LEKSIONI XXV – A N K T H I

Zigmund Frojd

Libri [ Leksikone hyrëse mbi psikoanaliozën ] ka 27 leksione,
425 faqe, kemi zgjedhur për ju në vijim, leksionin XXV, Ankthi.

LEKSIONI XXV

A N K T H I

ZONJA DHE ZOTËRINJ, – Ajo që ju thashë në leksionin tim të fundit rreth gjendjes së përgjithshme neurotike padyshim që do t’ju jetë dukur si më e paplota dhe e pamjaftueshme nga të gjitha dekla­ratat e mia. E di që kjo është e vërtetë, dhe asgjë nuk do t’ju ketë habitur më shumë, mendoj, sesa fakti që nuk kishte asgjë në të rreth ankthit, për të cilin ankohen shumica e neurotikëve, të cilin ata vetë e përshkruajnë si vuajtjen e tyre më të keqe dhe që në fakt arrin intensitet të madh tek ata dhe mund të rezultojë në marrjen e masave më të çmendura. Por të paktën atje nuk kisha ndërmend t’ju jepja një përgjigje të shkurtër. Përkundrazi, qëllimi im ishte ta sulmoja problemin e ankthit tek neurotikët veçanërisht me vëmen­dje dhe ta diskutoja atë gjerësisht me ju.

Nuk kam nevojë t’jua prezantoj vetë ankthin. Secili prej nesh e ka përjetuar atë ndjesi, ose, për të folur më saktë, atë gjendje afek­tive, në një moment të caktuar për veten e tij. Por mendoj se pyetja nuk është ngritur kurrë mjaftueshëm seriozisht se pse neurotikët në veçanti vuajnë nga ankthi shumë më tepër dhe shumë më fort se njerëzit e tjerë. Ndoshta është konsideruar si diçka e vetëkuptu­eshme: fjalët ‘nervös’ [‘nervoz’] dhe ‘ängstlich’ [‘i shqetësuar’] përdo­ren zakonisht në mënyrë të ndërsjellë, sikur të kishin të njëjtën ku­ptim. Por ne nuk kemi të drejtë ta bëjmë këtë: ka njerëz ‘ängstlich’ që përndryshe nuk janë aspak ‘nervös’ dhe, për më tepër, njerëz ‘nervös’, që vuajnë nga shumë simptoma, midis të cilave nuk për­fshihet një tendencë për ‘Angst’ [‘ankth’].

Sido që të jetë kjo, nuk ka dyshim se problemi i ankthit është një pikë kyçe në të cilën konvergojnë pyetjet më të ndryshme dhe të rëndësishme, një enigmë zgjidhja e së cilës do të gjendej për të hedh­ur një dritë mbi të gjithë ekzistencën tonë mendore. Nuk do të pohoj se mund t’jua jap këtë zgjidhje të plotë; por sigurisht që do të prisni që psikoanaliza t’i qaset kësaj teme edhe në një mënyrë krejt të ndryshme nga mjekësia akademike. Interesi atje duket se është përqendruar kryesisht në gjurmimin e shtigjeve anatomike përgja­të të cilave shkaktohet gjendja e ankthit. Na thuhet se medulla ob­longata[1] stimulohet dhe pacienti mëson se vuan nga një neurozë e nervit vagus[2]. Medulla oblongata është një objekt shumë serioz dhe i këndshëm. Më kujtohet mjaft qartë, se sa kohë dhe mund i kush­tova studimit të saj shumë vite më parë. Megjithatë, sot duhet të vërej se nuk di asgjë që mund të jetë më pak interesante për mua për kuptimin psikologjik të ankthit sesa njohja e rrugës së nervave përgjatë të cilave kalojnë ngacmimet e tij.

Në fillim është e mundur të punohet mbi temën e ankthit për një kohë të gjatë, pa menduar fare për gjendjet neurotike. Do të më ku­ptoni menjëherë kur ta përshkruaj këtë lloj ankthi si ankth ‘realist’ në kontrast me ankthin ‘neurotik’. Ankthi realist na duket si diçka shumë racionale dhe e kuptueshme. Mund të themi për të se është një reagim ndaj perceptimit të një rreziku të jashtëm – domethënë, të një dëmtimi, që pritet dhe parashikohet. Është i lidhur me reflek­sin e fluturimit dhe mund të konsiderohet si një manifestim i instin­ktit të vetë-ruajtjes. Në cilat raste shfaqet ankthi – domethënë, për­ballë cilave objekte dhe në cilat situata – sigurisht që do të varet në një masë të madhe nga gjendja e njohurive të një personi dhe nga ndjenja e tij e fuqisë, në raport me botën e jashtme. Ne mund ta kuptojmë plotësisht se si një njeri i egër ka frikë nga një top dhe trembet nga një eklips i diellit, ndërsa një njeri i bardhë, i cili di si ta përdorë instrumentin dhe mund ta parashikojë eklipsin, mbetet pa ankth në këto rrethana. Në raste të tjera, në fakt është njohuria superiore që nxit ankthin, sepse bën të mundur një njohje të her­shme të rrezikut. Kështu, njeriu i egër do të tmerrohet nga një shteg në xhungël që nuk i tregon asgjë një personi të painformuar, sepse e paralajmëron atë për afërsinë e një kafshe të egër; dhe një mari­nar me përvojë do të shikojë me tmerr një re të vogël në qiell që i duket e parëndësishme një pasagjeri, sepse i tregon atij për një ura­gan që po afrohet.

Në shqyrtim të mëtejshëm, duhet t’i themi vetes se gjykimi ynë se ankthi realist është racional dhe i përshtatshëm kërkon një rishi­kim drastik. Sepse e vetmja sjellje e përshtatshme kur kërcënon një rrezik do të ishte një vlerësim i ftohtë i forcës së dikujt në krahasim me madhësinë e kërcënimit dhe, mbi bazën e kësaj, një vendim nëse ikja apo mbrojtja, apo ndoshta edhe sulmi, ofron perspektivën më të mirë për një çështje të suksesshme. Por në këtë situatë nuk ka vend fare për ankth; gjithçka që ndodh do të arrihej po aq mirë dhe ndoshta më mirë, nëse nuk do të gjenerohej ankth. Dhe mund ta shihni, me të vërtetë, se nëse ankthi është tepër i madh, ai rezulton në shkallën më të lartë i papërshtatshëm; ai paralizon çdo veprim, përfshirë edhe ikjen. Zakonisht reagimi ndaj rrezikut përbëhet nga një përzierje e efektit të ankthit dhe veprimit mbrojtës. Një kafshë e tmerruar ka frikë dhe ikën; por pjesa e shpejtë e kësaj është ‘ikja’ dhe jo ‘të kesh frikë’.

