[ Libra NëLinjë ]
Isuf B. Bajrami
Kontributi dhe ndikimi në historiografinë shqiptare
1. Hyrje
Shaban Braha mbetet një prej historianëve më të njohur shqiptarë të shekullit XX, i njohur për punën e tij rigoroze arkivore dhe për hulumtimet e thelluara mbi çështjen shqiptare, veçanërisht në kontekstin e Kosovës.1 Ai kontribuoi në krijimin e paradigmes së studiuesve që u fokusuan në dokumente primare dhe analiza historike të burimeve të panjohura më parë, duke ndriçuar periudhat e ndërlikuara historike dhe duke u bërë referencë për studiuesit e mëvonshëm.
2. Jeta dhe formimi
2.1 Rrënjët familjare dhe fëmijëria
Shaban Braha lindi më 1 janar 1928 në Bicaj, rrethina e Kukësit, në një familje me ndjenja patriotike, e cila ishte e përfshirë në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare.2 Fëmijëria e tij u karakterizua nga sfida të shumta, duke përfshirë ndikime politike dhe tensione sociale të periudhës para Luftës së Dytë Botërore. Nga i riu, Braha zhvilloi një vetëdije të fortë kombëtare dhe një interes të hershëm për historinë dhe fatet e shqiptarëve.2
2.2 Arsimi dhe profilizimi profesional
Ai studioi ligjin dhe historinë, duke përfunduar studimet e larta në Shqipëri.3 Ai gjithashtu zhvilloi njohuri në fushat e sigurisë dhe arkivistikës, të cilat i mundësuan qasje të drejtpërdrejtë në materiale historike dhe dokumentare. Pas përfundimit të studimeve, ai punoi në institucione shtetërore si Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave Shtetërore, ku merrej me klasifikimin dhe analizën e dokumentacionit historik.3
3. Puna dhe aktiviteti profesional
3.1 Kontributi në institucionet historike dhe arkivore
Braha shquhet për punën e gjatë dhe të thelluar në dokumentacionin historik. Ai kishte akses të drejtpërdrejtë në arkiva, dokumente primare dhe materiale të panjohura, duke i përdorur si bazë për analiza dhe botime akademike.1
3.2 Aktiviteti akademik dhe editorial
Ai botoi monografi, biografi dhe vepra dokumentare që janë përdorur si referenca kryesore për historiografinë shqiptare. Disa nga veprat më të rëndësishme përfshijnë:
• “Idriz Seferi në Lëvizjet Kombëtare Shqiptare” (1981), ku trajtohet figura e komandantit Idriz Seferi dhe roli i tij në rezistencën kombëtare.4
• “Rifat L. Berisha: Figurë e Shquar Kombëtare” (1998), një portret i Rifat Berishës dhe kontributi i tij në rezistencën kombëtare në Kosovë.5
• “Gjenocidi sërbomadh dhe qëndresa shqiptare (1844–1990)”, ku dokumentohen periudha të represionit dhe shpërnguljeve të shqiptarëve në Ballkan.6
3.3 Roli si edukator dhe ndikimi kombëtar
Përveç punës akademike, Braha ishte i njohur si edukator dhe veprimtar kombëtar, duke frymëzuar brezat e rinj dhe duke promovuar vetëdijen historike dhe identitetin kombëtar.1
3.4 Angazhimi ndaj çështjeve kombëtare
Ai shprehu interes dhe angazhim për çështjet kombëtare, veçanërisht për Kosovën dhe bashkimin e trojeve shqiptare. Interpretimet e tij, megjithëse shpesh të fokusuar në narrativë kombëtare, kanë shërbyer si referencë për studiues dhe komunitete shqiptare në mbarë botën.1
3.5 Aktiviteti kombëtar dhe mikpritja e kosovarëve
Shtëpia e Shaban Brahës në Tiranë shpesh përshkruhet si “qerdhe e shqiptarëve nga Kosova”, një vend mikpritjeje ku shumë individë, veprimtarë dhe intelektualë nga Kosova gjenin strehë, mbështetje dhe mundësi për të vazhduar aktivitetin kombëtar dhe kulturor.1
Ai ofronte ndihmë për refugjatët, studentët dhe veprimtarët e Kosovës, duke ofruar strehim, ushqim dhe këshilla strategjike. Shtëpia e tij ishte vend takimi për diskutime historike, strategji kulturore dhe koordinim të botimeve që lidhnin Kosovën dhe Shqipërinë.1
