Nga: Isuf B. Bajrami
Nga avionët luftarakë MiG-29 dhe sistemet e mbrojtjes ajrore, te marrëveshjet ushtarako-teknike dhe koordinimi strategjik me Moskën – çfarë fshihet pas partneritetit ushtarak Serbi–Rusi, cilat janë interesat e dy vendeve dhe çfarë pasojash mund të ketë ky bashkëpunim për sigurinë e Ballkanit, veçanërisht për Kosovën?
Rrëzimi i avionit luftarak MiG-29 të Ushtrisë së Serbisë, më 17 nëntor 2026, ku humbi jetën piloti major Goran Bulajić, rikthen në vëmendje një prej dimensioneve më të ndjeshme të politikës së sigurisë në Ballkan: bashkëpunimin ushtarak ndërmjet Beogradit dhe Moskës.
Edhe pse shkaku i aksidentit nuk është përcaktuar ende dhe nuk ekziston ndonjë provë që e lidh rrëzimin me defekt të shkaktuar nga prodhuesi, mirëmbajtja apo bashkëpunimi me Rusinë, vetë prania e MiG-29 në flotën serbe është një pikënisje për të analizuar një marrëdhënie që prej vitesh ka shkuar përtej blerjes së pajisjeve ushtarake [1].
Serbia nuk ka ndërtuar vetëm një pjesë të kapaciteteve të saj ajrore mbi teknologjinë sovjetike dhe ruse. Ajo ka zhvilluar marrëveshje për furnizim, modernizim, riparim, trajnim dhe bashkëpunim institucional me Moskën dhe Minskun.
Në anën tjetër, Rusia ka gjetur në Serbi një partner të rëndësishëm në Ballkanin Perëndimor, një shtet që nuk është anëtar i NATO-s, që vazhdon të ruajë lidhje politike dhe ushtarake me Moskën dhe që ka ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimet e sigurisë rajonale.
Për ta kuptuar këtë marrëdhënie, duhet të zbërthehen katër dimensione: furnizimi me armatim, interesat strategjike të Rusisë, ambiciet ushtarake të Serbisë dhe pasojat për rajonin.
1. Furnizimi: Si u ndërtua lidhja ushtarake Beograd–Moskë?
Një prej dëshmive më konkrete të bashkëpunimit ushtarak ndërmjet dy vendeve është furnizimi i Serbisë me avionë luftarakë MiG-29.
Në vitin 2017, Rusia i dorëzoi Serbisë gjashtë avionë të këtij modeli, në kuadër të marrëdhënieve ushtarako-teknike ndërmjet dy vendeve [2].
Në vitin 2019, Serbia siguroi edhe katër MiG-29 nga Bjellorusia, aleatja e ngushtë e Moskës. Këta avionë iu nënshtruan riparimit të përgjithshëm dhe modernizimit në Institutin e Riparimit të Aviacionit 558 në Baranoviçi [3].
Këto marrëveshje u paraqitën nga Beogradi si donacione ushtarake, por termi donacion nuk e pasqyron të gjithë koston reale të procesit.
Avionët mund të dorëzoheshin pa pagesë të drejtpërdrejtë për blerjen e tyre, por rikthimi i tyre në gjendje operative kërkonte investime të konsiderueshme.
Sipas analizës së institutit amerikan RAND, sigurimi i avionëve MiG-29 nga Rusia i mundësoi Serbisë të rikthente kapacitete të rëndësishme të aviacionit luftarak, ndërsa shpenzimet për riparimin dhe modernizimin mbetën përgjegjësi e palës serbe [4].
Pra, bashkëpunimi nuk përfundonte me dorëzimin e avionëve. Ai vazhdonte nëpërmjet institucioneve teknike, specialistëve dhe strukturave ushtarako-industriale të vendeve partnere.
Kjo ngre një pyetje strategjike: Sa e pavarur është Serbia në mirëmbajtjen, furnizimin me pjesë rezervë dhe mbajtjen në gjendje operative të këtyre kapaciteteve, nëse një pjesë e zinxhirit të saj teknik varet nga partnerët lindorë?
2. Çfarë i dha Rusia Serbisë përtej MiG-29?
Bashkëpunimi ushtarak ruso-serb nuk kufizohet vetëm te avionët luftarakë.
Gjatë viteve të fundit, Serbia ka siguruar nga Rusia pajisje dhe sisteme të ndryshme ushtarake.