Kështu, dikush ndihet i tunduar të pohojë se gjenerimi i ankthit nuk është kurrë një gjë e shpejtë. Ndoshta mund të na ndihmojë të shohim më qartë nëse e analizojmë situatën e ankthit më me kuj­des. Gjëja e parë në lidhje me të është përgatitja për rrezikun, i cili manifestohet në rritjen e vëmendjes shqisore dhe tensionit motorik. Kjo përgatitje pritëse mund të njihet pa hezitim si një avantazh; në të vërtetë, mungesa e saj mund të bëhet përgjegjëse për pasoja seri­oze. Prej saj rrjedh nga njëra anë veprimi motorik – ikja në radhë të parë dhe në një nivel më të lartë mbrojtja aktive – dhe nga ana tjetër ajo që ndiejmë si një gjendje ankthi. Sa më shumë që gjenerimi i ankthit kufizohet në një fillim të thjeshtë të dështuar – në një sinjal – aq më shumë do të transformohet përgatitja për ankthin pa shqe­tësim në veprim dhe aq më e shpejtë do të jetë forma që merr e gjithë rrjedha e ngjarjeve. Prandaj, përgatitja për ankth më duket të jetë elementi i përshtatshëm në atë që ne e quajmë ankth, dhe gjenerimi i ankthit ai i papërshtatshmi.

Do ta shmang hyrjen më nga afër në çështje, nëse përdorimi ynë gjuhësor nënkupton të njëjtën gjë apo diçka qartësisht të ndryshme nga ‘Angst [ankth]’, ‘Furcht [frikë]’ dhe ‘Schreck [tmerr]’. Do të them vetëm se mendoj se ‘Angst’ lidhet me gjendjen dhe shpërfill objektin, ndërsa ‘Furcht’ tërheq vëmendjen pikërisht te objekti. Nga ana tje­tër, duket se ‘Schreck’ ka një kuptim të veçantë; ai thekson, dome­thënë, efektin e prodhuar nga një rrezik, i cili nuk përballet me asnjë përgatitje për ankth. Prandaj, mund të themi se një person e mbron veten nga frika nga ankthi.

Një paqartësi dhe papërcaktim i caktuar në përdorimin e fjalës ‘Angst’ nuk do t’ju ketë shpëtuar. Me ‘ankth’ zakonisht kuptojmë gjendjen subjektive, në të cilën na vendosin duke perceptuar ‘gjene­rimin e ankthit’ dhe e quajmë këtë një afekt. Dhe çfarë është një afekt në kuptimin dinamik? Në çdo rast është diçka shumë e për­bërë. Një afekt përfshin në radhë të parë inervime ose shkarkime të veçanta motorike dhe së dyti ndjenja të caktuara; këto të fundit janë dy llojesh – perceptime të veprimeve motorike që kanë ndodhur dhe ndjenjat e drejtpërdrejta të kënaqësisë dhe pakënaqësisë të cil­at, siç themi ne, i japin afektit tonin e tij kryesor. Por unë nuk men­doj se me këtë numërim kemi arritur në thelbin e një afekti. Ne duket se shohim më thellë në rastin e disa afekteve dhe pranojmë se thelbi që mban kombinimin që kemi përshkruar së bashku është përsëritja e një përvoje të veçantë domethënëse. Kjo përvojë mund të jetë vetëm një përshtypje shumë e hershme e një natyre shumë të përgjithshme, e vendosur në parahistorinë jo të individit, por të specieve. Për ta bërë veten më të kuptueshëm – një gjendje afektive do të ndërtohej në të njëjtën mënyrë si një sulm histerik; dhe, si ajo, do të ishte precipitati i një kujtese. Një sulm histerik mund të kra­hasohet kështu me një afekt individual të ndërtuar rishtas, dhe një afekt normal me shprehjen e një histerie të përgjithshme që është bërë trashëgimi.

Mos mendoni se gjërat që ju kam thënë këtu për afektet janë ma­teriali i njohur i psikologjisë normale. Përkundrazi, ato janë pikëpa­mje që janë rritur në tokën e psikoanalizës dhe janë vendase vetëm për të. Ajo që mund të mblidhni rreth afekteve nga psikologjia – te­oria James-Lange, për shembull – është mjaft përtej të kuptuarit ose diskutimit për ne psikoanalistët. Por ne nuk e konsiderojmë njo­hurinë tonë rreth afekteve si shumë të sigurt; është një përpjekje e parë për të gjetur orientimin tonë në këtë rajon të errët. Megjithatë, do të vazhdoj. Ne besojmë se në rastin e afektit të ankthit ne e dimë se cila është përshtypja e hershme, që ai përsërit. Ne besojmë se është në aktin e lindjes, që ndodh kombinimi i ndjenjave të pakën­dshme, impulseve të shkarkimit dhe ndjesive trupore që është bërë prototipi i efekteve të një rreziku vdekjeprurës dhe që atëherë është përsëritur nga ne si gjendja e ankthit. Rritja e jashtëzakonshme e stimulimit për shkak të ndërprerjes së ripërtëritjes së gjakut (fry­mëmarrja e brendshme) ishte në atë kohë shkaku i përvojës së ank­thit; ankthi i parë ishte pra një ankth toksik. Emri ‘Angst’ – ‘augus­tiae’, ‘Enge’[3] – thekson karakteristikën e kufizimit në frymëmarrje, që ishte atëherë e pranishme si pasojë e situatës reale dhe tani ësh­të pothuajse gjithmonë e rivendosur në afekt. Gjithashtu, do ta njo­him si shumë të rëndësishme faktin që kjo gjendje e parë ankthi lindi nga ndarja nga nëna. Sigurisht, është bindja jonë se prirja për të përsëritur gjendjen e parë të ankthit është përfshirë aq plotësisht në organizëm përmes një serie të panumërt brezash saqë një individ i vetëm nuk mund t’i shpëtojë efektit të ankthit edhe nëse, ashtu si Macduff-i legjendar, ai ‘u shqye para kohe nga mitra e nënës së tij’ dhe për këtë arsye nuk e ka përjetuar vetë aktin e lindjes. Nuk mund të themi se çfarë është bërë prototipi i gjendjes së ankthit në rastin e krijesave të tjera, përveç gjitarëve. Dhe në të njëjtën mëny­rë, nuk e dimë as se cili kompleks ndjenjash është në krijesa të tilla ekuivalenti i ankthit tonë.

