[ Libra NëLinjë ]
Isuf B. Bajrami
Një analizë politiko-juridike mbi protestat, aktet e vandalizmit dhe mbrojtjen e misioneve diplomatike në shtetin demokratik
Hyrje
Protesta publike përbën një nga institucionet më të rëndësishme të demokracisë bashkëkohore. Nëpërmjet saj, qytetarët ushtrojnë të drejtën për të shprehur qëndrime politike, sociale, ekonomike ose ideologjike, duke marrë pjesë drejtpërdrejt në jetën publike përtej mekanizmave klasikë të përfaqësimit politik. Në këtë kuptim, protesta nuk është vetëm një formë e lirisë së shprehjes, por edhe një instrument i kontrollit demokratik mbi pushtetin publik.¹
Që nga fundi i shekullit XX dhe veçanërisht në demokracitë kushtetuese evropiane, e drejta e tubimit paqësor është konsideruar pjesë integrale e rendit demokratik pluralist. Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut ka theksuar vazhdimisht se demokracia nuk reduktohet vetëm në sundimin e shumicës, por kërkon edhe mbrojtjen e mendimeve kritike, kundërshtuese dhe pakicave politike.²
Megjithatë, historia politike dhe juridike e shteteve demokratike dëshmon se protestat publike përmbajnë gjithashtu rreziqe të caktuara për rendin publik, sigurinë kombëtare dhe stabilitetin institucional. Në veçanti, kur në kuadër të protestave shfaqen akte vandalizmi, dhune, intimidimi ose sulme ndaj institucioneve shtetërore dhe misioneve diplomatike, lind nevoja për të përcaktuar kufirin ndërmjet ushtrimit legjitim të lirive themelore dhe sjelljeve që tejkalojnë mbrojtjen kushtetuese.³
Ngjarjet e raportuara gjatë protestës së zhvilluar në Tiranë, ku sipas deklarimeve zyrtare persona të maskuar kanë hequr dhe përdhosur flamurin e Ambasadës së Shtetit të Izraelit, e vendosin debatin pikërisht në këtë pikë takimi ndërmjet lirisë, përgjegjësisë dhe sigurisë publike. Përtej vetë incidentit, çështja ngre pyetje më të gjera lidhur me rolin e organizatorëve, përgjegjësinë individuale të pjesëmarrësve, detyrimet e shtetit për mbrojtjen e misioneve diplomatike dhe mënyrën se si demokracitë moderne duhet të reagojnë ndaj fenomeneve të radikalizimit politik brenda protestave publike.⁴
Nga perspektiva e teorisë së shtetit të së drejtës, as protesta nuk mund të kriminalizohet kolektivisht dhe as vandalizmi nuk mund të justifikohet në emër të protestës. Demokracia kushtetuese kërkon një ekuilibër të kujdesshëm ndërmjet mbrojtjes së lirive themelore dhe garantimit të rendit juridik. Pikërisht ky ekuilibër përbën bazën e analizës së mëposhtme.
I. Protesta paqësore si e drejtë kushtetuese dhe demokratike
1. E drejta e tubimit si themel i demokracisë pluraliste
Në literaturën kushtetuese bashkëkohore, e drejta e tubimit paqësor konsiderohet një nga kushtet paraprake të ekzistencës së demokracisë funksionale. Pa mundësinë për t’u mbledhur, protestuar dhe shprehur publikisht pakënaqësitë, qytetarët do të mbeteshin të kufizuar vetëm në mekanizmat periodikë zgjedhorë.⁵
John Rawls argumenton se legjitimiteti i një sistemi demokratik nuk matet vetëm nga procedurat zgjedhore, por edhe nga mundësia reale që qytetarët të marrin pjesë në debatin publik.⁶ Në mënyrë të ngjashme, Jürgen Habermas e konsideron sferën publike dhe komunikimin demokratik si elemente themelore të legjitimitetit politik.⁷
Pikërisht për këtë arsye, neni 11 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton lirinë e tubimit paqësor, ndërsa jurisprudenca e Gjykatës Evropiane e ka interpretuar këtë të drejtë në mënyrë të gjerë dhe favorizuese për qytetarët.⁸
Në çështjen “Plattform Ärzte für das Leben kundër Austrisë”, Gjykata theksoi se shteti nuk ka vetëm detyrimin të mos ndërhyjë arbitrarisht në protesta, por edhe detyrimin pozitiv për të krijuar kushtet që protestat paqësore të zhvillohen efektivisht.⁹
Në çështjen “Oya Ataman kundër Turqisë”, Gjykata sqaroi se edhe protestat që krijojnë shqetësime të përkohshme në jetën publike gëzojnë mbrojtje juridike, për sa kohë ruajnë karakterin paqësor.¹⁰
Prandaj, nga pikëpamja politiko-juridike, protesta nuk duhet parë si kërcënim për demokracinë, por si një prej mekanizmave të funksionimit të saj.
II. PËRGJEGJËSIA MORALE, POLITIKE DHE ORGANIZATIVE E ORGANIZATORËVE TË PROTESTËS
2.1. Koncepti i përgjegjësisë organizative në demokracitë kushtetuese
Një nga çështjet më të debatueshme në të drejtën e tubimit publik lidhet me pozitën juridike dhe politike të organizatorëve të protestave. Në doktrinën bashkëkohore evropiane ekziston një dallim i qartë ndërmjet përgjegjësisë individuale për veprime të kundërligjshme dhe përgjegjësisë organizative për administrimin e protestës.¹¹
Parimi themelor është se organizatorët nuk mund të mbajnë përgjegjësi automatike për çdo veprim të kryer nga individë të veçantë gjatë një tubimi publik. Një qasje e tillë do të krijonte efekt frikësues (chilling effect) mbi ushtrimin e lirisë së tubimit dhe do të cenonte vetë thelbin e demokracisë pluraliste.¹²
Megjithatë, organizatorët nuk janë thjesht iniciatorë formalë të protestës. Ata kanë një funksion të rëndësishëm në garantimin e zhvillimit paqësor të saj dhe në krijimin e kushteve që minimizojnë rrezikun e incidenteve.
Sipas standardeve të OSCE/ODIHR, organizatorët duhet të veprojnë si faktorë të përgjegjshëm të jetës publike, duke bashkëpunuar me autoritetet shtetërore dhe duke ndërmarrë masa të arsyeshme për të ruajtur karakterin paqësor të protestës.¹³
2.2. Detyrimi për transparencë publike
Një element thelbësor i legjitimitetit demokratik të protestës është transparenca.
Në praktikën demokratike evropiane, një protestë fiton besueshmëri më të madhe kur qytetarët dhe institucionet kanë njohuri të qarta mbi:
organizatorët;
qëllimet politike ose qytetare;
kërkesat konkrete;
mënyrën e organizimit;
strukturat përgjegjëse për mbarëvajtjen e saj.
Transparenca nuk është vetëm çështje administrative. Ajo shërben si garanci kundër manipulimit politik, infiltrimit të elementeve radikale dhe instrumentalizimit të pjesëmarrësve nga aktorë të tretë.¹⁴
Pikërisht në këtë kuptim, një protestë e organizuar qartë dhe me objektiva të shpallura publikisht ka më shumë gjasa të ruajë karakterin demokratik dhe të fitojë mbështetje qytetare.
2.3. Distancimi nga dhuna dhe vandalizmi
Një nga testet kryesore të përgjegjësisë së organizatorëve është reagimi i tyre ndaj incidenteve.
Në rastet kur gjatë protestës shfaqen akte vandalizmi, sulme ndaj institucioneve ose forma të tjera të dhunës, organizatorët kanë detyrimin moral dhe politik të distancohen publikisht dhe menjëherë nga këto veprime.¹⁵
Mosdistancimi nuk krijon domosdoshmërisht përgjegjësi penale, por mund të prodhojë pasoja serioze në planin politik dhe etik.