Ndër to përfshihen:
Avionët luftarakë MiG-29.
Helikopterët transportues dhe shumëqëllimësh Mi-17.
Helikopterët luftarakë Mi-35M.
Sistemi raketor i mbrojtjes ajrore Pantsir-S1.
Tanket T-72.
Automjetet e blinduara BRDM-2.
Pajisje dhe sisteme të tjera ushtarake [4][5].
Këto furnizime tregojnë se bashkëpunimi nuk është kufizuar në një sektor të vetëm të ushtrisë, por ka prekur aviacionin, mbrojtjen ajrore dhe forcat tokësore.
Për Beogradin, përfitimi ishte rikthimi i kapaciteteve të aviacionit luftarak pa pasur nevojë të ndërtonte nga fillimi një flotë të re.
Për Moskën, përfitimi ishte ruajtja e ndikimit në një sektor strategjik të ushtrisë serbe.
Kur një ushtri përdor sisteme të prodhimit të një shteti tjetër, ajo krijon nevojë për ekspertizë teknike, pjesë rezervë, dokumentacion, trajnim dhe mbështetje logjistike.
Kështu, furnizimi me armatim shndërrohet në një marrëdhënie afatgjatë ndikimi.
3. Çfarë kërkon Rusia nga ky bashkëpunim?
Kjo është një prej pyetjeve më të rëndësishme të analizës.
Rusia nuk ka interesa vetëm ekonomike në Serbi. Për Moskën, Ballkani Perëndimor është hapësirë me rëndësi gjeopolitike, sidomos për shkak të zgjerimit të NATO-s dhe orientimit euroatlantik të vendeve të rajonit.
Serbia zë një pozitë të veçantë në këtë kontekst.
Ajo nuk është anëtare e NATO-s, ka ruajtur politikën e neutralitetit ushtarak dhe vazhdon të ketë marrëdhënie të afërta me Rusinë.
Për Moskën, ruajtja e këtyre lidhjeve krijon mundësi për të mbajtur një kanal ndikimi politik dhe të sigurisë në një rajon ku shumica e shteteve janë orientuar drejt NATO-s ose janë pjesë e saj.
Raporti i Carnegie Endowment for International Peace mbi ndikimin rus në Ballkan e ka trajtuar Serbinë si një prej pikave kryesore të interesimit të Moskës në rajon [6].
Ky interes shfaqet në disa drejtime:
Së pari, ndikimi ushtarak. Furnizimi me pajisje dhe bashkëpunimi teknik krijojnë lidhje institucionale që zgjasin përtej një qeverie apo një marrëveshjeje të vetme.
Së dyti, ndikimi politik. Marrëdhëniet e sigurisë forcojnë pozitën e Moskës në Beograd dhe i japin Rusisë një partner me peshë në zhvillimet rajonale.
Së treti, dimensioni gjeopolitik. Një Serbi që ruan lidhje të forta me Moskën është një faktor që Rusia mund ta përdorë për të mbajtur të pranishëm interesat e saj në Ballkan.
Kjo nuk do të thotë se Beogradi vepron gjithmonë sipas udhëzimeve të Kremlinit. Serbia ka interesat e veta dhe shpesh ndjek një politikë të balancimit ndërmjet Rusisë, Kinës dhe Perëndimit.
Por interesat e dy vendeve takohen në një pikë: ruajtjen e një marrëdhënieje strategjike që i jep secilës palë përfitime politike dhe të sigurisë.
4. Çfarë synon Serbia me afrimin ushtarak me Rusinë?
Për Beogradin, bashkëpunimi me Moskën ka pasur disa qëllime konkrete.
I pari është modernizimi i ushtrisë.
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe viteve të vështira ekonomike, Serbia kishte nevojë të rindërtonte një pjesë të kapaciteteve të saj ushtarake.
Sigurimi i avionëve, helikopterëve dhe sistemeve të mbrojtjes ajrore nga Rusia i mundësoi të përshpejtonte këtë proces.
Qëllimi i dytë është ruajtja e aftësisë për të kontrolluar hapësirën ajrore dhe për të zhvilluar kapacitete të pavarura të mbrojtjes.
Qëllimi i tretë është pozicionimi politik dhe strategjik në Ballkan.
Beogradi dëshiron të ruajë statusin e një fuqie ushtarake me peshë në rajon. Investimet në armatim janë pjesë e kësaj strategjie dhe shërbejnë edhe për të forcuar pozitën negociuese të Serbisë në raport me aktorët ndërkombëtarë.
