s dhe kundër armatimit nuk ishin vetëm çështje ideologjike, për shumë njerëz ato ishin klithma për mbijetesë, thirrje që njerëzimi të mos shkonte drejt vetë shkatërrimit.

Trakti shprehte po ashtu kundërshtim të ashpër ndaj qeverisë gjermane, e cila sipas autorëve të tij tregonte një “dashuri fanatike” ndaj imperializmit amerikan dhe mbështeste politikën ushtarake të NATO-s. Gjuha e përdorur është tipike për retorikën revolucionare të kohës, e mbushur me terma si “imperializëm”, “pakt ushtarak” dhe “klan imperialist”, fjalor që pasqyronte ndikimin e ideologjisë marksiste-leniniste në lëvizjet politike të asaj periudhe. NATO paraqitej si instrument i dominimit të fuqive perëndimore, ndërsa Reagan si simbol i atij sistemi global që, sipas protestuesve, ushqente luftën dhe tensionin ndërkombëtar.

Por përtej gjuhës ideologjike, në thelb të këtij traktati qëndronte një dëshirë e madhe njerëzore- dëshira për paqe dhe për drejtësi. Në ato rrugë të Bonit nuk protestonin vetëm aktivistë politikë, aty kishte studentë, punëtorë, emigrantë dhe njerëz të zakonshëm që druheshin për fatin e botës. Midis tyre ndodheshin edhe shqiptarët e mërguar, të cilët, duke marrë pjesë në ato demonstrata, përpiqeshin ta lidhnin çështjen e Kosovës me lëvizjet më të mëdha ndërkombëtare të kohës. Ata besonin se përmes solidaritetit me forcat antiimperialiste mund ta bënin më të dukshme edhe vuajtjen e popullit shqiptar në ish-Jugosllavi.

Sot, kur lexohen këto rreshta, ato mund të tingëllojnë të largëta nga realiteti ynë politik dhe nga mënyra moderne e të menduarit. Por ato mbeten dëshmi autentike të një epoke kur idealet politike, frika nga lufta atomike dhe çështjet kombëtare ndërthureshin në mënyrë të pandashme. Ky trakt është si një fotografi e zverdhur e kohës. Në të shihen ankthi i botës së ndarë në blloqe, zemërimi kundër fuqive të mëdha dhe shpresa naive, por e sinqertë, se popujt mund ta ndryshonin historinë përmes protestës dhe zërit të tyre kolektiv.

Dhe më tej trakti vazhdonte me një gjuhë të zjarrtë politike, të mbushur me frymën militante dhe ideologjike të kohës, duke u bërë thirrje shqiptarëve të mërguar që, meqë jetonin dhe punonin në Gjermaninë Perëndimore, të mos mbeteshin indiferentë ndaj zhvillimeve botërore dhe padrejtësive politike. Në ato rreshta ndihej bindja e fortë se mërgimtari nuk duhej të ishte vetëm një punëtor i heshtur në tokë të huaj, por edhe pjesë aktive e lëvizjeve protestuese dhe e kauzave që konsideroheshin çlirimtare dhe paqedashëse.

Trakti theksonte se, duke qenë të punësuar dhe të vendosur përkohësisht në Perëndim, shqiptarët duhej të rreshtoheshin përkrah forcave që e quanin veten revolucionare, komuniste, përparimtare dhe antiimperialiste. Në logjikën politike të asaj kohe, solidarizimi me këto lëvizje shihej si një detyrë morale dhe ideologjike, sepse besohej se vetëm përmes frontit të përbashkët kundër “superfuqive imperialiste” mund të mbroheshin popujt e vegjël dhe të shtypur.