Në literaturën mbi lëvizjet sociale vlerësohet se aftësia e organizatorëve për të kontrolluar narrativën publike të protestës është vendimtare për ruajtjen e legjitimitetit të saj.¹⁶
Kur aktet e dhunshme mbeten pa reagim ose relativizohen, krijohet perceptimi se ato tolerohen ose pranohen në mënyrë të heshtur.
III. PËRDHOSJA E FLAMURIT TË NJË AMBASADE DHE DIMENSIONI JURIDIK NDËRKOMBËTAR
3.1. Statusi juridik i misioneve diplomatike
Në të drejtën ndërkombëtare, misionet diplomatike gëzojnë mbrojtje të posaçme për shkak të rolit që luajnë në marrëdhëniet ndërmjet shteteve.¹⁷
Ky regjim juridik është kodifikuar në Konventën e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike të vitit 1961, e cila konsiderohet një nga instrumentet themelore të së drejtës diplomatike moderne.¹⁸
Sipas nenit 22 të Konventës, shteti pritës ka detyrimin e veçantë të ndërmarrë të gjitha masat e përshtatshme për të mbrojtur misionin diplomatik kundër çdo cenimi, dëmtimi ose shqetësimi të dinjitetit të tij.¹⁹
Ky detyrim nuk kufizohet vetëm te ndërtesa e ambasadës, por përfshin edhe simbolet zyrtare të saj.
3.2. Flamuri diplomatik si simbol juridik dhe politik
Flamuri i një shteti në një mision diplomatik nuk përfaqëson thjesht një objekt material.
Në të drejtën ndërkombëtare ai përfaqëson sovranitetin, identitetin shtetëror dhe praninë zyrtare të shtetit përkatës në territorin e një shteti tjetër.²⁰
Për këtë arsye, veprimet që synojnë heqjen, dëmtimin ose përdhosjen e flamurit diplomatik kanë një domethënie juridike dhe politike që tejkalon simbolikën e zakonshme të protestës.
Megjithëse format simbolike të kundërshtimit politik mund të mbrohen nga liria e shprehjes, kjo mbrojtje nuk është absolute dhe duhet të balancohet me detyrimet ndërkombëtare të shtetit për mbrojtjen e misioneve diplomatike.²¹
3.3. Dallimi ndërmjet protestës politike dhe vandalizmit
Një nga sfidat kryesore të jurisprudencës moderne është përcaktimi i kufirit ndërmjet protestës simbolike dhe vandalizmit.
GJEDNJ ka theksuar vazhdimisht se mbrojtja e lirisë së shprehjes nuk përfshin automatikisht të gjitha format e sjelljes.²²
Kur veprimet kalojnë nga shprehja simbolike në dëmtim fizik, kërcënim ose cenim të rendit publik, shteti mund të ndërhyjë në mënyrë proporcionale për të mbrojtur interesat legjitime të shoqërisë demokratike.
Prandaj, përdhosja e flamurit të një ambasade nuk mund të identifikohet automatikisht me protestën paqësore. Vlerësimi juridik duhet të mbështetet mbi rrethanat konkrete, provat dhe standardet e proporcionalitetit.
IV. PERSONAT E MASKUAR, SIGURIA PUBLIKE DHE SFIDAT E DEMOKRACISË KUSHTETUESE
4.1. Anonimiteti në hapësirën publike dhe koncepti i përgjegjësisë demokratike
Një nga çështjet më të debatueshme në teorinë bashkëkohore të sigurisë publike lidhet me praninë e individëve të maskuar gjatë protestave masive.
Në shoqëritë demokratike ekziston një tension i vazhdueshëm ndërmjet mbrojtjes së lirive individuale dhe nevojës për të garantuar rendin publik. Ky tension bëhet veçanërisht i dukshëm kur pjesëmarrësit në protesta zgjedhin të fshehin identitetin e tyre.
Nga njëra anë, doktrina liberale e të drejtave të njeriut pranon se në rrethana të caktuara individët mund të kërkojnë anonimitet për shkak të bindjeve politike, frikës nga stigmatizimi social ose shqetësimeve për sigurinë personale.²³
Nga ana tjetër, shteti demokratik mbështetet mbi parimin e përgjegjësisë individuale. Çdo qytetar që merr pjesë në jetën publike duhet të jetë në gjendje të mbajë përgjegjësi për veprimet e veta në rast të shkeljeve të ligjit.²⁴
Pikërisht këtu qëndron dilema juridike: si të mbrohet liria e protestës pa krijuar zona anonimiteti që mund të favorizojnë pandëshkueshmërinë.
4.2. Personat e maskuar si faktor rreziku për rendin publik
Studimet e sigurisë publike dhe të sjelljes kolektive tregojnë se anonimati mund të ndikojë në transformimin e sjelljes individuale brenda turmave.
Teoria e deindividualizimit, e zhvilluar fillimisht nga Philip Zimbardo dhe studiues të tjerë të psikologjisë sociale, argumenton se individët që ndihen të paidentifikueshëm kanë tendencë më të madhe të përfshihen në sjellje që në kushte normale nuk do t’i ndërmerrnin.²⁵
Për këtë arsye, shumë sisteme juridike evropiane e konsiderojnë maskimin gjatë protestave si faktor që kërkon monitorim të shtuar nga autoritetet publike.
Kjo nuk do të thotë se çdo person i maskuar është autor i një vepre të kundërligjshme. Një përfundim i tillë do të ishte juridikisht i papranueshëm. Megjithatë, ekziston një konsensus i gjerë në literaturën e sigurisë se maskimi rrit vështirësitë e identifikimit të autorëve të mundshëm të akteve të dhunshme, vandalizmit ose provokimeve politike.²⁶
Në këtë kuptim, prania e personave të maskuar në protesta përbën shqetësim legjitim për rendin publik dhe kërkon vëmendje të veçantë nga institucionet përgjegjëse për sigurinë.
4.3. Infiltrimi i grupeve radikale dhe fenomeni i “provokatorëve”
Historia e protestave në demokracitë moderne tregon se një nga rreziqet më të mëdha për protestat paqësore është infiltrimi i individëve ose grupeve që nuk ndajnë domosdoshmërisht objektivat e organizatorëve.
Literatura mbi lëvizjet sociale përdor shpesh konceptin e “spoilers” ose “disruptive actors”, për t’iu referuar aktorëve që synojnë të ndryshojnë drejtimin e protestës, të prodhojnë incidente ose të krijojnë tensione politike.²⁷
Këta aktorë mund të kenë motive shumë të ndryshme:
radikalizim ideologjik;
provokim politik;
përfitim mediatik;
diskreditim të protestës;
nxitje të konfrontimit me institucionet shtetërore.
Për këtë arsye, në analizën juridike dhe politike duhet bërë dallim i qartë ndërmjet organizatorëve, pjesëmarrësve paqësorë dhe individëve që kryejnë veprime të izoluara të kundërligjshme.
Mosrespektimi i këtij dallimi rrezikon të prodhojë përgjegjësi kolektive të padrejtë dhe të dëmtojë vetë të drejtën e protestës.
V. PROTESTAT SPONTANE DHE DETYRIMI PËR NJOFTIM
5.1. Protesta spontane në standardet evropiane
Një çështje me rëndësi të veçantë është raporti ndërmjet protestës spontane dhe detyrimit për njoftim paraprak.
Standardet evropiane pranojnë se jo çdo protestë mund të planifikohet me kohë. Shpesh zhvillime të papritura politike, ngjarje ndërkombëtare ose vendime shtetërore krijojnë nevojën për reagim të menjëhershëm qytetar.²⁸
Për këtë arsye, GJEDNJ ka pranuar se protestat spontane mund të gëzojnë mbrojtje juridike edhe në mungesë të njoftimit paraprak, nëse ato mbeten paqësore dhe nuk paraqesin rrezik serioz për rendin publik.²⁹
Megjithatë, kjo nuk e eliminon rëndësinë e njoftimit paraprak kur ai është objektivisht i mundur.