Në këtë pikë, bashkëpunimi me Rusinë ka pasur edhe një dimension simbolik: demonstrimin se Serbia nuk është e varur vetëm nga partnerët perëndimorë.
Megjithatë, politika serbe nuk është e orientuar ekskluzivisht nga Moska.
Beogradi ka blerë gjithashtu pajisje nga Kina dhe vende perëndimore. Marrëveshja për avionët luftarakë francezë Rafale është një shembull i qartë i diversifikimit të furnizuesve.
Kjo tregon se Serbia po përpiqet të ruajë hapësirën e saj të manovrimit strategjik, duke bashkëpunuar me disa qendra të fuqisë.
5. Lufta në Ukrainë ndryshoi kushtet e bashkëpunimit
Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 ndryshoi ndjeshëm mjedisin ndërkombëtar të bashkëpunimit ushtarak.
Sanksionet perëndimore ndaj Rusisë, kufizimet në industrinë e saj të mbrojtjes dhe vështirësitë e furnizimit kanë ndikuar edhe në mundësitë e bashkëpunimit me shtetet që përdorin pajisje ruse.
Serbia është përballur me një dilemë: si të vazhdojë të mirëmbajë sistemet e trashëguara nga periudha sovjetike dhe të ruajë marrëdhëniet me Moskën, pa cenuar njëkohësisht marrëdhëniet me Bashkimin Evropian dhe Perëndimin.
Një zhvillim i rëndësishëm është se Serbia ka filluar të diversifikojë furnizimin ushtarak.
Sipas një analize të Shërbimit Kërkimor të Parlamentit Evropian, gjatë periudhës 2021–2025, Kina përbënte 61 për qind të importeve serbe të armëve kryesore, ndërsa eksportet e drejtpërdrejta ruse të armatimit drejt Serbisë ishin kufizuar ndjeshëm për shkak të sanksioneve dhe pengesave logjistike [7].
Ky është një ndryshim me rëndësi.
Ai tregon se Beogradi nuk po mbështetet më në të njëjtën masë te furnizimi i drejtpërdrejtë rus, por kjo nuk do të thotë se janë zhdukur lidhjet e krijuara ndër vite.
Përkundrazi, Serbia po ndërton një strukturë ushtarake me burime të ndryshme teknologjike dhe politike, ku Rusia mbetet pjesë e historikut dhe e marrëdhënieve strategjike, ndërsa Kina ka fituar rol shumë më të madh si furnizuese.
6. Bashkëpunimi ushtarak dhe dimensioni i Kosovës
Për Kosovën, kjo marrëdhënie nuk është vetëm çështje e politikës së jashtme të Serbisë.
Ajo ka rëndësi të drejtpërdrejtë për perceptimin e sigurisë dhe ekuilibrin ushtarak në Ballkanin Perëndimor.
Serbia vazhdon të investojë në kapacitetet e saj ushtarake, ndërsa marrëdhëniet me Rusinë i japin këtij procesi edhe një dimension gjeopolitik.
Në të njëjtën kohë, Moska ka mbështetur politikisht qëndrimin e Serbisë për çështjen e Kosovës dhe kundërshton pavarësinë e saj.
Kjo krijon një pikë takimi ndërmjet interesave politike dhe atyre strategjike të dy vendeve.
Rusia e përdor mbështetjen ndaj qëndrimit serb për Kosovën si pjesë të politikës së saj në raport me Perëndimin, ndërsa Serbia përfiton nga mbështetja diplomatike e një anëtari të përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara [8].
Kjo marrëdhënie është riafirmuar edhe gjatë takimeve zyrtare ndërmjet përfaqësuesve serbë dhe rusë në Moskë, në tetor 2026, ku çështja e Kosovës dhe forcimi i partneritetit strategjik ishin ndër temat kryesore [8].
Megjithatë, duhet dalluar mbështetja diplomatike nga kapaciteti për të ndikuar drejtpërdrejt në zhvillimet ushtarake në terren.
Nuk ka prova se çdo investim ushtarak serb ka si objektiv Kosovën. Serbia i justifikon investimet e saj me nevojat e mbrojtjes kombëtare.
Por, duke marrë parasysh historinë e konflikteve dhe tensionet e vazhdueshme ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, modernizimi i ushtrisë serbe nuk mund të analizohet jashtë kontekstit rajonal.