Ndoshta mund t’ju interesojë të mësoni se si dikush mund të ketë formuar një ide të tillë se akti i lindjes është burimi dhe prototipi i efektit të ankthit. Spekulimi kishte një pjesë shumë të vogël në të; ajo që bëra, përkundrazi, ishte të huazoja nga mendja naive popullo­re. Shumë vite më parë, ndërsa isha ulur me disa mjekë të tjerë të rinj spitalorë në drekën tonë në një han, një mjeke shtëpiake nga departamenti i mamive na tregoi për një gjë komike që kishte ndo­dhur në provimin e fundit për mamitë. Një kandidate u pyet se çfarë do të thoshte nëse meconium (Mekoniumi është jashtëqitja e parë e një foshnje të porsalindur) shfaqej gjatë lindjes në ujë, duke u lar­guar, dhe ajo u përgjigj menjëherë: ‘kjo do të thotë që fëmija është i frikësuar’. Ajo qeshi me të dhe dështoi në provim. Por në heshtje mora anën e saj dhe fillova të dyshoja se kjo grua e shkretë nga klasat më të ulëta, kishte vënë gishtin e pagabueshëm në një korre­lacion të rëndësishëm.

Nëse tani kalojmë te shqyrtimi i ankthit neurotik, cilat forma dhe situata të reja manifestohen nga ankthi? Ka shumë për të për­shkruar këtu. Në radhë të parë gjejmë një shqetësim të përgjith­shëm, një lloj ankthi që lundron lirshëm, i cili është gati t’i bashkë­ngjitet çdo ideje, që është në çfarëdo mënyre e përshtatshme, që ndi­kon në gjykim, zgjedh atë që pritet dhe rri në pritje të çdo mundësie që do ta lejojë atë të justifikojë veten. Ne e quajmë këtë gjendje ‘ankth pritës’ ose ‘pritje ankthi’. Njerëzit që torturohen nga ky lloj ankthi parashikojnë gjithmonë më të frikshmen nga të gjitha mun­dësitë, interpretojnë çdo ngjarje të rastësishme si një paralajmërim të së keqes dhe shfrytëzojnë çdo pasiguri në një kuptim të keq. Një tendencë për një pritje të së keqes së këtij lloji mund të gjendet si një tipar karakteri tek shumë njerëz, që ndryshe nuk mund t’i kon­siderojmë të sëmurë; i quan ata tepër të shqetësuar ose pesimistë. Një sasi e habitshme ankthi pritës, megjithatë, formon një tipar të rregullt të një çrregullimi nervor të cilit i kam dhënë emrin ‘neurozë ankthi’ dhe të cilën e përfshij midis neurozave ‘aktuale’.

Një formë e dytë e ankthit, në kontrast me ato që sapo përshkro­va, është e lidhur psikikisht dhe e bashkangjitur me objekte ose si­tuata të veçanta. Ky është ankthi i ‘fobive’ jashtëzakonisht të shu­mëllojshme dhe shpesh shumë të çuditshme. Psikologu i respektuar amerikan, Stanley Hall, kohët e fundit ka marrë mundimin të na paraqesë një seri të tërë të këtyre fobive në të gjithë madhështinë e emrave grekë. Kjo tingëllon si një listë e dhjetë Murtajave të Egji­ptit, megjithëse numri i tyre shkon shumë më tepër se dhjetë. Dë­gjoni të gjitha gjërat që mund të bëhen objekt ose përmbajtje e një fobie: errësira, ajri i hapur, hapësirat e hapura, macet, merimangat, vemjet, gjarpërinjtë, minjtë, stuhitë, majat e mprehta, gjaku, hapë­sirat e mbyllura, turmat, vetmia, kalimi i urave, udhëtimet detare dhe hekurudhore, etj., etj. Një përpjekje e parë për të gjetur rrugën në këtë konfuzion sugjeron një ndarje në tre grupe. Disa nga obje­ktet dhe situatat e frikshme kanë diçka të çuditshme edhe për nje­rëzit normalë, njëfarë lidhjeje me rrezikun; dhe fobi të tilla, për këtë arsye, nuk na duken si të pakuptueshme, megjithëse forca e tyre është shumë e ekzagjeruar. Kështu, shumica prej nesh kanë një ndjenjë neverie, nëse shohim një gjarpër. Fobia nga gjarpërinjtë, mund të themi, është një karakteristikë universale njerëzore; dhe Darvini ka përshkruar në mënyrë shumë mbresëlënëse, se si nuk mund të shmangte ndjenjën e frikës nga një gjarpër që e sulmonte, edhe pse e dinte se ishte i mbrojtur prej tij nga një fletë e trashë qelqi. Në një grup të dytë mund t’i referohemi rasteve, në të cilat një lidhje me një rrezik është ende e pranishme, megjithëse jemi mësuar ta minimizojmë rrezikun dhe jo ta parashikojmë atë. Shu­mica e fobive të situatave i përkasin këtij grupi. Ne e dimë se ka më shumë mundësi për një aksident, kur jemi në një udhëtim hekuru­dhor sesa kur qëndrojmë në shtëpi – mundësia e një përplasjeje; ne e dimë gjithashtu se një anije mund të fundoset, në të cilin rast ek­ziston mundësia e mbytjes; por ne nuk mendojmë për këto rreziqe dhe udhëtojmë me tren dhe anije pa ankth. Nuk mund të vihet në dyshim që ne duhet të biem në lumë, nëse ura shembet në momen­tin që po e kalojmë; por kjo ndodh kaq rrallë sa nuk paraqitet si rrezik. Edhe vetmia ka rreziqet e saj dhe në rrethana të caktuara ne e shmangim; por nuk ka dyshim që ne nuk jemi në gjendje ta tolerojmë atë në asnjë kusht, as edhe për një moment. E njëjta gjë vlen edhe për turmat, për hapësirat e mbyllura, për stuhitë e kështu me radhë. Ajo që në përgjithësi na duket e çuditshme në këto fobi të neurotikëve nuk është aq përmbajtja e tyre, sa intensiteti i tyre. Ankthi i fobive është padyshim dërrmues. Dhe ndonjëherë na krijo­het përshtypja se ajo nga e cila frikësohen neurotikët nuk janë as­pak të njëjtat gjëra dhe situata, që në rrethana të caktuara mund të shkaktojnë ankth edhe tek ne dhe të cilat i përshkruajnë me të njëjtët emra.