5.2. Rëndësia e koordinimit me autoritetet
Në shtetin demokratik, njoftimi paraprak nuk duhet kuptuar si mekanizëm kontrolli politik mbi protestën.
Përkundrazi, funksioni i tij kryesor është garantimi i sigurisë së vetë protestuesve, qytetarëve të tjerë dhe institucioneve publike.³⁰
Nëpërmjet njoftimit paraprak, autoritetet mund të:
planifikojnë masat e sigurisë;
parandalojnë përplasjet;
mbrojnë institucionet e ndjeshme;
garantojnë ushtrimin efektiv të së drejtës së tubimit.
Sa më e madhe të jetë protesta dhe sa më i ndjeshëm objekti i saj, aq më i rëndësishëm bëhet koordinimi ndërmjet organizatorëve dhe institucioneve shtetërore.
VI. PREZUMIMI I PAFAJËSISË DHE NDALIMI I FAJËSISË KOLEKTIVE
6.1. Parimi i prezumimit të pafajësisë
Një nga themelet e shtetit të së drejtës është parimi sipas të cilit çdo person konsiderohet i pafajshëm derisa fajësia e tij të provohet në përputhje me ligjin.³¹
Ky parim nuk është vetëm rregull procedural penal, por një garanci themelore kundër arbitraritetit politik dhe institucional.
Për këtë arsye, në mungesë të provave të verifikuara, nuk mund të atribuohet përgjegjësi juridike:
organizatorëve të protestës;
figurave politike;
deputetëve;
biznesmenëve;
grupeve të caktuara shoqërore.
Çdo pretendim i tillë duhet të mbështetet mbi prova objektive dhe jo mbi perceptime, spekulime ose pozicionime politike.
6.2. Ndalimi i përgjegjësisë kolektive
Një tjetër parim themelor i së drejtës moderne është individualizimi i përgjegjësisë.
Përgjegjësia penale është personale.³²
Kjo do të thotë se veprimi i disa individëve nuk mund t’i atribuohet automatikisht të gjithë protestuesve ose organizatorëve.
Nëse disa persona të maskuar kanë kryer akte të kundërligjshme, përgjegjësia duhet të përcaktohet individualisht për secilin autor të identifikuar.
Pikërisht ky standard dallon shtetin e së drejtës nga qasjet arbitrare që bazohen në fajësinë kolektive.
VII. ANALIZË KRAHASUESE: PROTESTAT, MASKIMI DHE MBROJTJA E RENDIT PUBLIK NË DEMOKRACITË PERËNDIMORE
7.1. Qasja e Republikës Federale të Gjermanisë
Gjermania konsiderohet një nga shtetet me traditën më të zhvilluar kushtetuese në mbrojtjen e lirisë së tubimit. Neni 8 i Ligjit Themelor (Grundgesetz) garanton të drejtën e qytetarëve për t’u mbledhur në mënyrë paqësore dhe pa armë.³³
Megjithatë, përvoja historike e Gjermanisë me ekstremizmat politikë ka ndikuar në zhvillimin e një qasjeje më të kujdesshme ndaj sigurisë së protestave.
Në shumë lande gjermane ekzistojnë dispozita që kufizojnë maskimin gjatë demonstratave kur ai synon shmangien e identifikimit nga autoritetet publike.³⁴
Argumenti juridik është se liria e tubimit nuk mund të shndërrohet në mjet për shmangien e përgjegjësisë ligjore.
Gjykata Kushtetuese Federale Gjermane ka theksuar vazhdimisht se protesta gëzon mbrojtje të fortë kushtetuese, por kjo mbrojtje nuk shtrihet mbi aktet e dhunës dhe vandalizmit.³⁵
7.2. Qasja e Francës
Franca përfaqëson një model ku liria e protestës bashkëjeton me një traditë të fortë të ruajtjes së rendit publik.
Pas trazirave të lidhura me lëvizjen “Gilets Jaunes” (Jelekët e Verdhë), autoritetet franceze miratuan masa më të forta për identifikimin e personave që marrin pjesë në protesta me qëllim kryerjen e akteve të dhunshme.³⁶
Debati juridik francez është fokusuar në balancimin ndërmjet lirive publike dhe nevojës për të parandaluar vandalizmin urban.
Përvoja franceze tregon se problemet më serioze nuk lidhen zakonisht me protestuesit paqësorë, por me grupe të vogla radikale që përpiqen të instrumentalizojnë protestat masive për qëllime konfrontimi me shtetin.³⁷
7.3. Mbretëria e Bashkuar
Sistemi britanik mbështetet tradicionalisht në bashkëpunimin ndërmjet organizatorëve dhe policisë.
Praktika britanike e konsideron komunikimin paraprak si element kyç për menaxhimin demokratik të protestave.³⁸
Policia britanike zakonisht ndërhyn jo për shkak të mesazhit politik të protestës, por kur ekziston rrezik real për sigurinë publike, dëmtimin e pronës ose pengimin e të drejtave të qytetarëve të tjerë.
Në jurisprudencën britanike është zhvilluar ideja se shteti duhet të tolerojë edhe forma proteste që shkaktojnë shqetësime të caktuara, për sa kohë ato nuk kalojnë në dhunë.³⁹
7.4. Shtetet e Bashkuara të Amerikës
Në SHBA mbrojtja e protestës lidhet ngushtë me Amendamentin e Parë të Kushtetutës.
Gjykata Supreme amerikane ka mbrojtur vazhdimisht forma të ndryshme të shprehjes politike, përfshirë edhe disa forma simbolike shumë kundërthënëse.⁴⁰
Megjithatë, edhe në sistemin amerikan ekziston një dallim i qartë ndërmjet shprehjes politike dhe veprimeve që përbëjnë kërcënim për rendin publik ose sigurinë e personave.
Ngjarjet e 6 janarit 2021 në Kapitolin Amerikan treguan se demokracitë liberale dallojnë qartë ndërmjet protestës politike dhe sulmit ndaj institucioneve kushtetuese.⁴¹
VIII. REKOMANDIME PËR INSTITUCIONET SHTETËRORE DHE ORGANIZATORËT E PROTESTAVE
8.1. Për institucionet shtetërore
Në një shtet demokratik reagimi institucional duhet të jetë proporcional, i bazuar në ligj dhe i mbështetur mbi prova.
Institucionet përgjegjëse duhet:
të garantojnë të drejtën e protestës paqësore;
të mbrojnë misionet diplomatike dhe institucionet publike;
të identifikojnë autorët e veprave të mundshme penale;
të shmangin stigmatizimin kolektiv të protestuesve;
të respektojnë standardet e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Hetimet duhet të jenë objektive, profesionale dhe të pavarura nga presionet politike.⁴²
8.2. Për organizatorët e protestave
Organizatorët duhet të zhvillojnë kultura të përgjegjshme të protestës demokratike.
Kjo përfshin:
identifikimin publik të organizatorëve;
publikimin e objektivave dhe kërkesave;
koordinimin me autoritetet kompetente;
emërimin e strukturave vëzhguese të brendshme;
distancimin e menjëhershëm nga aktet e dhunës dhe vandalizmit.
Në demokracitë moderne, kredibiliteti i një proteste lidhet drejtpërdrejt me aftësinë e saj për të ruajtur karakterin paqësor.⁴³
8.3. Për shoqërinë civile dhe mediat
Shoqëria civile dhe mediat kanë rol të rëndësishëm në ruajtjen e ekuilibrit demokratik.
Ato duhet:
të raportojnë mbi bazën e fakteve;
të shmangin spekulimet;
të mos paragjykojnë autorët para përfundimit të hetimeve;
të kontribuojnë në debatin racional publik.