Për Kosovën, rëndësi të veçantë ka transparenca mbi armatimin, doktrinën ushtarake, kapacitetet operacionale dhe marrëdhëniet e Serbisë me partnerët e saj të jashtëm.
7. Çfarë pasojash mund të ketë për sigurinë e Ballkanit?
Bashkëpunimi ushtarak Serbi–Rusi ka disa pasoja potenciale për rajonin.
Rritja e perceptimit të kërcënimit.
Furnizimi me avionë luftarakë dhe sisteme moderne të mbrojtjes ajrore mund të shkaktojë shqetësime te vendet fqinje, sidomos kur shoqërohet me retorikë politike dhe tensione diplomatike.
Shtimi i konkurrencës së armatimit.
Kur një shtet investon në kapacitete të reja ushtarake, shtetet e tjera mund të ndihen të detyruara të forcojnë edhe ato kapacitetet e tyre. Kjo krijon një klimë pasigurie dhe rrit rrezikun e keqinterpretimit të veprimeve ushtarake.
Ndikimi i fuqive të jashtme.
Përfshirja e Rusisë dhe Kinës në sektorin e mbrojtjes serbe e bën arkitekturën e sigurisë në Ballkan më komplekse. Ajo nuk është më vetëm çështje e marrëdhënieve ndërmjet shteteve të rajonit, por edhe e konkurrencës ndërmjet fuqive të mëdha.
Varësia teknologjike dhe logjistike.
Përdorimi i sistemeve të ndryshme të armatimit krijon sfida të mirëmbajtjes, furnizimit me pjesë dhe ndërveprimit teknik. Kjo mund të ndikojë në gatishmërinë operative dhe në kostot afatgjata.
Për këtë arsye, çështja nuk është vetëm sa avionë apo sisteme raketore ka Serbia, por edhe kush i mirëmban, kush i furnizon dhe cilat janë kushtet politike e ekonomike të këtyre marrëdhënieve.
8. Një partneritet që vazhdon edhe në kushtet e reja ndërkombëtare
Edhe pse bashkëpunimi i drejtpërdrejtë në furnizimin me armë është kufizuar, lidhjet politike dhe të sigurisë ndërmjet Beogradit dhe Moskës vazhdojnë.
Më 16 tetor 2026, sipas një njoftimi të Qeverisë së Serbisë, Ivica Dačić zhvilloi në Moskë bisedime me sekretarin e Këshillit të Sigurisë së Federatës Ruse, Sergei Shoigu [8].
Në njoftimin zyrtar u theksua vazhdimi i bashkëpunimit në fushat e sigurisë dhe mbrojtjes, përfshirë shkëmbimin e përvojave.
Ky zhvillim është i rëndësishëm sepse dëshmon se, pavarësisht ndryshimeve në tregtinë e armëve dhe kufizimeve ndërkombëtare, Beogradi dhe Moska vazhdojnë të ruajnë kanale institucionale të bashkëpunimit.
Pra, marrëdhënia nuk mund të matet vetëm me numrin e avionëve të dorëzuar apo me vlerën e kontratave të armatimit.
Ajo përfshin edhe komunikimin politik, bashkëpunimin në siguri dhe interesat e përbashkëta në çështjet rajonale.
Përfundim
MiG-29 është vetëm një pjesë e një marrëdhënieje shumë më të gjerë
Rrëzimi i avionit MiG-29 në Serbi dhe vdekja e pilotit Goran Bulajić janë një tragjedi që kërkon hetim të plotë dhe transparent.
Por kjo ngjarje rikthen në vëmendje edhe një histori më të gjatë: marrëdhënien ushtarake ndërmjet Serbisë dhe Rusisë, e cila për vite me radhë ka ndikuar në ndërtimin e kapaciteteve të mbrojtjes serbe.
Rusia i ka ofruar Serbisë pajisje ushtarake, teknologji, mbështetje për modernizim dhe bashkëpunim institucional. Serbia, në anën tjetër, i ka ofruar Moskës një partner strategjik në një rajon ku ndikimi rus është sfiduar nga zgjerimi i NATO-s dhe integrimi euroatlantik.
Megjithatë, kjo marrëdhënie nuk është pa kufizime. Lufta në Ukrainë, sanksionet ndërkombëtare dhe diversifikimi i furnizimit ushtarak serb kanë ndryshuar kushtet e bashkëpunimit.