Mbetemi me një grup të tretë fobishë, i cili është mjaft përtej të kuptuarit tonë. Kur një burrë i fortë dhe i rritur nuk është në gjen­dje, për shkak të ankthit të ecë përgjatë një rruge ose të kalojë një shesh në qytetin e tij të lindjes, kur një grua e shëndetshme dhe e zhvilluar mirë kalon në një ankth të pandjeshëm, sepse një mace i ka prekur skajin e fustanit ose sepse një mi ka vrapuar nëpër dho­më, si mund t’i lidhim këto gjëra me rrezikun, që ato padyshim për­bëjnë për subjektin fobik? Në rastin e fobive të tilla ndaj kafshëve, nuk mund të bëhet fjalë për një ekzagjerim të antipative universale njerëzore, pasi, sikur për të treguar të kundërtën, ka shumë njerëz që nuk mund të kalojnë pranë një maceje pa e thirrur dhe ledhatu­ar. Miu nga i cili këto gra kanë kaq shumë frikë është gjithashtu [në gjermanisht] një nga termat kryesorë të dashurisë; një vajzë që kënaqet kur i dashuri i saj e thërret shpesh miushe, do të bërtasë nga tmerri kur të shohë krijesën e bukur, që mban atë emër. Në rastin e burrit me agorafobia, i vetmi shpjegim që mund të arrijmë është se ai po sillet si një fëmijë i vogël. Një fëmijë në fakt mësohet, si pjesë e edukimit të tij, të shmangë situata të tilla si të rreziksh­me; dhe agorafobia jonë në fakt do të shpëtohet nga ankthi i tij, nëse e shoqërojmë atë nëpër shesh.

Dy format e ankthit, që sapo përshkrova – ankthi i pritjes, që lun­dron lirshëm dhe ankthi, që është i lidhur me fobitë – janë të pava­rura nga njëri-tjetri. Njëri nuk është një fazë më e lartë, si të thu­ash, e tjetrës; dhe ato shfaqen vetëm njëkohësisht në raste të jashtë­zakonshme dhe, si të thuash, aksidentalisht. Frika më e fuqishme e përgjithshme nuk ka nevojë të shprehet në fobi; njerëzit, ekzis­tenca e të cilëve është e kufizuar nga agorafobia, mund të jenë plotë­sisht të lirë nga ankthi pesimist i pritjes. Disa fobi – për shembull, agorafobia dhe fobia e hekurudhës – fitohen në mënyrë të dukshme në një moshë mjaft të pjekur, ndërsa të tjerat – të tilla si frika nga errësira, stuhitë dhe kafshët – duket se kanë qenë të pranishme, që nga e para. Ato të llojit të parë kanë rëndësinë e sëmundjeve të rën­da; të dytat shfaqen më tepër si çuditshmëri ose teka. Nëse një per­son shfaq një nga këto të fundit, mund të dyshohet si rregull, se ai do të ketë të tjera të ngjashme. Duhet të shtoj se ne i klasifikojmë të gjitha këto fobi si histeri ankthi; domethënë, ne i konsiderojmë ato si një çrregullim i lidhur ngushtë me histerinë e njohur të kon­vertimit.

E treta nga format e ankthit neurotik na përball me faktin e çu­ditshëm, se këtu lidhja midis ankthit dhe një rreziku kërcënues hu­mbet plotësisht nga pamja. Për shembull, ankthi mund të shfaqet në histeri si një shoqërim i simptomave histerike, ose në ndonjë gjendje të rastësishme eksitimi në të cilën, është e vërtetë, duhet të presim një manifestim të afektit, por më pak të ankthit; ose mund të shfaqet, i ndarë nga çdo përcaktues dhe po aq i pakuptueshëm për ne dhe për pacientin, si një sulm i palidhur i ankthit. Këtu nuk ka asnjë shenjë të ndonjë rreziku ose të ndonjë shkaku, që mund të ekzagjerohet në një të tillë. Më pas mësojmë nga këto sulme spon­tane, se kompleksi që ne e përshkruajmë si një gjendje ankthi është i aftë të fragmentohet. Sulmi total mund të përfaqësohet nga një simptomë e vetme, e zhvilluar intensivisht, nga një dridhje, një ma­rramendje, nga palpitacioni i zemrës ose nga dispnea; dhe ndjenja e përgjithshme, me të cilën ne e njohim ankthin mund të mungojë ose të jetë bërë e paqartë. Megjithatë, këto gjendje, të cilat i përsh­kruajmë si ‘ekuivalente të ankthit’, duhet të barazohen me ankthin në të gjitha aspektet klinike dhe etiologjike.

Tani lindin dy pyetje. A mund ta lidhim ankthin neurotik, në të cilin rreziku luan pak ose aspak rol, me ankthin realist, i cili është pa ndryshim një reagim ndaj rrezikut? Dhe si duhet ta kuptojmë ankthin neurotik? Me siguri që në radhë të parë do të jemi të prirur të përmbahemi fort në pritjen tonë se aty ku ka ankth, duhet të ketë diçka, nga e cila dikush ka frikë.

Vëzhgimi klinik na jep një numër të dhënash për të kuptuar an­kthin neurotik, dhe unë do t’ju jap përmbajtjen e tyre:

(a) Nuk është e vështirë të vërtetohet fakti, që ankthi gjatë shtat­zënisë ose shqetësimi i përgjithshëm varet ngushtë nga ngjarje të caktuara në jetën seksuale, ose, le të themi, nga disa përdorime të libidos. Rasti më i thjeshtë dhe më udhëzues i këtij lloji ndodh tek njerëzit, që i ekspozohen asaj që njihet si ngacmim i pakonsumuar – domethënë, njerëzit tek të cilët ngacmimet seksuale të dhunshme nuk shoqërohen me shkarkim të mjaftueshëm, nuk mund të sillen në një përfundim të kënaqshëm – për shembull, burrat, ndërsa janë të fejuar për t’u martuar, dhe gratë, burrat e të cilave nuk janë mjaf­tueshëm të fuqishëm ose, si masë paraprake, e kryejnë aktin seksu­al në një mënyrë të paplotë ose të shkurtuar. Në rrethana të tilla, ngacmimi libidinal zhduket dhe ankthi shfaqet në vend të tij, qoftë në formën e ankthit gjatë shtatzënisë ose në sulme dhe ekuivalentë të ankthit. Ndërprerja e aktit seksual si masë paraprake, nëse prak­tikohet si një regjim seksual, është një shkak kaq i rregullt i neuro­zës së ankthit tek burrat, por më veçanërisht tek gratë, saqë në pra­ktikën mjekësore është e këshillueshme, që në raste të tilla të fillo­het duke hetuar këtë etiologji. Më pas, në raste të panumërta do të zbulohet se neuroza e ankthit zhduket kur ndërpritet abuzimi sek­sual.