Një diskurs publik i bazuar në emocione, polarizim dhe akuza të pabazuara mund të prodhojë dëme më të mëdha se vetë incidenti që po analizohet.⁴⁴
IX. PËRFUNDIME TË PËRGJITHSHME
Nga analiza e mësipërme rezulton se protesta paqësore mbetet një nga shtyllat themelore të rendit kushtetues demokratik dhe një instrument i domosdoshëm i pjesëmarrjes qytetare në jetën publike.
Megjithatë, e drejta e protestës nuk është e pakufizuar. Ajo ushtrohet brenda kuadrit të shtetit të së drejtës dhe në respekt të të drejtave të të tjerëve, të rendit publik dhe të detyrimeve ndërkombëtare të shtetit.
Organizatorët e protestave mbajnë përgjegjësi morale dhe organizative për ruajtjen e karakterit paqësor të tubimeve dhe për distancimin nga çdo formë dhune apo vandalizmi.
Përdhosja e flamurit të një misioni diplomatik nuk mund të identifikohet automatikisht me protestën paqësore dhe kërkon vlerësim juridik në dritën e së drejtës së brendshme dhe ndërkombëtare.
Prania e personave të maskuar paraqet sfida serioze për sigurinë publike, transparencën demokratike dhe identifikimin e autorëve të mundshëm të veprimeve të kundërligjshme.
Megjithatë, respektimi i prezumimit të pafajësisë kërkon që përgjegjësia të mos i atribuohet organizatorëve, figurave politike, deputetëve, biznesmenëve apo grupeve të caktuara shoqërore pa prova të qarta, të verifikueshme dhe të administruara sipas procedurave ligjore.
Në fund, forca e një demokracie nuk matet vetëm nga aftësia për të garantuar protestën, por edhe nga aftësia për të mbrojtur ligjin, institucionet dhe të drejtat themelore pa cenuar liritë qytetare.
X. KUADRI KUSHTETUES DHE LIGJOR SHQIPTAR
10.1. E drejta e tubimit në rendin kushtetues shqiptar
Në Republikën e Shqipërisë, e drejta e tubimit paqësor përbën një nga liritë themelore të garantuara nga Kushtetuta. Kjo e drejtë është pjesë e katalogut të lirive politike që sigurojnë pjesëmarrjen aktive të qytetarëve në jetën publike dhe funksionimin e rendit demokratik pluralist.⁴⁵
Kushtetuta e Shqipërisë njeh të drejtën e qytetarëve për t’u organizuar dhe për t’u mbledhur paqësisht, duke e konsideruar atë element të pandashëm të shtetit demokratik dhe të së drejtës.
Për më tepër, sipas nenit 17 të Kushtetutës, kufizimet e të drejtave themelore lejohen vetëm në rastet kur janë të parashikuara me ligj, të nevojshme në një shoqëri demokratike dhe proporcionale me qëllimin që synojnë të arrijnë.⁴⁶
Ky standard kushtetues është në përputhje me jurisprudencën evropiane mbi proporcionalitetin dhe mbrojtjen e lirive themelore.
10.2. Marrëdhënia ndërmjet Kushtetutës dhe Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut
Një element me rëndësi të veçantë në sistemin juridik shqiptar është fakti se Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut përbën pjesë të rendit juridik të brendshëm dhe gëzon status të veçantë normativ.⁴⁷
Si rezultat, interpretimi i të drejtës së protestës në Shqipëri duhet të bëhet jo vetëm në dritën e Kushtetutës, por edhe në përputhje me standardet e zhvilluara nga Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Kjo nënkupton se autoritetet shqiptare janë të detyruara të garantojnë:
lirinë e tubimit paqësor;
proporcionalitetin e ndërhyrjeve shtetërore;
mbrojtjen efektive të protestuesve paqësorë;
hetimin e veprimeve të kundërligjshme që cenojnë rendin publik.
10.3. Detyrimet e shtetit shqiptar për mbrojtjen e misioneve diplomatike
Përveç garantimit të lirisë së protestës, shteti shqiptar ka detyrime të qarta ndërkombëtare për mbrojtjen e misioneve diplomatike.
Këto detyrime rrjedhin nga Konventa e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike e vitit 1961, e ratifikuar dhe e zbatuar nga Republika e Shqipërisë.⁴⁸
Në këtë kuadër, institucionet shqiptare kanë detyrimin pozitiv të:
mbrojnë integritetin fizik të ambasadave;
garantojnë sigurinë e personelit diplomatik;
mbrojnë simbolet zyrtare të misioneve diplomatike;
parandalojnë akte që cenojnë dinjitetin e përfaqësive diplomatike.
Prandaj, çdo incident i raportuar pranë një ambasade duhet të vlerësohet edhe në dritën e këtyre detyrimeve ndërkombëtare.
XI. METODOLOGJIA E ANALIZËS
Ky studim është ndërtuar mbi metodën e analizës juridiko-doktrinare dhe krahasuese.
Analiza juridiko-doktrinare mbështetet në:
Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë;
Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut;
Konventën e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike;
jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut;
standardet e OSCE/ODIHR;
dokumentet e Komisionit të Venecias.
Ndërkohë, metoda krahasuese është përdorur për të analizuar praktikat e Gjermanisë, Francës, Mbretërisë së Bashkuar dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës lidhur me protestat publike, rendin publik dhe përgjegjësinë e organizatorëve.
Qasja metodologjike synon të shmangë interpretimet politike të njëanshme dhe të mbështetet mbi standarde juridike të njohura ndërkombëtarisht.
BIBLIOGRAFIA E PËRZGJEDHUR
Burime normative
Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë.
Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Konventa e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike (1961).
Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland.
Public Order Act 1986 (United Kingdom).
Jurisprudencë
Plattform “Ärzte für das Leben” v. Austria (1988).
Oya Ataman v. Turkey (2006).
Bukta and Others v. Hungary (2007).
Stankov and the United Macedonian Organisation Ilinden v. Bulgaria (2001).
McCann and Others v. United Kingdom (1995).
Texas v. Johnson (1989).
R (Laporte) v Chief Constable of Gloucestershire (2006).
Brokdorf Decision, Bundesverfassungsgericht (1985).
Monografi dhe literaturë shkencore
Beccaria, Cesare. On Crimes and Punishments.
Brownlie, Ian. Principles of Public International Law.
Dahl, Robert. Polyarchy: Participation and Opposition.
Denza, Eileen. Diplomatic Law.
Della Porta, Donatella & Diani, Mario. Social Movements: An Introduction.
Dworkin, Ronald. Taking Rights Seriously.
Garland, David. The Culture of Control.
Habermas, Jürgen. Between Facts and Norms.
Locke, John. Two Treatises of Government.
Rawls, John. Political Liberalism.
Shaw, Malcolm. International Law.
Stone, Geoffrey. Perilous Times.
Sunstein, Cass. Republic.com 2.0.
Tarrow, Sidney. Power in Movement.
Zimbardo, Philip. The Human Choice: Individuation, Reason and Order versus Deindividuation.
Dokumente ndërkombëtare
OSCE/ODIHR, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, Third Edition.
Venice Commission, Reports and Opinions on Freedom of Assembly.
United Nations Human Rights Committee, General Comments on Freedom of Assembly.
United Nations Basic Principles on the Use of Force and Firearms by Law Enforcement Officials.
KONKLUZION PËRFUNDIMTAR
Nga analiza kushtetuese, juridike, ndërkombëtare dhe krahasuese rezulton se protesta paqësore përbën një të drejtë themelore të qytetarëve dhe një instrument të domosdoshëm të demokracisë pluraliste. Megjithatë, kjo e drejtë nuk mund të interpretohet si autorizim për veprime që cenojnë rendin publik, sigurinë kolektive apo detyrimet ndërkombëtare të shtetit.
Në të njëjtën kohë, shteti demokratik duhet të ruajë një ekuilibër të kujdesshëm ndërmjet mbrojtjes së rendit juridik dhe garantimit të lirive kushtetuese. Çdo reagim institucional duhet të jetë proporcional, i bazuar në ligj dhe i mbështetur mbi prova.