Sot, Serbia po përpiqet të ruajë lidhjet me Rusinë, të zgjerojë bashkëpunimin me Kinën dhe njëkohësisht të mbajë të hapur rrugën drejt Bashkimit Evropian.
Për Ballkanin, dhe veçanërisht për Kosovën, rëndësi ka jo vetëm prejardhja e armëve që Serbia posedon, por edhe qëllimi strategjik, transparenca e përdorimit dhe ndikimi i tyre në ekuilibrin rajonal.
Në fund, pyetja thelbësore nuk është vetëm pse Serbia bashkëpunon ushtarakisht me Rusinë, por çfarë synon të arrijë përmes këtij bashkëpunimi dhe çfarë roli dëshiron të ketë në arkitekturën e ardhshme të sigurisë në Ballkan.
Sepse pas çdo marrëveshjeje për armatim nuk qëndron vetëm një kontratë furnizimi. Qëndrojnë interesa politike, llogaritje strategjike dhe raporte ndikimi, pasojat e të cilave mund të shtrihen shumë përtej kufijve të dy shteteve.
Burimet:
[1] Associated Press (17 nëntor 2026). A military jet crashes in Serbia and the pilot is killed, authorities say. Raportimi mbi rrëzimin e MiG-29 pranë Stara Pazovës, identitetin e pilotit dhe fillimin e hetimeve.
Associated Press – Raportimi mbi aksidentin
[2] Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Serbisë (2 tetor 2017). MiGs arrived in Serbia. Njoftimi zyrtar për dorëzimin e gjashtë avionëve MiG-29 nga Federata Ruse.
Ministria e Mbrojtjes e Serbisë – MiG-29 nga Rusia
[3] Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Serbisë (21 shkurt 2020 dhe 9 qershor 2021). Overhaul and modernization of four MiG-29 aircraft of the Serbian Armed Forces in Belarus dhe Reception of MiG-29s from Belarus. Dokumentacioni zyrtar mbi riparimin, modernizimin dhe pranimin e avionëve nga Bjellorusia.
Ministria e Mbrojtjes – Modernizimi në Bjellorusi
Ministria e Mbrojtjes – Pranimi i avionëve MiG-29
[4] RAND Corporation. Security Cooperation with Russia and China. Raport hulumtues mbi bashkëpunimin ushtarak, transferimin e armëve, modernizimin dhe marrëdhëniet e sigurisë ndërmjet Rusisë, Kinës dhe Serbisë.
RAND Corporation – Security Cooperation with Russia and China
[5] Janes Defence. Russia and Serbia deepen military-technical co-operation. Analizë mbi furnizimin me helikopterë Mi-17, Mi-35M, sistemet Pantsir-S1 dhe trajnimin e personelit serb.
Janes Defence – Bashkëpunimi ushtarako-teknik Serbi–Rusi
[6] Carnegie Endowment for International Peace (6 shkurt 2019). Paul Stronski dhe Annie Himes, Russia’s Game in the Balkans. Analizë mbi interesat gjeopolitike të Rusisë, ndikimin në Serbi dhe bashkëpunimin në Ballkanin Perëndimor.
Carnegie Endowment – Russia’s Game in the Balkans
[7] European Parliamentary Research Service (2026). Paving the way to EU enlargement: Assessing potential implications on security and defence. Të dhëna mbi importin e armatimit në Serbi gjatë viteve 2021–2025, rolin e Kinës si furnizuese kryesore dhe kufizimin e eksporteve ruse.
Parlamenti Evropian – Analiza mbi furnizimin ushtarak të Serbisë
[8] Qeveria e Republikës së Serbisë (16 tetor 2026). Intensification of strategic partnership, security cooperation with Russia. Njoftimi zyrtar mbi takimin e Ivica Dačić me Sergei Shoigu në Moskë dhe vazhdimin e bashkëpunimit në fushat e sigurisë dhe mbrojtjes.
Qeveria e Serbisë – Takimi Dačić–Shoigu
Qeveria e Republikës së Serbisë (16 tetor 2026). Consistent support of Russia for Serbia’s sovereignty, territorial integrity. Njoftimi mbi takimin Dačić–Lavrov dhe diskutimet për Kosovën dhe partneritetin strategjik.
Qeveria e Serbisë – Takimi Dačić–Lavrov
Prishtinë, 17.11.2026











