[ Libra NëLinjë ]
Besnik Fishta
Më 28.09.2026 hidhet në qarkullim një nga emisionet postare që përmban në vetvete shumë histori shqiptare. I titulluar “Ngjarje historike 2025”, ky emision sjell në vëmendje momente të rëndësishme të historisë së Shqipërisë dhe i shndërron ato në një kujtim të veçantë filatelik. Për koleksionistët, por edhe për të apasionuarit pas historisë, kjo seri zë një vend të veçantë, sepse katër pullat e saj nuk janë thjesht mjete postare apo objekte koleksionimi: ato janë katër dritare të vogla përmes të cilave mund të lexojmë aspekte të historisë sonë.
E para sjell në kujtesë 100-vjetorin e krijimit të Institutit Femëror “Kyras” në Tiranë, nën drejtimin e Parashqevi Qiriazit, veprimtaria e të cilit lidhet me periudhën 1925–1933. Instituti ishte pjesë e përpjekjeve për zhvillimin e arsimit dhe edukimit të vajzave shqiptare në një periudhë kur arsimimi i femrës përbënte një nga sfidat e rëndësishme të shoqërisë shqiptare. Por kush ishte Parashqevi Qiriazi? Ajo ishte një nga figurat e rëndësishme të arsimit dhe emancipimit të gruas shqiptare, mësuese, veprimtare dhe pjesëmarrëse në lëvizjen kombëtare për arsimin shqip. Bashkë me motrën e saj, Sevasti Qiriazi, ajo i kushtoi një pjesë të rëndësishme të jetës arsimimit të vajzave dhe përhapjes së dijes.
Pulla e dytë përkujton 100-vjetorin e themelimit të institucionit bankar qendror shqiptar, një ngjarje që lidhet me përpjekjet e shtetit shqiptar për të ndërtuar institucionet moderne financiare. Krijimi i një banke kombëtare ishte pjesë e procesit të konsolidimit ekonomik dhe institucional të Shqipërisë së viteve të para të shtetit modern. Historia e bankës shqiptare është e lidhur me zhvillimin e sistemit monetar, administrimin e financave publike dhe krijimin e një strukture financiare që do të merrte gradualisht funksionet e bankës qendrore. Kështu, kjo pullë nuk përfaqëson vetëm një institucion financiar, por një etapë të rëndësishme në ndërtimin e shtetit shqiptar.
Pulla e tretë sjell në kujtesë 100-vjetorin e shpalljes së Shqipërisë Republikë. Ky është një tjetër moment i rëndësishëm në historinë e institucioneve shqiptare. Pas shpalljes së Pavarësisë më 1912 dhe ndryshimeve të mëvonshme politike e institucionale, Shqipëria kaloi në vitet 1920 drejt një forme të re organizimi shtetëror. Shpallja e Republikës shënoi një etapë të rëndësishme në këtë proces dhe lidhet me përpjekjet për përcaktimin e një sistemi të ri politik e kushtetues. Pulla e përmbledh këtë transformim në një imazh të vetëm, duke e bërë atë një dokument të përmbledhur të historisë politike shqiptare.
Pulla e katërt e këtij emisioni historik i kushtohet 100-vjetorit të hapjes së shkollës profesionale “Charles Telford Erickson” në Golem të Kavajës. Shkolla lidhet me veprimtarinë e edukatorit dhe misionarit amerikan Charles Telford Erickson, i cili pati një rol të rëndësishëm në zhvillimin e arsimit profesional në Shqipëri. Hapja e saj pasqyron përpjekjet e kohës për t’i dhënë arsimit një karakter më praktik, duke përgatitur të rinj me njohuri dhe aftësi profesionale të nevojshme për zhvillimin ekonomik të vendit. Përmes kësaj pulle, historia e arsimit shqiptar lidhet me një përvojë konkrete të edukimit profesional dhe me marrëdhëniet kulturore e arsimore të Shqipërisë me botën.
Këto katër pulla, të marra së bashku, krijojnë një mozaik interesant të Shqipërisë së viteve të para të shtetit modern. Ato na flasin për arsimin e vajzave, ndërtimin e institucioneve financiare, ndryshimet në organizimin politik të shtetit dhe zhvillimin e arsimit profesional. Pra, një emision i vetëm na çon nga historia e emancipimit dhe e arsimit te historia institucionale, politike dhe ekonomike e vendit.
Pikërisht këtu qëndron edhe një nga vlerat më të mëdha të filatelisë. Pulla postare është shumë më tepër se një copë letër me vlerë nominale. Ajo është një dokument i vogël që bart një datë, një figurë, një institucion, një ngjarje dhe një pjesë të kujtesës kolektive. Në pak centimetra katrorë mund të përmblidhet një kapitull i tërë historie.
Ky emision është një vlerë për filatelinë shqiptare dhe një mënyrë e veçantë për të treguar historinë e vendit. Ai mund të shërbejë si burim njohurish për mësuesit dhe nxënësit, për studiuesit dhe koleksionistët, por edhe për çdo shqiptar apo të huaj që dëshiron të njohë Shqipërinë përmes një forme të thjeshtë dhe të drejtpërdrejtë.
Në një kohë kur informacioni historik qarkullon gjithnjë e më shumë në formë digjitale, filatelia vazhdon të ruajë fuqinë e dokumentit fizik. Një pullë mund të udhëtojë në kohë, të ruhet në një album, të studiohet pas shumë dekadash dhe t’i tregojë brezit të ardhshëm diçka për shoqërinë që e krijoi.Prandaj, këto katër pulla nuk janë vetëm katër përvjetorë. Ato janë katër rrëfime të vogla të një historie shqiptare shumë më të madhe. Dhe pikërisht kjo e bën filatelinë një nga mënyrat më të bukura për ta ruajtur, studiuar dhe përcjellë historinë.