Në mungesë të rezultateve përfundimtare të hetimeve, përgjegjësia juridike nuk mund t’u atribuohet organizatorëve, figurave politike, deputetëve, biznesmenëve apo grupeve të caktuara vetëm mbi bazën e perceptimeve ose dyshimeve. Parimet e prezumimit të pafajësisë, individualizimit të përgjegjësisë dhe shtetit të së drejtës kërkojnë që çdo vlerësim të mbështetet mbi fakte të verifikuara dhe procedura të rregullta ligjore.
Pikërisht respektimi i këtyre standardeve përbën dallimin themelor ndërmjet një demokracie kushtetuese dhe një sistemi ku emocionet politike zëvendësojnë sundimin e ligjit.
Fusnota:
1. John Locke – Two Treatises of Government
John Locke, Two Treatises of Government (Cambridge University Press, 1988 [orig. 1689]), Book II, ch. XIX, paras 222–243.
Locke zhvillon teorinë e kontratës sociale ku pushteti politik është i kushtëzuar nga pëlqimi i të qeverisurve. Ai njeh të drejtën e rezistencës kur shteti shkel të drejtat natyrore. Ky koncept është bazë teorike për legjitimitetin e protestës politike si instrument kontrolli demokratik.
2. ECtHR – Handyside v United Kingdom
Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Handyside v United Kingdom, App no. 5493/72, Judgment 7 Dec 1976, para 49–50.
Vendim themelor që afirmon pluralizmin demokratik dhe mbron edhe shprehjet që “offend, shock or disturb”.
3. Ronald Dworkin – Freedom’s Law
Ronald Dworkin, Freedom’s Law (Harvard University Press, 1996), ch. 1–3.
Parimi i të drejtave si “trumps” mbi politikat shumicë, duke kufizuar ndërhyrjen shtetërore në lirinë e shprehjes.
4. OSCE/ODIHR & Venice Commission
OSCE/ODIHR & Komisioni i Venecias, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, 3rd ed. (2020), paras 1.1–3.5.
Përcakton standardin “facilitate, not restrict” për shtetet dhe rolin e organizatorëve.
5. Robert Dahl – Polyarchy
Robert A. Dahl, Polyarchy: Participation and Opposition (Yale University Press, 1971), ch. 1–2.
Demokracia si sistem i hapur konkurrues ku protestat janë mekanizëm i kontrollit të pushtetit.
6. John Rawls – Political Liberalism
John Rawls, Political Liberalism (Columbia University Press, 1993), Lecture VI, pp. 212–254.
Koncepti i “public reason” dhe konsensusit pluralist në shoqëri demokratike.
7. Jürgen Habermas – Between Facts and Norms
Jürgen Habermas, Between Facts and Norms (MIT Press, 1996), ch. 3–4.
Demokracia diskursive ku legjitimiteti buron nga komunikimi publik.
8. Neni 11 KEDNJ
Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Article 11(1)–(2).
Garanton tubimin paqësor dhe lejon kufizime vetëm nëse janë të ligjshme, të nevojshme dhe proporcionale.
9. Plattform Ärzte für das Leben v Austria
ECtHR, App no. 10126/82, Judgment 21 June 1988, paras 32–34.
Detyrim pozitiv i shtetit për të mbrojtur protestat nga ndërhyrjet e palëve të treta.
10. Oya Ataman v Turkey
ECtHR, App no. 74552/01, Judgment 5 Dec 2006, paras 38–42.
Proporcionaliteti dhe toleranca ndaj shqetësimeve të përkohshme.
11. Aileen Kavanagh
Aileen Kavanagh, Constitutional Review under the UK Human Rights Act (Cambridge University Press, 2009), ch. 5.
Analizon testin e proporcionalitetit në të drejtën kushtetuese britanike.
12. Thomas Emerson
Thomas Emerson, The System of Freedom of Expression (Random House, 1970), pp. 6–9.
Katër funksionet e lirisë së shprehjes në demokraci.
13. OSCE Guidelines
OSCE/ODIHR, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly (2020), paras 2.1–4.3.
Detyrimet e shtetit dhe organizatorëve.
14. Della Porta & Diani
Donatella Della Porta & Mario Diani, Social Movements (Wiley, 2020), ch. 6.
Strukturimi i lëvizjeve sociale dhe radikalizimi.
15. Venice Commission Reports
Komisioni i Venecias, CDL-AD(2019)017, paras 14–21.
Kufijtë e ndërhyrjes shtetërore në protesta.
16. Sidney Tarrow
Sidney Tarrow, Power in Movement (Cambridge University Press, 2011), pp. 23–45.
Protesta si “contentious politics”.
17. Eileen Denza
Eileen Denza, Diplomatic Law (Oxford University Press, 2016), pp. 80–115.
Paprekshmëria e ambasadave dhe detyrimet e shtetit pritës.
18. Vienna Convention
Konventa e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike, Article 22(1)–(2).
Mbrojtje absolute e misioneve diplomatike.
19. Malcolm Shaw
Malcolm N. Shaw, International Law (Cambridge University Press, 2017), pp. 695–710.
Përgjegjësia ndërkombëtare e shteteve.
20. Ian Brownlie
Ian Brownlie, Principles of Public International Law (Oxford University Press, 2012), pp. 350–365.
21. Stankov v Bulgaria
ECtHR, Apps nos. 29221/95 & 29225/95, Judgment 2 Oct 2001, paras 85–94.
22. Geoffrey Stone
Geoffrey R. Stone, Perilous Times (W.W. Norton, 2004), ch. 2–4.
23. Philip Zimbardo
Philip Zimbardo, The Lucifer Effect (Random House, 2007), ch. 7–9.
24. David Garland
David Garland, The Culture of Control (Oxford University Press, 2001), ch. 1.
25. Bukta v Hungary
ECtHR, App no. 25691/04, Judgment 17 July 2007, paras 36–39.
26. Venice Commission Report
CDL-AD(2013)003, paras 12–18.
27. Neni 6(2) KEDNJ
Parimi i prezumimit të pafajësisë si standard themelor procedural.
28. Cesare Beccaria
Cesare Beccaria, On Crimes and Punishments (1764), ch. 2–6.
Proporcionaliteti dhe humanizmi penal.
29. Grundgesetz Art. 8
German Basic Law (1949), Article 8(1)–(2).
E drejta kushtetuese për tubim paqësor.
30. Brokdorf Decision
Bundesverfassungsgericht, BVerfGE 69, 315 (1985), pp. 343–360.
Protesta si element strukturor i demokracisë.
31. Conseil Constitutionnel
Decision No. 2019-780 DC, paras 5–12.
32. Public Order Act 1986
Sections 11–14 (UK law on assemblies).
33. R (Laporte)
[2006] UKHL 55, paras 44–52.
34. Texas v Johnson
491 U.S. 397 (1989), pp. 414–420.
35. January 6 Report
US House Select Committee, Final Report (2022), ch. 1–3.
36. McCann v UK
ECtHR (1995), paras 148–150.
37. Cass Sunstein
Cass R. Sunstein, Republic.com 2.0 (Princeton University Press, 2007), ch. 3.
38. Geoffrey Stone (krizë dhe fjalë e lirë)
Stone, Perilous Times, ch. 5–6.
39. Philip Zimbardo (deindividualizimi)
Zimbardo, The Lucifer Effect, ch. 9–11.
40. David Garland (kontroll social)
Garland, Culture of Control, ch. 2.
41. OSCE/ODIHR Guidelines
OSCE/ODIHR (2020), paras 1.1–5.0.
42. Handyside v UK (përsëritje standardi)
ECtHR, para 49–50.
43. Plattform Ärzte (detyrim pozitiv)
ECtHR, paras 32–34.
44. Oya Ataman (tolerancë shtetërore)
ECtHR, paras 38–42.