Në fjalorin e traktit, demonstrata nuk paraqitej vetëm si protestë kundër NATO-s apo politikës amerikane, por si pjesë e një beteje globale kundër dominimit të fuqive të mëdha. Kjo ishte fryma e epokës së Luftës së Ftohtë, kur shumë lëvizje politike në Evropë dhe në botë e shihnin konfliktin ndërkombëtar si përplasje mes imperializmit dhe forcave revolucionare. Brenda këtij vizioni ideologjik, edhe regjimi i Beogradit përshkruhej si një pushtet antipopullor, një regjim që, sipas autorëve të traktit, ishte bërë vegël dhe vasal i interesave të superfuqive botërore.

Shprehjet e përdorura në trakt, si “vasal” dhe “kalë troje i superfuqive”, bartin në vete gjithë gjuhën e ashpër polemike të kohës. Ato pasqyrojnë mënyrën se si shqiptarët e asaj periudhe e perceptonin pushtetin jugosllav: jo vetëm si shtypës të shqiptarëve brenda Kosovës, por edhe si pjesë të një mekanizmi më të madh ndërkombëtar që, sipas tyre, mbante popujt të nënshtruar dhe pengonte liritë kombëtare.

Por përtej toneve ideologjike, në thelb të këtyre fjalëve fshihej një ndjenjë e thellë revolte dhe padrejtësie. Shqiptarët e mërguar ndiheshin të plagosur nga realiteti i Kosovës, nga burgosjet, represioni dhe mohimi i të drejtave kombëtare. Për këtë arsye, ata kërkonin aleatë kudo ku mendonin se mund t’i gjenin. Ata e shihnin veten si pjesë të një fronti më të madh ndërkombëtar të popujve dhe lëvizjeve që pretendonin se luftonin kundër shtypjes dhe padrejtësisë globale.

Në ato vite, demonstrata kishte edhe dimension shpirtëror. Ajo ishte një mënyrë për ta mposhtur ndjenjën e pafuqisë. Mërgimtari shqiptar, i larguar nga atdheu dhe i detyruar të jetonte mes fabrikave dhe rrugëve të huaja, gjente në protestë mundësinë për ta kthyer mallin dhe zemërimin në veprim politik. Në ato turma njerëzish ai nuk ndjehej më i vetmuar; ndjehej pjesë e një lëvizjeje, pjesë e një zëri kolektiv që kërkonte drejtësi për popullin e vet.

Tani, kur lexohen këto rreshta, mund të vërehet qartë se ato janë produkt i një kohe tjetër — një kohe kur ideologjitë kishin ndikim të thellë në mënyrën se si njerëzit e kuptonin botën. Megjithatë, pavarësisht gjuhës së ashpër politike dhe terminologjisë revolucionare, ato dokumente mbeten dëshmi të sinqerta të gjendjes emocionale dhe politike të shqiptarëve të asaj periudhe. Ato tregojnë për një brez që jetonte mes frikës, idealizmit dhe shpresës; një brez që besonte se protestat, solidariteti ndërkombëtar dhe zëri i organizuar mund të ndihmonin në çlirimin e Kosovës dhe në mbrojtjen e dinjitetit kombëtar.

Prandaj këto trakte sot nuk duhen parë vetëm si tekste politike të vjetra, por si pasqyra të shpirtit të një kohe. Në to dëgjohet jehona e një mërgate që, edhe larg atdheut, vazhdonte të jetonte me plagën e Kosovës në zemër dhe me bindjen se heshtja do të ishte tradhti ndaj popullit të vet.

Duke vazhduar më tej, trakti merrte një ton edhe më emocional, më të dhimbshëm dhe njëkohësisht më sfidues. Në rreshtat e tij ndjehej fryma e një mërgate që nuk donte vetëm të protestonte, por të ruante kujtimin e atyre që kishin rënë për idealin e lirisë. Ai rikujtonte se edhe një vit më parë, në demonstratën gjigante të 10 tetorit 1981 në Bon, ku kishin marrë pjesë mbi 360 mijë demonstrues paqedashës, shqiptarët kishin qenë të pranishëm me zërin, pankartat dhe dhimbjen e tyre kombëtare.

