DOLI NGA SHTYPI LIBRI I RI I AUTORIT HYSEN DIZDARI

Besnik Fishta

“Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)“

Botimi më i ri i studiuesit të filatelisë Hysen S. Dizdari më rikthen në mendje një nga idetë themelore të studiuesit të shquar britanik të historisë postare, Maurice Rickards. Në veprën e tij The Encyclopedia of Ephemera, ai argumenton se dokumentet e vogla të jetës së përditshme përbëjnë burime të rëndësishme për kuptimin e historisë, kulturës dhe qytetërimit të një populli. Në këtë kuptim, edhe pulla postare është shumë më tepër sesa një mjet pagese për shërbimin postar; ajo është një dokument zyrtar i shtetit, një dëshmi e kohës së vet, bartëse e kujtesës, identitetit dhe kulturës.

Pikërisht në këtë këndvështrim duhet lexuar libri-album “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)”, vepra më e fundit e Hysen Dizdarit. Ky është libri i gjashtë i autorit, pas një serie botimesh që kanë dëshmuar përkushtimin e tij ndaj studimit të filatelisë shqiptare dhe përdorimit të saj si burim dokumentar. Me këtë vepër, Dizdari jo vetëm vazhdon rrugën e nisur me librin “Arkeologjia në pullat postare shqiptare (1913–2018)”, por e zgjeron atë në hapësirën e Republikës së Kosovës, duke plotësuar një boshllëk të ndjeshëm në literaturën filatelike shqiptare.

Libri “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)” përmban 15 emisione me pulla postare, kushtuar monumenteve dhe objekteve arkeologjike të zbuluara në territorin e Kosovës, të emetuara nga Posta e Kosovës gjatë një periudhe 25-vjeçare (2000–2025).

Libri fillon me emisionin e parë, kushtuar Mozaikut të Orfeut, vijon me Hyjneshën Dardane, ndërsa në emisionin e dytë paraqiten artefakte arkeologjike të zbuluara në territorin e Dardanisë. Emisioni i katërt i kushtohet zbulimeve arkeologjike në qytetin antik të Ulpianës, ndërsa më tej paraqitet emisioni i tetë, kushtuar Kalasë së Prizrenit. Botimi mbyllet me emisionin e pesëmbëdhjetë, kushtuar mozaikut të dyshemesë së bazilikës episkopale të Justinianit II në qytetin antik të Ulpianës, i cili daton rreth viteve 535–545 e.s. Në këtë mënyrë, libri nuk mbetet vetëm një album filatelik, por shndërrohet në një udhërrëfyes të plotë të arkeologjisë së Kosovës dhe në një burim referimi për nxënësit, studentët, studiuesit e arkeologjisë, filatelisë, si edhe për koleksionistët shqiptarë e të huaj.

Botimi është realizuar me standarde të larta tipografike dhe me shtypje shumëngjyrëshe cilësore. Por ajo që bie veçanërisht në sy është puna e kujdesshme e ekipit që ka bashkëpunuar me autorin Hysen Dizdari në përgatitjen e tij. Redaktimi gjuhësor është kryer nga Prof. Dr. Anton Nikë Berisha, një prej autoriteteve më të njohura të gjuhës dhe letërsisë shqipe, duke i dhënë tekstit qartësi, saktësi dhe elegancë stilistike. Përkthimi në gjuhën gjermane është realizuar nga Albert Gjoka, ndërsa ai në gjuhën frënge nga Fatos Morina, çka i jep librit një dimension të gjerë ndërkombëtar dhe e bën atë të komunikueshëm me lexuesin evropian.

Kontributi i Frida Vukopola Gjokës në përgatitjen e materialeve dhe koordinimin e botimit, si edhe realizimi grafik profesional i Ilir Drizarit, plotësojnë harmoninë e kësaj vepre, ku përmbajtja shkencore ndërthuret me një paraqitje estetike dinjitoze. Nuk është pa rëndësi edhe fakti që libri është botuar nga Shtëpia Botuese “Emal”, e njohur për seriozitetin dhe cilësinë e botimeve të saj. Të gjithë këta elementë dëshmojnë se kemi të bëjmë jo vetëm me një libër filatelik, por me një botim të kuruar në çdo hollësi, të denjë për të përfaqësuar filatelinë e Kosovës në ekspozitat ndërkombëtare.

Këto standarde të larta editoriale e përgatisin lexuesin për hyrjen në universin shkencor të librit përmes një parathënieje me autoritet të veçantë, të shkruar nga akademiku dhe arkeologu i mirënjohur Prof. Dr. Neritan Ceka, një prej autoriteteve më të spikatura të arkeologjisë shqiptare. Që në faqet e para ai shtron pyetjen themelore: “A mund të përcillet historia e një vendi përmes pullave postare?” Kjo pyetje nuk është vetëm hyrje e librit, por përbën boshtin konceptual të gjithë veprës. Përgjigjja që jep vetë libri është bindëse: po, mundet. Kur pulla postare analizohet në lidhje me kontekstin historik, kulturor dhe arkeologjik, ajo shndërrohet në një dokument të vogël, por me fuqi të madhe dëshmuese. Pikërisht këtë tregon ky libër i ri i autorit Hysen Dizdari.