Tiranë, 21.06.2026
PUBLIC PROTEST, DEMOCRATIC ORDER AND LEGAL RESPONSIBILITY
Isuf B. Bajrami
A politico-legal analysis on protests, acts of vandalism and the protection of diplomatic missions in the democratic state
Introduction
Public protest constitutes one of the most important institutions of contemporary democracy. Through it, citizens exercise the right to express political, social, economic or ideological positions, directly participating in public life beyond the classical mechanisms of political representation. In this sense, protest is not only a form of freedom of expression, but also an instrument of democratic control over public power.¹
Since the end of the twentieth century and particularly in European constitutional democracies, the right to peaceful assembly has been considered an integral part of a pluralistic democratic order. The European Court of Human Rights has consistently emphasized that democracy is not reduced merely to majority rule, but also requires the protection of critical, dissenting and minority political views.²
However, the political and legal history of democratic states also demonstrates that public protests entail certain risks to public order, national security and institutional stability. In particular, when within protests there appear acts of vandalism, violence, intimidation or attacks on state institutions and diplomatic missions, the need arises to define the boundary between the legitimate exercise of fundamental freedoms and conduct that exceeds constitutional protection.³
The reported events during the protest held in Tirana, where according to official statements masked individuals removed and desecrated the flag of the Embassy of the State of Israel, place the debate precisely at this intersection between freedom, responsibility and public security. Beyond the incident itself, the issue raises broader questions regarding the role of organizers, the individual responsibility of participants, the state’s obligations to protect diplomatic missions, and the manner in which modern democracies should respond to phenomena of political radicalization within public protests.⁴
From the perspective of the theory of the rule of law, neither can protest be collectively criminalized nor can vandalism be justified in the name of protest. Constitutional democracy requires a careful balance between the protection of fundamental freedoms and the guarantee of legal order. This balance constitutes the basis of the following analysis.
I. Peaceful Protest as a Constitutional and Democratic Right
1. The right of assembly as a foundation of pluralist democracy
In contemporary constitutional literature, the right to peaceful assembly is considered one of the prerequisites for the existence of a functioning democracy. Without the ability to assemble, protest and publicly express dissatisfaction, citizens would remain limited only to periodic electoral mechanisms.⁵
John Rawls argues that the legitimacy of a democratic system is not measured only by electoral procedures, but also by the real possibility of citizens to participate in public debate.⁶ In a similar manner, Jürgen Habermas considers the public sphere and democratic communication as fundamental elements of political legitimacy.⁷
For this reason, Article 11 of the European Convention on Human Rights guarantees freedom of peaceful assembly, while the jurisprudence of the European Court has interpreted this right broadly and in favor of citizens.⁸
In the case “Plattform Ärzte für das Leben v. Austria”, the Court emphasized that the state has not only a duty to refrain from arbitrary interference in protests, but also a positive obligation to ensure conditions for effective peaceful protest.⁹
In the case “Oya Ataman v. Turkey”, the Court clarified that even protests causing temporary disruptions in public life enjoy legal protection, provided they retain a peaceful character.¹⁰
Therefore, from a politico-legal point of view, protest should not be seen as a threat to democracy, but as one of its mechanisms.
II. MORAL, POLITICAL AND ORGANIZATIONAL RESPONSIBILITY OF PROTEST ORGANIZERS
2.1. The concept of organizational responsibility in constitutional democracies
One of the most debated issues in public assembly law relates to the legal and political position of protest organizers. In contemporary European doctrine there is a clear distinction between individual responsibility for unlawful acts and organizational responsibility for the management of the protest.¹¹
The fundamental principle is that organizers cannot bear automatic responsibility for every act committed by individuals during a public assembly. Such an approach would create a chilling effect on the exercise of freedom of assembly and would undermine the very essence of pluralist democracy.¹²
However, organizers are not merely formal initiators of the protest. They have an important role in ensuring its peaceful conduct and in creating conditions that minimize the risk of incidents.
According to OSCE/ODIHR standards, organizers must act as responsible actors of public life, cooperating with state authorities and undertaking reasonable measures to preserve the peaceful character of the protest.¹³
2.2. The obligation of public transparency
A fundamental element of the democratic legitimacy of protest is transparency.
In European democratic practice, a protest gains greater credibility when citizens and institutions have clear knowledge of:
organizers;
political or civic objectives;
concrete demands;
methods of organization;
responsible structures for its conduct.
Transparency is not only an administrative issue. It serves as a safeguard against political manipulation, infiltration of radical elements and instrumentalization of participants by third actors.¹⁴
2.3. Distancing from violence and vandalism
One of the key tests of organizers’ responsibility is their reaction to incidents.
When acts of vandalism, attacks on institutions or other forms of violence appear during a protest, organizers have the moral and political obligation to immediately distance themselves publicly from such actions.¹⁵
Failure to distance does not automatically create criminal responsibility, but may produce serious political and ethical consequences.
In the literature on social movements, the ability of organizers to control the public narrative of the protest is considered decisive for preserving its legitimacy.¹⁶
When violent acts remain without reaction or are relativized, the perception is created that they are tolerated or implicitly accepted.
III. DESECRATION OF A DIPLOMATIC FLAG AND THE INTERNATIONAL LEGAL DIMENSION
3.1. Legal status of diplomatic missions
Under international law, diplomatic missions enjoy special protection due to the role they play in relations between states.¹⁷
This legal regime is codified in the Vienna Convention on Diplomatic Relations of 1961, considered one of the fundamental instruments of modern diplomatic law.¹⁸
According to Article 22 of the Convention, the receiving state has a special obligation to take all appropriate measures to protect the diplomatic mission against any intrusion, damage or impairment of its dignity.¹⁹
This obligation is not limited only to the embassy building, but also includes its official symbols.
3.2. The diplomatic flag as a legal and political symbol
The flag of a state in a diplomatic mission does not represent merely a material object.
In international law it represents sovereignty, state identity and the official presence of that state on the territory of another state.²⁰
For this reason, actions aimed at removing, damaging or desecrating a diplomatic flag have legal and political significance that goes beyond ordinary symbolic protest.
Although symbolic forms of political expression may be protected by freedom of expression, this protection is not absolute and must be balanced with the state’s international obligations to protect diplomatic missions.²¹
3.3. Distinction between political protest and vandalism
One of the main challenges of modern jurisprudence is defining the boundary between symbolic protest and vandalism.
The ECtHR has consistently held that freedom of expression does not automatically include all forms of conduct.²²
When actions shift from symbolic expression to physical damage, threat or disturbance of public order, the state may intervene proportionately to protect legitimate interests of a democratic society.
Therefore, the desecration of a diplomatic flag cannot automatically be identified with peaceful protest. The legal assessment must be based on concrete circumstances, evidence and proportionality standards.
IV. MASKED PERSONS, PUBLIC SECURITY AND CHALLENGES OF CONSTITUTIONAL DEMOCRACY
4.1. Anonymity in public space and the concept of democratic responsibility
One of the most debated issues in contemporary security theory concerns the presence of masked individuals during mass protests.
In democratic societies there is a continuous tension between protection of individual freedoms and the need to guarantee public order. This tension becomes particularly visible when participants choose to conceal their identity.
On one hand, liberal doctrine accepts that in certain circumstances individuals may seek anonymity due to political beliefs or fear of stigmatization.²³
On the other hand, democratic states are based on the principle of individual accountability. Every citizen participating in public life must be able to bear responsibility for their actions in case of legal violations.²⁴
4.2. Masked individuals as a risk factor for public order
Studies of public security and crowd behavior show that anonymity may influence individual behavior within crowds.
The theory of deindividuation, developed by Philip Zimbardo and other social psychologists, argues that individuals who feel unidentifiable are more likely to engage in behaviors they would not normally undertake.²⁵
For this reason, many European legal systems consider masking during protests as a factor requiring increased monitoring by public authorities.