3.6 Roli në formimin e celulave të UÇK-së dhe stërvitjet e ushtarëve kosovarë
Përveç mikpritjes, Shaban Braha luajti një rol strategjik në formimin e strukturave të para të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Ai organizonte dhe mbikëqyri stërvitje të ushtarëve nga Kosova, duke përdorur terrenin dhe objektet e sigurta në Shqipëri. Këto stërvitje përfshinin trajnim ushtarak, strategji rezistence dhe koordinim logjistik për operacionet në Kosovë.1
Ky rol tregon se aktiviteti i Brahës nuk ishte vetëm humanitar dhe edukativ, por gjithashtu strategjik dhe operacional, duke e vendosur atë në qendër të një rrjeti që ndikoi drejtpërdrejt në lëvizjen për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës.1
4. Analiza e ndikimit metodologjik
Braha përdor një metodologji të bazuar në burime arkivore dhe dokumente primare, duke vendosur standarde të larta për historiografinë shqiptare. Ai kategorizon dokumentet kronologjikisht dhe politikisht dhe integron dëshmi të panjohura më parë.6
5. Diskutim kritik
5.1 Pikat e forta
• Bazimi në dokumente arkivore dhe materiale të panjohura më parë.6
• Ndriçim i periudhave historike të ndërlikuara.6
• Kontribut në historiografi dhe edukimin e brezave të rinj.6
5.2 Kufizimet
Disa kritikë argumentojnë se interpretimet e tij shpesh reflektojnë kontekstin ideologjik të kohës, duke u fokusuar në narrativë politike dhe kombëtare.6
6. Trashëgimia dhe vlerësimi
Shaban Braha ndërroi jetë më 2 dhjetor 2013. Ai u përshëndet dhe nderua nga figura të shumta të kulturës dhe historisë shqiptare për kontributin e tij në historiografi, edukim dhe mbështetje të lëvizjeve kombëtare.1
7. Përfundim
Shaban Braha la një trashëgimi të qëndrueshme në historiografinë shqiptare dhe aktivitetin kombëtar, duke përdorur metodologji rigoroze, duke integruar dokumente arkivore dhe materiale primare, duke mikpritur dhe mbështetur kosovarët dhe duke luajtur rol të drejtpërdrejtë në përgatitjen e strukturave të UÇK-së. Veprat dhe aktiviteti i tij mbeten referenca të çmuara për studiues, studentë dhe komunitetin shqiptar në përgjithësi.1,6
Fusnota:
1. Shaban Braha ka pasur një aktivitet të thellë profesional, kombëtar dhe strategjik. Ai u lind më 1 janar 1928 në Bicaj, rrethina e Kukësit, në një familje patriotike. Puna e tij përfshinte studimin e dokumenteve arkivore, botimin e librave historikë, mikpritjen dhe mbështetjen e shqiptarëve të Kosovës, si dhe nismat për formimin e celulave të para të UÇK-së dhe stërvitjet e ushtarëve nga Kosova në Shqipëri. Shtëpia e tij në Tiranë shërbente si vend mikpritjeje dhe qendër koordinimi për aktivitetin kombëtar dhe edukativ. Braha ndërroi jetë më 2 dhjetor 2013, duke lënë një trashëgimi të rëndësishme dokumentare, akademike dhe kombëtare.
Burimi: Arkiva e gazetës “Dita”, “Një shkrim i munguar për Shaban Brahën”, 2013, https://arkiva.gazetadita.al/nje-shkrim-i-munguar-per-shaban-brahen
2. Ibid.
3. Albania Press, “Shaban Braha – emër që nuk harrohet”, 2013, https://www.albaniapress.com/lajme/19194/Shaban-Braha-em%C3%ABr-q%C3%AB-nuk-harrohet.html
4. Open Library, Idriz Seferi në Lëvizjet Kombëtare Shqiptare, https://openlibrary.org/works/OL2196289W/Idriz_Seferi_ne%CC%88_Le%CC%88vizjet_Kombe%CC%88tare_Shqiptare
5. Open Library, Rifat L. Berisha: Figurë e shquar kombëtare, https://openlibrary.org/books/OL456909M/Rifat_L._Berisha
6. Fjala.info, Gjenocidi sërbomadh dhe qëndresa shqiptare (1844–1990), https://fjala.info/shaban-braha-pjese-nga-libri-genocidi-serbomadh-dhe-qendresa-shqiptare-i-autorit-shaban-braha
Vendi i Lekës; 24.02.2026