Fakti i ekzistencës së një lidhjeje midis përmbajtjes seksuale dhe gjendjeve të ankthit, për aq sa di unë, nuk diskutohet më as nga mjekët, që nuk kanë kontakt me psikoanalizën. Por unë mund të besoj plotësisht se bëhet një përpjekje për të përmbysur marrëdhë­nien dhe për ta paraqitur pikëpamjen se njerëzit në fjalë janë të tillë që janë tashmë të prirur ndaj frikës dhe për këtë arsye praktikojnë përmbajtje edhe në çështjet seksuale. Megjithatë, kjo kundërshto­het në mënyrë vendimtare nga sjellja e grave, aktiviteti seksual i të cilave është në thelb i një natyre pasive – përcaktohet, domethënë, nga trajtimi i tyre nga burri. Sa më e apasionuar të jetë një grua – aq më e prirur, pra, për marrëdhënie seksuale dhe më e aftë për t’u kënaqur – aq më e sigurt është, se ajo do të reagojë me manifestime ankthi ndaj impotencës së një burri ose ndaj koitusit[4] të ndërprerë, ndërsa në rastin e grave anestetike ose atyre pa shumë libido, një keqtrajtim i tillë luan një rol shumë më të vogël. Sigurisht, abstine­nca seksuale, e rekomanduar tani me kaq shumë ngrohtësi nga mje­kët, ka të njëjtën rëndësi në gjenerimin e gjendjeve të ankthit vetëm kur libidoja, e cila pengohet të gjejë një shkarkim të kënaqshëm, është përkatësisht e fortë dhe nuk është trajtuar në pjesën më të madhe me anë të sublimimit. Në të vërtetë, vendimi nëse rezultati do të jetë sëmundje apo jo, varet gjithmonë nga faktorë sasiorë. Ed­he kur ajo që është në pyetje nuk është sëmundja, por forma e marrë nga karakteri i një personi, është e lehtë të dallohet se kufizimi sek­sual shkon krah për krah me një lloj ankthi dhe hezitimi, ndërsa trimëria dhe guximi i paturpshëm sjellin me vete një kënaqësi të lirë të nevojave seksuale. Sado që këto marrëdhënie të ndryshohen dhe të ndërlikohen nga një sërë ndikimesh kulturore, megjithatë mbetet e vërtetë për mesataren e njerëzimit, se ankthi ka një lidhje të ngushtë me kufizimin seksual.

Jam larg nga të treguarit, e të gjitha vëzhgimeve, që flasin në favor të marrëdhënies gjenetike, që kam pohuar se ekziston midis libidos dhe ankthit. Midis tyre, për shembull, është ndikimi në çrre­gullimet e ankthit të fazave të caktuara të jetës, të cilave, si në ras­tin e pubertetit dhe kohës së menopauzës, mund t’i atribuohet një rritje e konsiderueshme në prodhimin e libidos. Edhe në disa gjen­dje ngacmimi, është e mundur të vëzhgohet drejtpërdrejt një përzi­erje e libidos dhe ankthit dhe zëvendësimi përfundimtar i libidos nga ankthi. Përshtypja që fitohet nga të gjitha këto fakte është e dyfishtë: së pari, se ajo që është në fjalë është një akumulim i libidos që mbahet larg përdorimit të saj normal, dhe së dyti, se këtu jemi tërësisht në sferën e proceseve somatike. Se si lind ankthi nga libi­doja nuk është e dallueshme në fillim; ne mund të dallojmë vetëm se libidoja mungon dhe se ankthi vërehet në vend të saj.

(b) Një tregues i dytë gjendet në analizën e psikoneurozave, dhe veçanërisht të histerisë. Ne kemi parë se në këtë sëmundje ankthi shpesh shfaqet në shoqëri me simptomat, por që ankthi i pakufizuar shfaqet gjithashtu, i manifestuar si një sulm ose si një gjendje kroni­ke. Pacientët nuk mund të thonë se nga çfarë kanë frikë dhe, me ndihmën e një rishikimi të dytë të pagabueshëm, e lidhin atë me fobitë e para që u dalin përpara – të tilla si vdekja, çmenduria ose goditja në tru. Nëse situata nga e cila lindi ankthi (ose simptomat e shoqëruara nga ankthi) i nënshtrohet analizës, ne si rregull mund të zbulojmë, se cila rrjedhë normale e ngjarjeve psikike, nuk ka ndo­dhur dhe është zëvendësuar nga fenomenet e ankthit. Për ta shpre­hur ndryshe: ne e ndërtojmë procesin e pavetëdijshëm ashtu siç do të kishte qenë, nëse nuk do të kishte përjetuar asnjë shtypje dhe do të kishte vazhduar pa pengesa në vetëdije. Ky proces do të ishte shoqëruar nga një afekt i veçantë, dhe tani mësojmë me habinë tonë se ky afekt që shoqëron rrjedhën normale të ngjarjeve zëvendësohet në mënyrë të pandryshueshme nga ankthi, pasi të ketë ndodhur shtypja, pavarësisht se cila mund të jetë cilësia e tij. Kështu, kur kemi një gjendje ankthi histerik para nesh, korrelativi i tij i pavetë­dijshëm mund të jetë një impuls i një karakteri të ngjashëm – ankth, turp, siklet – ose, po aq lehtë, një ngacmim pozitiv libidinal ose një armiqësor agresiv, siç është tërbimi ose zemërimi. Prandaj, ankthi është monedha universale aktuale, për të cilën çdo impuls afektiv shkëmbehet ose mund të shkëmbehet nëse përmbajtja ideacionale e bashkangjitur i nënshtrohet shtypjes.

(c) Ne bëjmë një zbulim të tretë kur vijmë te pacientët, që vuajnë nga veprime obsesive, të cilët duken në një mënyrë të jashtëzakon­shme të përjashtuar nga ankthi. Nëse përpiqemi t’i pengojmë ata në kryerjen e veprimit të tyre obsesiv – larjen e tyre ose ceremoninë e tyre – ose nëse ata vetë guxojnë të heqin dorë nga një nga kompul­sionet e tyre, ata detyrohen nga ankthi më i tmerrshëm t’i nënsh­trohen kompulsionit. Mund të shohim se ankthi u fsheh nga vepri­mi obsesiv, dhe se ky i fundit u krye vetëm për të shmangur ank­thin. Në një neurozë obsesive, pra, ankthi, që përndryshe do të shfa­qej në mënyrë të pashmangshme, zëvendësohet nga formimi i një simptome, dhe nëse i drejtohemi histerisë gjejmë një marrëdhënie të ngjashme: rezultati i procesit të shtypjes është ose një gjenerim i ankthit të pastër dhe të thjeshtë, ose ankth i shoqëruar nga formimi i një simptome, ose një formim më i plotë i një simptome pa ankth. Kështu, do të dukej se nuk është gabim në një kuptim abstrakt të pohojmë se simptomat në përgjithësi formohen vetëm për t’i shpë­tuar një gjenerimi përndryshe të pashmangshëm të ankthit. Nëse e përqafojmë këtë pikëpamje, ankthi vendoset, si të thuash, në qen­dër të interesit tonë në problemet e neurozës.