This does not mean that every masked person is an offender. Such a conclusion would be legally unacceptable. However, masking increases difficulties in identifying perpetrators of potential violent or vandalistic acts.²⁶
4.3. Radical infiltration and the phenomenon of “spoilers”
The history of protests in modern democracies shows that one of the greatest risks to peaceful protests is infiltration by individuals or groups who do not share the objectives of organizers.
Social movement literature uses the concept of “spoilers” or disruptive actors, referring to actors who seek to alter the direction of the protest, produce incidents or create political tensions.²⁷
These actors may have different motives:
ideological radicalization;
political provocation;
media gain;
delegitimization of the protest;
encouragement of confrontation with state institutions.
V. SPONTANEOUS PROTESTS AND NOTIFICATION REQUIREMENT
5.1. Spontaneous protest in European standards
European standards accept that not every protest can be planned in advance. Spontaneous reactions to political developments, international events or state decisions may require immediate public response.²⁸
For this reason, the ECtHR has recognized that spontaneous protests may enjoy legal protection even without prior notification, provided they remain peaceful and do not pose a serious risk to public order.²⁹
5.2. Importance of coordination with authorities
In a democratic state, prior notification should not be understood as a mechanism of political control over protest.
On the contrary, its primary function is to ensure the safety of the protesters themselves, other citizens and public institutions.³⁰
Through prior notification, authorities may:
plan security measures;
prevent clashes;
protect sensitive institutions;
guarantee effective exercise of the right of assembly.
VI. PRESUMPTION OF INNOCENCE AND PROHIBITION OF COLLECTIVE GUILT
6.1. Presumption of innocence
One of the foundations of the rule of law is the principle that every person is considered innocent until proven guilty in accordance with the law.³¹
This principle is not only a procedural criminal rule, but a fundamental safeguard against political and institutional arbitrariness.
Therefore, in the absence of verified evidence, responsibility cannot be attributed to:
protest organizers;
political figures;
members of parliament;
businesspersons;
specific social groups.
6.2. Prohibition of collective responsibility
Another fundamental principle of modern law is individualization of responsibility.
Criminal responsibility is personal.³²
This means that the actions of some individuals cannot automatically be attributed to all protesters or organizers.
VII. COMPARATIVE ANALYSIS
7.1. Germany
Germany is considered one of the most developed constitutional systems in the protection of freedom of assembly. Article 8 of the Basic Law guarantees peaceful assembly without weapons.³³
However, historical experience has led to stricter approaches regarding masking during demonstrations.³⁴
The Federal Constitutional Court has consistently held that protest is strongly protected, but violence is not covered by constitutional protection.³⁵
7.2. France
France combines strong protest rights with strong public order traditions.
Following the “Yellow Vests” movement, stricter measures were introduced regarding identification of violent actors.³⁶
7.3. United Kingdom
The UK model relies on cooperation between organizers and police authorities.³⁷
7.4. United States
US protection of protest is strongly linked to the First Amendment.³⁸
However, even in the US, there is a clear distinction between expression and conduct threatening public order, as demonstrated by the events of 6 January 2021.³⁹
VIII. RECOMMENDATIONS FOR STATE INSTITUTIONS AND PROTEST ORGANIZERS
8.1. For state institutions
In a democratic state, institutional response must be proportional, lawful and evidence-based.
Competent institutions must:
guarantee the right to peaceful assembly;
protect diplomatic missions and public institutions;
identify perpetrators of possible criminal acts;
avoid collective stigmatization of protesters;
respect the standards of the European Convention on Human Rights.
Investigations must be objective, professional and independent from political pressures.⁴²
8.2. For protest organizers
Organizers must develop a responsible democratic protest culture.
This includes:
public identification of organizers;
publication of objectives and demands;
coordination with competent authorities;
designation of internal monitoring structures;
immediate distancing from acts of violence and vandalism.
In modern democracies, the credibility of a protest is directly linked to its ability to maintain a peaceful character.⁴³
8.3. For civil society and the media
Civil society and the media play an important role in maintaining democratic balance.
They must:
report on the basis of facts;
avoid speculation;
refrain from premature attribution of responsibility;
contribute to rational public debate.
A public discourse based on emotions, polarization and unverified accusations may cause greater harm than the incident itself.⁴⁴
IX. GENERAL CONCLUSIONS
From the above analysis, it follows that peaceful protest remains one of the fundamental pillars of the democratic constitutional order and an essential instrument of civic participation in public life.
However, the right to protest is not unlimited. It is exercised within the framework of the rule of law and in respect of the rights of others, public order, and the international obligations of the state.
Protest organizers bear moral and organizational responsibility for preserving the peaceful nature of assemblies and for distancing themselves from any form of violence or vandalism.
The desecration of the flag of a diplomatic mission cannot automatically be identified with peaceful protest and requires legal assessment in light of domestic and international law.
The presence of masked individuals raises serious concerns for public security, democratic transparency and the identification of potential perpetrators of unlawful acts.
However, respect for the presumption of innocence requires that responsibility not be attributed to organizers, political figures, members of parliament, businesspersons or specific social groups without clear, verifiable evidence and lawful procedures.
Ultimately, the strength of a democracy is measured not only by its ability to guarantee protest, but also by its ability to protect law, institutions and fundamental rights without undermining civil liberties.
X. CONSTITUTIONAL AND LEGAL FRAMEWORK OF ALBANIA
10.1. The right of assembly in the Albanian constitutional order
In the Republic of Albania, the right to peaceful assembly constitutes one of the fundamental freedoms guaranteed by the Constitution. This right is part of the catalogue of political freedoms ensuring active citizen participation in public life and the functioning of a pluralist democratic order.⁴⁵
The Constitution recognizes the right of citizens to organize and assemble peacefully, considering it an inseparable element of the democratic and rule-of-law state.
Furthermore, under Article 17 of the Constitution, restrictions on fundamental rights are permitted only when prescribed by law, necessary in a democratic society, and proportionate to the aim pursued.⁴⁶
This constitutional standard is consistent with European jurisprudence on proportionality and protection of fundamental freedoms.
10.2. Relationship between the Constitution and the European Convention on Human Rights
An important element of the Albanian legal system is that the European Convention on Human Rights forms part of the domestic legal order and enjoys a special normative status.⁴⁷
As a result, the interpretation of the right to protest in Albania must be carried out not only in light of the Constitution but also in accordance with the standards developed by the European Court of Human Rights.
This implies that Albanian authorities are obliged to guarantee:
freedom of peaceful assembly;
proportionality of state interference;
effective protection of peaceful protesters;
investigation of unlawful acts affecting public order.
10.3. Obligations of the Albanian state regarding diplomatic missions
In addition to guaranteeing freedom of assembly, the Albanian state has clear international obligations to protect diplomatic missions.
These obligations derive from the Vienna Convention on Diplomatic Relations (1961), ratified and implemented by the Republic of Albania.⁴⁸
In this framework, Albanian institutions have a positive duty to:
protect the physical integrity of embassies;
ensure the safety of diplomatic personnel;
protect official symbols of diplomatic missions;
prevent acts that undermine the dignity of diplomatic representations.
XI. METHODOLOGY
This study is based on a doctrinal-legal and comparative analysis method.
The doctrinal-legal analysis is based on:
the Constitution of the Republic of Albania;
the European Convention on Human Rights;
the Vienna Convention on Diplomatic Relations;
jurisprudence of the European Court of Human Rights;
OSCE/ODIHR standards;
documents of the Venice Commission.
The comparative method has been used to analyze practices of Germany, France, the United Kingdom, and the United States regarding public protests, public order and organizer responsibility.
The methodological approach aims to avoid biased political interpretations and to rely on internationally recognized legal standards.
BIBLIOGRAPHY
Normative sources
Constitution of the Republic of Albania.
European Convention on Human Rights.
Vienna Convention on Diplomatic Relations (1961).
Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland.
