[ Libra NëLinjë ]
Zymer Mehani
LIBRI “ME EMRIN TËND JETOJ” (Dedikim për vëllanë, Omerin), Prishtinë, 2026
Karakteristika të përgjithshme
Proza e gjatë “Me emrin tënd jetoj”(Vëllait tim, Omerit), e shkrimtares Lejla Sh. Dragusha është një prozë poetike me karakter të thellë përshpirtshmërie, kujtese dhe dashurie familjare. Autorja ndërton një tekst emocionalisht të ngarkuar, ku lidhja motër-vëlla paraqitet si lidhje shpirtërore, morale dhe ekzistenciale. Në qendër të kësaj vepre qëndron figura e vëllait, Omerit, i cili paraqitet jo vetëm si person i dashur, por si simbol i mbështetjes, qetësisë, dritës dhe forcës së jetës.
Teksti është ndërtuar në formën e një rrëfimi lirik, ku mendimi rrjedh natyrshëm nga ndjenja, ndërsa kujtimi dhe malli ndërthuren me figura poetike dhe me gjuhë të ngrohtë emocionale.
Kjo vepër i përket prozës poetike të përshpirtshme. Ajo që e dallon këtë lloj shkrimi është: ndërthurja e prozës me ritmin poetik; mbështetja te ndjenja dhe jo te ngjarja; përdorimi i figuracionit të pasur; meditimi mbi jetën, dashurinë, humbjen dhe kujtesën; rrëfimi intim dhe emocional.
Autorja nuk ndërton një fabul klasike me ngjarje të zhvilluara, por krijon një univers ndjenjash, kujtimesh dhe reflektimesh. Çdo pjesë e tekstit duket si një frymëmarrje shpirtërore, ku fjala shërben për të mbajtur gjallë kujtimin dhe dashurinë.
Një nga tiparet më të dukshme të kësaj proze është ndërtimi emocional i fjalisë.
Autorja përdor fjali të gjata, me ritëm të lirë meditativ, të cilat i afrohen ligjërimit të brendshëm:
“E kur bota mua të më lodh, e kur rëndë gjithçka të shkojë, e kur të dua t’i jap fund atij çasti, ty të thërras ‘eja shpirti im’…”
Këto fjali krijojnë: rrjedhshmëri emocionale; afërsi me mendimin spontan; intensitet shpirtëror.
Përsëritja përdoret shumë shpesh për të forcuar emocionin:
“Le të flasë zemra…”
“Ja ku jam…”
“Ti je…”
Përsëritja në këtë tekst funksionon si: ritëm poetik; insistim emocional; mënyrë për të theksuar dashurinë dhe mallin.
Teksti mbështetet mbi një fjalor të ndjeshëm dhe shpirtëror: zemër; mall; përqafim; dritë; shpirt; bekim; qetësi; kujtim; dashuri.
Këto fjalë përsëriten vazhdimisht dhe krijojnë boshtin emocional të veprës.
Autorja ndërthur gjuhën standarde me elemente të gegërishtes: “s’do”; “me të dashtunin”; “m’u ngjall”; “m’tha ëmbël”; “s’kam”; “s’doja”.
Ky përdorim: e afron tekstin me ndjeshmërinë popullore; i jep ngrohtësi ligjërimit; e bën rrëfimin më autentik.
Stili i autores është kryesisht lirik. Ajo nuk rrëfen vetëm ngjarje, por përjetime.
Teksti mbështetet te: meditimi; introspeksioni; kujtesa; ndjenja e mungesës; idealizimi i figurës së vëllait.
Në shumë pjesë, ligjërimi i ngjan një lutjeje ose një bisede të heshtur shpirtërore.
Lexuesi ndjen se autorja nuk shkruan vetëm për publikun, por sikur flet drejtpërdrejt me vëllanë.
Kjo e bën tekstin: të sinqertë; të ngrohtë; emocionalisht bindës.
Shpesh frazat marrin formën e vargut poetik:
“Ti je strehë që nga fëmijëria, ti je djep i ëndrrave dhe kujtimeve të mia.”