Në ato rrugë të mbushura me turma njerëzish, mes flamujve dhe brohoritjeve kundër luftës e imperializmit, edhe shqiptarët e mërguar kishin ngritur zërin për Kosovën. Trakti kujtonte me krenari se atëherë ishte shpërndarë një trakt tjetër me titull domethënës:
“Si përçohen interesat e superfuqive në Ballkan”, i shtypur në dymbëdhjetë mijë ekzemplarë — një numër që për kohën kishte peshën e një akti të madh organizimi dhe guximi politik.

Në ato fjalë përmendeshin me respekt dhe mall emrat e tre figurave të dashura të lëvizjes: Isufi, Kadriu (Zeqa) dhe Bardhoshi. Ata përshkruheshin si “shokë shumë të çmuar”, jo vetëm si autorë të një trakti politik, por si njerëz që kishin udhëhequr me fjalë, me bindje dhe me shembull një brez të tërë mërgimtarësh shqiptarë. Në kujtesën e atyre demonstruesve, ata nuk ishin thjesht aktivistë, ishin zëra të ndërgjegjes kombëtare, figura që frymëzonin guxim dhe që u mësonin shqiptarëve të mos heshtnin përballë padrejtësisë.

Trakti rrëfente se ata i kishin këshilluar shqiptarët të bashkoheshin me demonstruesit dhe të mos qëndronin të ndarë nga lëvizjet ndërkombëtare protestuese të kohës. Dhe shqiptarët, me besim dhe respekt, i kishin dëgjuar. Ata kishin dalë në protesta duke ndier se po kryenin një detyrë jo vetëm politike, por edhe morale ndaj Kosovës së robëruar. Por më pas, mbi këto kujtime binte hija e rëndë e tragjedisë.

Në mënyrë të dhimbshme, trakti kujtonte se ata që dikur do të ishin në ballë të demonstratave edhe kësaj here, nuk jetonin më. UDB-ja famëkeqe — aparati i errët i ndjekjes dhe represionit jugosllav — i kishte vrarë mizorisht. Në ato pak fjalë ndjehet e gjithë pesha e humbjes dhe e zemërimit. Ishte dhimbja e një mërgate që po kuptonte se regjimi jugosllav nuk ndalte dorën e tij të hekurt as jashtë kufijve të shtetit. Edhe në mërgim, shqiptarët mbeteshin nën hijen e frikës, të përndjekjes dhe të atentateve politike.

Vrasja e tyre nuk paraqitej vetëm si eliminim fizik i disa aktivistëve, por si goditje ndaj vetë shpresës dhe organizimit të shqiptarëve në diasporë. Megjithatë, në vend që kjo tragjedi t’i thyente, trakti shpallte se ajo i kishte bërë edhe më të vendosur. Në rreshtat e tij ndihej një betim moral: se mësimet dhe thirrjet e të rënëve nuk do të harroheshin.

Autorët shkruanin se, meqë gjithmonë u ishin përmbajtur mësimeve të tyre dhe u ishin përgjigjur thirrjeve të tyre, tani do të qëndronin edhe më fort pas idealit që ata kishin lënë. Demonstratat nuk do të ndaleshin, përkundrazi, do të bëheshin edhe më masive. Në këtë mënyrë, pjesëmarrja në protesta shndërrohej pothuajse në një amanet të të vrarëve, në një mënyrë për ta mbajtur gjallë kujtimin dhe idealin e tyre.

Në fund të atyre rreshtave ndihej fuqishëm dëshira për t’i treguar botës “internacionalizmin e njëmendtë”. Kjo shprehje pasqyronte frymën politike të kohës, kur solidariteti ndërkombëtar shihej si mënyrë për të bashkuar popujt kundër shtypjes dhe padrejtësive globale. Shqiptarët e mërguar dëshironin të dëshmonin se ata nuk luftonin vetëm për çështjen e tyre kombëtare, por edhe për idealin më të gjerë të lirisë, paqes dhe drejtësisë mes popujve.

Vijon