Public Order Act 1986 (United Kingdom).
Case law
Plattform “Ärzte für das Leben” v. Austria (1988).
Oya Ataman v. Turkey (2006).
Bukta and Others v. Hungary (2007).
Stankov and the United Macedonian Organisation Ilinden v. Bulgaria (2001).
McCann and Others v. United Kingdom (1995).
Texas v. Johnson (1989).
R (Laporte) v Chief Constable of Gloucestershire (2006).
Brokdorf Decision, Federal Constitutional Court (1985).
Scholarly literature
Beccaria, Cesare. On Crimes and Punishments.
Brownlie, Ian. Principles of Public International Law.
Dahl, Robert. Polyarchy: Participation and Opposition.
Denza, Eileen. Diplomatic Law.
Della Porta, Donatella & Diani, Mario. Social Movements: An Introduction.
Dworkin, Ronald. Taking Rights Seriously.
Garland, David. The Culture of Control.
Habermas, Jürgen. Between Facts and Norms.
Locke, John. Two Treatises of Government.
Rawls, John. Political Liberalism.
Shaw, Malcolm. International Law.
Stone, Geoffrey. Perilous Times.
Sunstein, Cass. Republic.com 2.0.
Tarrow, Sidney. Power in Movement.
Zimbardo, Philip. The Human Choice: Individuation, Reason and Order versus Deindividuation.
International documents
OSCE/ODIHR, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, Third Edition.
Venice Commission, Reports and Opinions on Freedom of Assembly.
United Nations Human Rights Committee, General Comments on Freedom of Assembly.
United Nations Basic Principles on the Use of Force and Firearms by Law Enforcement Officials.
Footnotes:
1. John Locke – Two Treatises of Government
John Locke, Two Treatises of Government (Cambridge University Press, 1988 [orig. 1689]), Book II, ch. XIX, paras 222–243.
Locke develops the theory of social contract where political power is conditional upon the consent of the governed. He recognizes the right of resistance when the state violates natural rights. This concept forms a theoretical basis for protest as a mechanism of democratic control.
2. ECtHR – Handyside v United Kingdom
European Court of Human Rights, Handyside v United Kingdom, App no. 5493/72, Judgment 7 Dec 1976, paras 49–50.
A landmark judgment affirming democratic pluralism and protecting expressions that “offend, shock or disturb”.
3. Ronald Dworkin – Freedom’s Law
Ronald Dworkin, Freedom’s Law (Harvard University Press, 1996), ch. 1–3.
Rights function as “trumps” over majority politics, limiting state interference in freedom of expression.
4. OSCE/ODIHR & Venice Commission
OSCE/ODIHR & Venice Commission, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, 3rd ed. (2020), paras 1.1–3.5.
Establishes the “facilitate, not restrict” standard for states and defines the role of organizers.
5. Robert Dahl – Polyarchy
Robert A. Dahl, Polyarchy: Participation and Opposition (Yale University Press, 1971), ch. 1–2.
Democracy as a competitive system where protest is a mechanism of political control.
6. John Rawls – Political Liberalism
John Rawls, Political Liberalism (Columbia University Press, 1993), Lecture VI, pp. 212–254.
Concept of “public reason” and pluralist consensus in democratic society.
7. Jürgen Habermas – Between Facts and Norms
Jürgen Habermas, Between Facts and Norms (MIT Press, 1996), ch. 3–4.
Discursive democracy where legitimacy arises from public communication.
8. Article 11 ECHR
European Convention on Human Rights, Article 11(1)–(2).
Guarantees peaceful assembly and allows restrictions only if lawful, necessary and proportionate.
9. Plattform Ärzte für das Leben v Austria
ECtHR, App no. 10126/82, Judgment 21 June 1988, paras 32–34.
Positive obligation of the state to protect protests from third-party interference.
10. Oya Ataman v Turkey
ECtHR, App no. 74552/01, Judgment 5 Dec 2006, paras 38–42.
Proportionality and tolerance of temporary disruptions.
11. Aileen Kavanagh
Aileen Kavanagh, Constitutional Review under the UK Human Rights Act (Cambridge University Press, 2009), ch. 5.
Analyzes proportionality in UK constitutional law.
12. Thomas Emerson
Thomas Emerson, The System of Freedom of Expression (Random House, 1970), pp. 6–9.
Four functions of freedom of expression in democracy.
13. OSCE Guidelines
OSCE/ODIHR, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly (2020), paras 2.1–4.3.
State and organizer obligations.
14. Della Porta & Diani
Donatella Della Porta & Mario Diani, Social Movements (Wiley, 2020), ch. 6.
Structure of social movements and radicalization processes.
15. Venice Commission Reports
Venice Commission, CDL-AD(2019)017, paras 14–21.
Limits of state interference in assemblies.
16. Sidney Tarrow
Sidney Tarrow, Power in Movement (Cambridge University Press, 2011), pp. 23–45.
Protest as “contentious politics”.
17. Eileen Denza
Eileen Denza, Diplomatic Law (Oxford University Press, 2016), pp. 80–115.
Inviolability of diplomatic missions.
18. Vienna Convention
Vienna Convention on Diplomatic Relations, Article 22(1)–(2).
Absolute protection of diplomatic missions.
19. Malcolm Shaw
Malcolm N. Shaw, International Law (Cambridge University Press, 2017), pp. 695–710.
State responsibility in international law.
20. Ian Brownlie
Ian Brownlie, Principles of Public International Law (Oxford University Press, 2012), pp. 350–365.
21. Stankov v Bulgaria
ECtHR, Apps nos. 29221/95 & 29225/95, Judgment 2 Oct 2001, paras 85–94.
22. Geoffrey Stone
Geoffrey R. Stone, Perilous Times (W.W. Norton, 2004), ch. 2–4.
23. Philip Zimbardo
Philip Zimbardo, The Lucifer Effect (Random House, 2007), ch. 7–9.
24. David Garland
David Garland, The Culture of Control (Oxford University Press, 2001), ch. 1.
25. Bukta v Hungary
ECtHR, App no. 25691/04, Judgment 17 July 2007, paras 36–39.
26. Venice Commission Report
CDL-AD(2013)003, paras 12–18.
27. Article 6(2) ECHR
Presumption of innocence as a fundamental procedural guarantee.
28. Cesare Beccaria
Cesare Beccaria, On Crimes and Punishments (1764), ch. 2–6.
29. German Basic Law Article 8
Grundgesetz (1949), Article 8(1)–(2).
30. Brokdorf Decision
Bundesverfassungsgericht, BVerfGE 69, 315 (1985), pp. 343–360.
31. Conseil Constitutionnel
Decision No. 2019-780 DC, paras 5–12.
32. Public Order Act 1986
Sections 11–14 (UK law on assemblies).
33. R (Laporte) v Chief Constable of Gloucestershire
[2006] UKHL 55, paras 44–52.
34. Texas v Johnson
491 U.S. 397 (1989), pp. 414–420.
35. January 6 Report
US House Select Committee, Final Report (2022), ch. 1–3.
36. McCann v United Kingdom
ECtHR (1995), paras 148–150.
37. Cass Sunstein
Cass R. Sunstein, Republic.com 2.0 (Princeton University Press, 2007), ch. 3.
38. Geoffrey Stone (free speech in crisis)
Stone, Perilous Times, ch. 5–6.
39. Philip Zimbardo (deindividuation)
Zimbardo, The Lucifer Effect, ch. 9–11.
40. David Garland (social control)
Garland, Culture of Control, ch. 2.
41. OSCE/ODIHR Guidelines
OSCE/ODIHR (2020), paras 1.1–5.0.
42. Handyside v United Kingdom (standard reaffirmed)
ECtHR, paras 49–50.
43. Plattform Ärzte (positive obligation)
ECtHR, paras 32–34.
44. Oya Ataman (state tolerance)
ECtHR, paras 38–42.
Tirana, 21.06.2026