Kjo ndërthurje mes prozës dhe poezisë e afron tekstin me prozën poetike moderne.
Figura letrare është shumë e pranishme në gjithë tekstin.
Autoria përdor metafora të shumta: vëllai si “dritë”; përqafimi si “strehë”; dashuria si “bekim”; kujtimi si “urë”.
Shembull:
“Ti je strehë që nga fëmijëria.”
Këtu figura e strehës simbolizon sigurinë emocionale.
Shumë krahasime janë marrë nga natyra:
“Sikur lulet kur çelin në pranverë…”
“Si dallëndyshja që fluturon në folenë e saj…”
Këto krahasime: i japin butësi tekstit; krijojnë atmosferë poetike; e lidhin ndjenjën me natyrën.
Shpesh elementet e natyrës marrin tipare njerëzore: hëna “na sheh”; nata “e merr heshtjen”; zemra “thërret”.
Kjo e bën botën emocionale më të gjallë.
Disa simbole përsëriten vazhdimisht: drita (shpresa dhe prania); përqafimi (mbrojtja dhe dashuria); rruga (jeta dhe sprovat); hëna (kujtimi dhe qetësia); zëri (prania e përhershme).
Mesazhi qendror i veprës është forca e lidhjes motër-vëlla. Autorja e paraqet këtë lidhje si: të pakushtëzuar; të pastër; të pavdekshme; shpirtërore.
Edhe pse vëllai është i munguar fizikisht, ai vazhdon të jetojë përmes: kujtimeve; dashurisë; fjalëve; ndjenjës së pranisë.
Në shumë pjesë autorja tregon se dashuria e ka mbajtur të fortë në jetën e saj.
Teksti ka edhe dimension refleksiv mbi jetën: dhimbjen; humbjen; durimin; besimin.
Gjuha e autores është: emocionale; figurative; e afërt me ligjërimin popullor; melodike.
Ajo nuk kërkon fjalë të ndërlikuara akademike, por ndërton bukurinë përmes thjeshtësisë së ndjenjës.
Në shumë raste, fjala duket sikur buron drejtpërdrejt nga kujtesa dhe zemra.
Kjo është arsyeja pse teksti fiton natyrshmëri dhe ndikim emocional.
Proza e përshpirtshme ka qenë e pranishme në letërsinë tonë që herët. Prandaj, proza e Lejla Sh. Dragushës mund të vendoset në vazhdën e prozës së përshpirtshme në letërsinë shqipe.
Në këtë traditë përfshihen autorë si: Pjetër Bogdani, me dimensionin e tij meditativ dhe religjioz; Ernest Koliqi, me ndjeshmërinë narrative dhe kujtesën familjare; Mitrush Kuteli, me prozën lirike dhe ritmike; Frederik Rreshpja, me tonalitetin elegjiak dhe simbolik; Visar Zhiti dhe Flutura Açka, me fokus në kujtesën dhe përjetimin emocional.
Në këtë kuadër, teksti në fjalë mund të konsiderohet një vazhdimësi bashkëkohore e kësaj tradite.
Proza poetike e Lejla Sh. Dragushës është një rrëfim i ndërtuar mbi dashurinë, mallin dhe kujtesën. Autorja arrin të krijojë një tekst emocionalisht të fuqishëm përmes: gjuhës së ndjerë; figuracionit poetik; ritmit meditativ; sinqeritetit shpirtëror.
Figura e vëllait paraqitet si simbol i dashurisë së pastër njerëzore, ndërsa vetë teksti bëhet një monument emocional i kujtesës.
Kjo vepër mund të konsiderohet një formë moderne e prozës së përshpirtshme shqipe, ku ndjenja personale shndërrohet në përvojë universale për lexuesin.
Në thelb, libri nuk flet vetëm për një vëlla, por për: dashurinë që nuk shuhet; kujtimin që nuk vdes; dhe lidhjet njerëzore që mbeten të gjalla përtej kohës.
Zymer Mehani, Besianë, më 8 qershor 2026