Vëzhgimet tona mbi neurozën e ankthit na çuan në përfundimin se devijimi i libidos nga përdorimi i saj normal, i cili shkakton zhvi­llimin e ankthit, ndodh në rajonin e proceseve somatike. Analizat e histerisë dhe neurozës obsesive japin përfundimin shtesë se një de­vijim i ngjashëm, me të njëjtin rezultat mund të jetë gjithashtu rez­ultat i një refuzimi nga ana e agjencive psikike. Prandaj, kaq dimë për origjinën e ankthit neurotik. Ende tingëllon mjaft e papërcak­tuar; por për momentin nuk shoh ndonjë rrugë që do të na çonte më tej. Problemi i dytë që i vumë vetes – të vendosim një lidhje midis ankthit neurotik, që është libido, e vënë në një përdorim jonormal, dhe ankthit realist, i cili korrespondon me një reagim ndaj rrezikut – duket edhe më i vështirë për t’u zgjidhur. Dikush mund të supozojë se këto ishin dy gjëra mjaft të ndryshme; megjithatë ne nuk kemi asnjë mënyrë, për të dalluar në ndjenjat tona, midis ankthit realist dhe ankthit neurotik.

Më në fund arrijmë në lidhjen që po kërkojmë, nëse marrim si pikënisje kundërshtimin, që kemi pohuar kaq shpesh midis egos dhe libidos. Siç e dimë, gjenerimi i ankthit është reagimi i egos ndaj rrezikut dhe sinjali për t’u larguar. Nëse është kështu, duket e besu­eshme të supozohet se në ankthin neurotik, egoja po bën një përpje­kje të ngjashme, për t’u larguar nga kërkesa e libidos së saj, se po e trajton këtë rrezik të brendshëm sikur të ishte një i jashtëm. Pran­daj, kjo do të përmbushte pritjen tonë se aty ku shfaqet ankthi, ka diçka nga e cila dikush ka frikë. Por analogjia mund të çohet më tej. Ashtu si përpjekja për t’u larguar nga një rrezik i jashtëm zëvendë­sohet nga qëndrimi i vendosur dhe miratimi i masave të shpejta të mbrojtjes, ashtu edhe gjenerimi i ankthit neurotik ia lë vendin for­mimit të simptomave, të cilat rezultojnë në kufizimin e ankthit.

Vështirësia në të kuptuar tani qëndron diku tjetër këtu. Ankthi që nënkupton një ikje të egos nga libidoja e saj, në fund të fundit, supozohet të rrjedhë nga vetë ajo libido. Kjo është e errët dhe na kujton të mos harrojmë se në fund të fundit libidoja e një personi është në thelb diçka e tij dhe nuk mund të krahasohet me të si diçka e jashtme. Janë dinamikat topografike të gjenerimit të ankthit, që janë ende të errëta për ne – pyetja se cilat energji mendore prodho­hen në cilin proces dhe nga cilat sisteme mendore rrjedhin ato. Kjo është edhe një herë një pyetje, së cilës nuk mund t’i premtoj përgji­gje: por ka dy pista të tjera, të cilat nuk duhet të dështojmë t’i ndje­kim dhe duke vepruar kështu, do të përdorim edhe një herë vëzhgi­min e drejtpërdrejtë dhe hetimin analitik si ndihmë për spekulimet tona. Do të kthehemi te gjeneza e ankthit tek fëmijët dhe te burimi i ankthit neurotik, që është i lidhur me fobitë.

Frika tek fëmijët është diçka shumë e zakonshme dhe duket shu­më e vështirë të dallosh nëse është ankth neurotik apo realist. Në të vërtetë, vlera e bërjes së dallimit vihet në pikëpyetje nga sjellja e fëmijëve. Sepse nga njëra anë nuk habitemi nëse një fëmijë ka frikë nga të gjithë të huajt, ose nga situatat dhe gjërat e reja; dhe e shpje­gojmë shumë lehtë këtë reagim, si për shkak të dobësisë dhe injo­rancës së tij. Kështu, ne u atribuojmë fëmijëve një prirje të fortë ndaj ankthit realist dhe duhet ta konsiderojmë atë si një rregullim mjaft të përshtatshëm, nëse kjo frikë do të ishte një trashëgimi e lindur tek ata. Fëmijët thjesht do të përsërisnin këtu sjelljen e nje­rëzve prehistorikë dhe të popujve primitivë modernë, të cilët, si re­zultat i injorancës dhe pafuqisë së tyre, kanë frikë nga çdo risi dhe nga shumë gjëra të njohura, që nuk na shkaktojnë më ankth sot. Dhe do të përshtatej në mënyrë të përkryer me pritjet tona nëse fobitë e fëmijëve, të paktën pjesërisht, do të ishin të njëjta me ato që mund t’i atribuojmë periudhave të para të zhvillimit njerëzor.

Nga ana tjetër, nuk mund ta harrojmë faktin se jo të gjithë fëmi­jët janë të shqetësuar në të njëjtën shkallë dhe se pikërisht fëmijët që shfaqin një ndrojtje të veçantë ndaj objekteve dhe në situata të çdo lloji, më vonë rezultojnë neurotikë. Kështu, prirja neurotike tra­dhtohet edhe nga një tendencë e hapur ndaj ankthit realist; frika duket të jetë gjëja kryesore dhe arrijmë në përfundimin se arsyeja pse fëmijët dhe, më vonë, të rinjtë dhe vajzat në rritje kanë frikë nga kulmi i libidos së tyre, është sepse në fakt ata kanë frikë nga gjithçka. Zanafilla e ankthit nga libidoja do të mohohej në këtë më­nyrë; dhe nëse dikush shqyrton përcaktuesit e ankthit realist, qënd­rueshmëria do të çonte në pikëpamjen se vetëdija për dobësinë dhe pafuqinë e dikujt – inferioriteti sipas terminologjisë së Adlerit – nëse mund të zgjatet nga fëmijëria në jetën e rritur, është baza përfun­dimtare e neurozave.

Kjo tingëllon kaq e thjeshtë dhe joshëse saqë ka një pretendim për vëmendjen tonë. Është e vërtetë se do të përfshinte një zhven­dosje të enigmës së gjendjes neurotike. Ekzistenca e vazhdueshme e ndjenjës së inferioritetit – dhe kështu, e asaj që përcakton ankthin dhe formimin e simptomave – duket aq mirë e sigurt saqë ajo që kërkon një shpjegim është më tepër se si, si përjashtim, mund të vijë ajo, që ne e njohim si shëndet. Por çfarë zbulohet nga një shqy­rtim i kujdesshëm i frikës tek fëmijët? Në fillim, ajo nga e cila fë­mijët kanë frikë janë njerëzit e çuditshëm; situatat bëhen të rëndë­sishme vetëm sepse ato përfshijnë njerëz, dhe gjërat jopersonale nuk merren fare parasysh deri më vonë. Por një fëmijë nuk ka frikë nga këta të huaj, sepse ai u atribuon atyre qëllime të liga dhe kra­hason dobësinë e tij me forcën e tyre, dhe në përputhje me rrethanat i vlerëson ata si rreziqe për ekzistencën, sigurinë dhe lirinë e tij nga dhimbja. Një fëmijë që është mosbesues në këtë mënyrë dhe i tme­rruar nga instinkti agresiv që dominon botën është një konstruksion teorik që ka dështuar plotësisht. Një fëmijë ka frikë nga një fytyrë e çuditshme, sepse është përshtatur me pamjen e një figure të njo­hur dhe të dashur – në fund të fundit të nënës së tij. Janë zhgënjimi dhe dëshira e tij që transformohen në ankth – në fakt, libidoja e tij, e cila është bërë e papunë, e cila në atë kohë nuk mund të mbahet pezull dhe shkarkohet si ankth. Dhe vështirë se mund të jetë çështje rastësie, që në këtë situatë, që është prototipi i ankthit të fëmijëve, të ketë një përsëritje të përcaktuesit të gjendjes së parë të ankthit gjatë aktit të lindjes – domethënë, ndarjes nga nëna.