Po aq të rëndësishme janë edhe rubrikat ndihmëse që autori ka përfshirë në fund të botimit. Lista e shkurtimeve filatelike, fjalori i shkurtër filatelik, këshillat miqësore për filatelistët e rinj, pasthënia me karakter vlerësues, si edhe bibliografia e ndarë në literaturë arkeologjike-historike dhe literaturë filatelike, e bëjnë librin një mjet pune të dobishëm jo vetëm për koleksionistët, por edhe për studiuesit, studentët dhe lexuesit e interesuar. Këto elemente tregojnë kujdesin e autorit për ta bërë librin një burim reference afatgjatë dhe jo thjesht një botim ilustrativ.

Një tjetër meritë e rëndësishme është fakti se ky studim mund të konsiderohet botimi i parë monografik i këtij lloji në filatelinë e Kosovës. Deri më sot, burimet kryesore të referencës kanë qenë katalogët ndërkombëtarë, si Michel, Scott, Yvert & Tellier dhe Stanley Gibbons, të cilët janë të domosdoshëm për identifikimin e emisioneve postare, por nuk trajtojnë dimensionin historik, kulturor dhe interpretues të tyre. Libri i autorit Hysen Dizdari hap një drejtim të ri studimi, ku pulla postare nuk shihet vetëm si objekt koleksionimi, por si dokument kulturor, historik dhe arkeologjik, i aftë të dëshmojë identitetin dhe vazhdimësinë e një qytetërimi.

Duhet theksuar gjithashtu se, nëse deri tani për filatelinë e suksesshme të Kosovës janë botuar kryesisht artikuj sporadikë ose shkrime të shpërndara, ky libër përfaqëson një studim të plotë e të sistemuar. Për këtë arsye, ai pritet të ketë jehonë jo vetëm te filatelistët, por edhe te historianët, arkeologët, muzeologët, studiuesit e trashëgimisë kulturore dhe të gjithë ata që interesohen për historinë dhe arkeologjinë e fisit ilir të Dardanëve, që ka jetuar në trevat e sotme të Kosovës.

Një element që ia shton ndjeshëm vlerën dhe audiencën është botimi në tri gjuhë: shqip, gjermanisht dhe frëngjisht. Kjo zgjedhje e bën librin të aksesueshëm jo vetëm për lexuesin shqiptar, por edhe për komunitetin evropian të filatelistëve, studiuesve dhe institucioneve kulturore. Për këtë arsye, ai nuk mbetet vetëm një botim kombëtar, por shndërrohet në një ambasador të trashëgimisë arkeologjike shqiptare dhe të kulturës sonë në arenën ndërkombëtare.

Në një epokë kur komunikimi digjital ka zbehur përdorimin tradicional të postës, botime të tilla na kujtojnë se pulla postare mbetet një dokument i rëndësishëm i kujtesës kolektive dhe një mjet i veçantë i komunikimit kulturor. Në vijim të natyrshëm të botimit “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)”, ky libër dëshmon se filatelia mund të shërbejë si urë lidhëse ndërmjet historisë, arkeologjisë, edukimit dhe identitetit kombëtar.

Në fund, mund të thuhet se me këtë botim Hysen Dizdari nuk ka shtuar thjesht një titull të ri në bibliografinë e tij personale. Ai ka pasuruar edhe vetë literaturën filatelike shqiptare me një vepër origjinale, të dokumentuar dhe me vlera të qëndrueshme shkencore e kulturore. Libri dëshmon se arkeologjia nuk është vetëm studim i së kaluarës, por edhe mënyrë për të kuptuar identitetin tonë në të tashmen dhe për ta përcjellë atë te brezat e ardhshëm.Mesazhi që përcjell kjo vepër është i qartë: historia, kultura, arkeologjia dhe trashëgimia jonë mund të flasin edhe përmes një pulle postare.

Përmes një studimi serioz, të mbështetur në dokumentim të pasur dhe të paraqitur me standarde të larta editoriale, Hysen Dizdari dëshmon se filatelia është shumë më tepër sesa një hobi. Ajo është një disiplinë shkencore që ruan kujtesën historike, promovon kulturën dhe forcon identitetin kombëtar. “Arkeologjia në pullat postare të Kosovës (2000–2025)” mbetet kështu jo vetëm një kontribut i rëndësishëm në bibliografinë filatelike shqiptare, por edhe një ftesë për ta parë pullën postare si një dokument të vogël që rrëfen historinë e madhe të një populli.