Tek fëmijët, fobitë e para që lidhen me situatat, janë ato të errë­sirës dhe vetmisë. E para nga këto vazhdon shpesh gjatë gjithë jet­ës; të dyja përfshihen kur një fëmijë ndjen mungesën e një personi të dashur, që kujdeset për të – nënës së tij, domethënë. Ndërsa isha në dhomën tjetër, dëgjova një fëmijë, që kishte frikë nga errësira të thërriste: ‘Më fol, teze! Jam e frikësuar!’ ‘Pse, çfarë dobie do të bënte kjo?’ ‘Nuk mund të më shohësh.’ Kësaj fëmije iu përgjigj: ‘Nëse dik­ush flet, ndriçohet.’ Kështu, një dëshirë e ndjerë në errësirë shndë­rrohet në një frikë nga errësira. Larg nga fakti që ankthi neurotik është vetëm sekondar dhe një rast i veçantë i ankthit realist, për­kundrazi shohim se tek një fëmijë i vogël diçka, që sillet si ankthi realist ndan tiparin e saj thelbësor – origjinën nga libidoja e papunë – me ankthin neurotik. Në mënyrë të lindur, fëmijët duket se kanë pak ankth të vërtetë realist. Në të gjitha situatat që më vonë mund të bëhen përcaktues të fobive (në lartësi, në ura të ngushta mbi ujë, në udhëtime hekurudhore, në anije) fëmijët nuk shfaqin ankth; dhe, sigurisht, sa më e madhe të jetë injoranca e tyre, aq më i vogël është ankthi i tyre. Do të kishte qenë shumë mirë, nëse do të kishin tra­shëguar më shumë instinkte të tilla për ruajtjen e jetës, sepse kjo do ta kishte lehtësuar shumë detyrën e mbikëqyrjes së tyre, për të parandaluar përballjen me një rrezik pas tjetrit. Fakti është se fëm­ijët, që në fillim, e mbivlerësojnë forcën e tyre dhe sillen pa frikë sepse nuk i njohin rreziqet. Ata do të vrapojnë përgjatë buzës së ujit, do të ngjiten në prag të dritares, do të luajnë me objekte të mprehta dhe me zjarr – shkurt, do të bëjnë gjithçka që është e des­tinuar t’i dëmtojë ata dhe t’i shqetësojë ata, që janë përgjegjës për ta. Kur në fund zgjohet ankthi realist tek ata, kjo është tërësisht rezultat i edukimit; sepse nuk mund t’u lejohet të krijojnë vetë për­vojat mësimore.

Nëse, pra, ka fëmijë që arrijnë në një farë mënyre ta përballojnë këtë edukim me ankth dhe që vazhdojnë të gjejnë vetë rreziqe për të cilat nuk janë paralajmëruar, kjo shpjegohet mjaftueshëm nga fakti se ata kanë një sasi më të madhe nevoje të lindur libidinale në konstitucionin e tyre, ose janë prishur para kohe nga kënaqësia libidinale. Nuk është për t’u habitur nëse fëmijë të tillë përfshijnë edhe neurotikët e mëvonshëm: siç e dimë, ajo që lehtëson më shumë zhvillimin e një neuroze është paaftësia për të toleruar një ulje të konsiderueshme të libidos gjatë një periudhe të gjatë kohore. Do të vini re se këtu edhe një herë, faktori konstitucional hyn në të drej­tën e tij – dhe këto, në të vërtetë, nuk kemi kërkuar kurrë t’i kundër­shtojmë. Ne jemi vetëm në gatishmëri ndaj atyre, që në favor të tij neglizhojnë të gjitha pretendimet e tjera dhe që e prezantojnë fakto­rin konstitucional në pikat, në të cilat rezultatet e kombinuara të vëzhgimit dhe analizës tregojnë se ai nuk i përket, ose duhet të zërë vendin e fundit.

Le të përmbledh atë që kemi mësuar nga vëzhgimet tona të frikë­simit të fëmijëve. Ankthi infantil ka shumë pak të bëjë me ankthin realist, por, nga ana tjetër, është i lidhur ngushtë me ankthin neu­rotik të të rriturve. Ashtu si ky i fundit, ai rrjedh nga libidoja e pa­punë dhe zëvendëson objektin e dashurisë që mungon me një objekt të jashtëm ose me një situatë.

Do të jeni të lumtur të dëgjoni se analiza e fobive nuk ka shumë më tepër të re për të na mësuar. Sepse me ta ndodh e njëjta gjë si me ankthin e fëmijëve: libidoja e papërdorshme transformohet va­zhdimisht në një ankth në dukje realist dhe kështu futet një rrezik i vogël i jashtëm për të përfaqësuar pretendimet e libidos. Nuk ka asgjë për t’u habitur në këtë marrëveshje, sepse fobitë infantile nuk janë vetëm prototipi i atyre të mëvonshmeve, që i klasifikojmë si ‘histeri ankthi’, por në të vërtetë janë parakushti i tyre dhe preludi i tyre. Çdo fobi histerike kthehet në një ankth infantil dhe është një vazhdim i tij, edhe nëse ka një përmbajtje të ndryshme dhe për këtë arsye duhet t’i jepet një emër tjetër. Dallimi midis dy çrregullimeve qëndron në mekanizmin e tyre. Që libidoja të shndërrohet në ankth, nuk mjafton më në rastin e të rriturve, që libidoja të jetë bërë përko­hësisht e papërdorshme në formën e një dëshire. Të rriturit kanë mësuar prej kohësh se si ta mbajnë pezull një libido të tillë ose ta përdorin atë në ndonjë mënyrë tjetër. Megjithatë, nëse libidoja i për­ket një impulsi psikik, që i është nënshtruar shtypjes, atëherë rre­thanat rivendosen të ngjashme me ato në rastin e një fëmije tek i cili ende nuk ka dallim midis vetëdijes dhe pavetëdijes; dhe me anë të regresionit në fobinë infantile hapet një kalim, si të thuash, për­mes të cilit transformimi i libidos në ankth mund të realizohet leh­tësisht.

Siç do ta kujtoni, ne e kemi trajtuar shtypjen gjatë, por duke vep­ruar kështu kemi ndjekur gjithmonë vetëm ndryshimet e idesë, që duhet të shtypet – natyrisht, pasi kjo ishte më e lehtë për t’u njohur dhe përshkruar. Ne e kemi lënë gjithmonë mënjanë çështjen se çfa­rë ndodh me afektin, që i ishte bashkangjitur idesë së shtypur; dhe vetëm tani mësojmë se ndryshimet e menjëhershme të atij afekti do të transformohen në ankth, çfarëdo cilësie që mund të ketë shfaqur përveç kësaj në rrjedhën normale të ngjarjeve. Ky transformim i afektit është, megjithatë, pjesa më e rëndësishme e procesit të shty­pjes. Nuk është aq e lehtë të flasësh për këtë, pasi nuk mund të pohojmë ekzistencën e afekteve të pavetëdijshme në të njëjtin kup­tim si atë të ideve të pavetëdijshme. Një ide mbetet e njëjtë, përveç një ndryshimi, nëse është e vetëdijshme apo e pavetëdijshme; ne mund të themi se çfarë korrespondon me një ide të pavetëdijshme. Por një afekt është një proces shkarkimi dhe duhet të gjykohet krejt ndryshe nga një ide; ajo që i korrespondon asaj në të pavetëdijsh­men nuk mund të deklarohet, pa reflektim më të thellë dhe një sqa­rim të hipotezave tona rreth proceseve psikike. Dhe këtë nuk mund ta ndërmarrim këtu. Megjithatë, do të theksojmë përshtypjen që kemi fituar tani, se gjenerimi i ankthit është i lidhur ngushtë me sistemin e të pavetëdijshmes.

Kam thënë se transformimi në ankth – do të ishte më mirë të thuhej shkarkim në formën e ankthit – është ndryshimi i menjëher­shëm i libidos, që i nënshtrohet shtypjes. Duhet të shtoj se ky ndry­shim nuk është i vetmi ose përfundimtar. Në neuroza janë në vep­rim procese që përpiqen ta lidhin këtë gjenerim të ankthit dhe që madje ia dalin mbanë ta bëjnë këtë në mënyra të ndryshme. Në fobi, për shembull, mund të dallohen qartë dy faza të procesit neurotik. E para ka të bëjë me shtypjen dhe shndërrimin e libidos në ankth, i cili më pas lidhet me një rrezik të jashtëm. E dyta konsiston në ngritjen e të gjitha masave paraprake dhe garancive, me anë të të cilave mund të shmanget çdo kontakt me këtë rrezik, i trajtuar si­kur të ishte si një gjë e jashtme. Shtypja korrespondon me një për­pjekje në ikje nga egoja, për shkak të libidos, e cila ndihet si një rrezik. Një fobi mund të krahasohet me një fortifikim kundër një rreziku të jashtëm që tani përfaqëson libidon e frikshme. Dobësia e sistemit mbrojtës te fobitë qëndron, sigurisht, në faktin se fortesa që është forcuar kaq shumë drejt së jashtmes mbetet e pathyeshme nga brenda. Një projeksion jashtë i rrezikut të libidos nuk mund të ketë kurrë sukses të plotë. Për këtë arsye, te neurozat e tjera për­doren sisteme të tjera mbrojtëse kundër gjenerimit të mundshëm të ankthit. Kjo është një pjesë shumë interesante e psikologjisë së ne­urozave; por për fat të keq do të na çonte shumë larg dhe supozon një njohuri më të thellë të specializuar. Do të shtoj vetëm një gjë tjetër. Ju kam folur tashmë për ‘antikateksis’, që përdoret nga egoja në procesin e shtypjes dhe që duhet të mbahet përgjithmonë në më­nyrë që shtypja të ketë stabilitet. Ky antikateks ka për detyrë të kryejë format e ndryshme të mbrojtjes kundër gjenerimit të ankthit pas shtypjes.

Le të kthehemi te fobitë. Mund të them me siguri se tani e shihni sa e pamjaftueshme është thjesht të kërkosh të shpjegosh përmbaj­tjen e tyre, të mos interesohesh për asgjë tjetër përveç se si ndodh që ky apo ai objekt ose ndonjë situatë e veçantë është shndërruar në objekt të fobisë. Përmbajtja e një fobie ka po aq rëndësi në lidhje me të sa ka fasada e dukshme e një ëndrre në lidhje me ëndrrën. Duhet pranuar, duke iu nënshtruar kualifikimeve të nevojshme, se midis përmbajtjeve të fobive ka një numër të cilët, siç këmbëngul Stanley Hall, janë përshtatur për të shërbyer si objekte ankthi, për shkak të trashëgimisë filogjenetike. Me këtë, në fakt, përputhet që shumë nga këto objekte ankthi mund të krijojnë lidhjen e tyre me rrezikun, vetëm përmes një lidhjeje simbolike.

Kështu, ne e gjejmë veten të bindur, se problemi i ankthit zë një vend në çështjen e psikologjisë së neurozave, të cilat me të drejtë mund të përshkruhen si qendrore. Kemi marrë një përshtypje të fortë për mënyrën se si gjenerimi i ankthit lidhet me ndryshimet e libidos dhe sistemit të pavetëdijshëm. Ekziston vetëm një pikë e ve­tme, që e kemi gjetur të shkëputur – një boshllëk në pikëpamjet to­na: fakti i vetëm, por vështirë se i diskutueshëm, se ankthi realist duhet të konsiderohet si një manifestim i instinkteve vetëmbrojtëse të egos.

[1] Medulla oblongata është seksioni më i ulët i trungut të trurit, që lidh trurin me palcën kurrizore.
[2] Nervi vagus (nervi kranial X) është nervi kranial më i gjatë dhe më kompleks, që shtrihet nga trungu i trurit deri në bark. Është një kompo­nent thelbësor i sistemit nervor parasimpatik, përgjegjës për menaxhimin e funksioneve të pavullnetshme trupore, siç janë rrahjet e zemrës, tretja, frymëmarrja dhe përgjigja “pusho dhe tretje”.
[3] [Këto fjalë latine dhe gjermane, që do të thonë ‘vend i ngushtë’, ‘ngu­shticë’, vijnë nga e njëjta rrënjë si ‘angst’ (dhe ‘ankth’).]
[4] Koitusi është një term formal ose mjekësor për marrëdhënie seksuale.