[ Libra NëLinjë ]
Letër e hapur
Të dashur qytetarë të Shqipërisë, Të nderuar socialistë, Të nderuar përfaqësues të institucioneve shqiptare,
Po ju drejtohem përmes kësaj letre si një qytetar shqiptar nga Kosova, me respekt të thellë për Shqipërinë dhe me shqetësimin e sinqertë për të ardhmen e saj politike, institucionale dhe shoqërore.
Nuk po e shkruaj këtë letër nga ndonjë çështje personale ndaj Edi Ramës dhe as nga dëshira për t’u përfshirë në betejat e brendshme partiake në Shqipëri. Po e shkruaj nga bindja se ka momente kur përgjegjësia qytetare na kërkon të shprehim mendimin tonë me maturi, argumente dhe respekt për të vërtetën.
Për ne shqiptarët e Kosovës, Shqipëria nuk është thjesht një shtet fqinj. Ajo është pjesë e historisë sonë, e identitetit tonë kombëtar dhe e shpresave tona për të ardhmen. Prandaj, mënyra se si qeveriset Shqipëria, funksionimi i institucioneve të saj dhe besimi i qytetarëve në demokraci nuk mund të na lënë indiferentë.
Bindja ime është se dashuria për Shqipërinë nuk duhet të na bëjë të heshtim përballë problemeve të saj. Përkundrazi, ajo duhet të na japë kurajën të kërkojmë më shumë përgjegjësi, drejtësi dhe respekt për qytetarin.
Shqipëria është mbi çdo individ, shteti është mbi çdo pushtet dhe e ardhmja e brezave është mbi çdo interes politik të momentit.
Kjo është bindja nga e cila nis kjo letër.
Një përvojë historike dhe një bindje që vazhdon
Në qershor të vitit 1991, mora pjesë nga Kosova në Kongresin e 10-të të Partisë së Punës të Shqipërisë. Së bashku me një shoqërues, u bashkuam me delegatët nga zona e Bajram Currit dhe udhëtuam bashkërishtë për të marrë pjesë në punimet e kongresit.
Gjatë diskutimeve për ndryshimin e emrit të partisë kisha vëretje dhe e paraqita me shkrim kundërshtimin tim ndaj propozimit për emërtimin Partia Socialiste e Shqipërisë, të propozuar nga Xhelil Gjoni.
Kundërshtimi im lidhej me faktin se të njëjtin emër e mbante edhe Partia Socialiste e Serbisë, e drejtuar nga Slobodan Millosheviqi. Në rrethanat e asaj kohe, kjo çështje kishte për mua një domethënie të veçantë politike dhe kombëtare, duke pasur parasysh gjendjen e shqiptarëve të Kosovës dhe zhvillimet politike në rajon.
Ideja dhe qëndrimi im ishte se Shqipëria duhej ta përcaktonte dhe ta ndiqte në mënyrë të pavarur orientimin e saj evropian, përmes bashkëpunimit të drejtpërdrejtë me institucionet evropiane në Bruksel, e jo përmes Beogradit. Besoja se rruga drejt Evropës duhej të mbështetej në vullnetin politik të Shqipërisë dhe në interesat e saj kombëtare e demokratike.
E përmend këtë përvojë jo për t’i dhënë vetes ndonjë meritë të veçantë dhe as për të rihapur debatet e së kaluarës. E përmend për të shpjeguar se bindja ime për rëndësinë e orientimit të pavarur evropian të Shqipërisë është e hershme dhe lidhet me një përvojë konkrete politike.
Pas më shumë se tri dekadash, ky parim mbetet i rëndësishëm për mua: Shqipëria duhet ta përcaktojë të ardhmen e saj mbi bazën e interesave të qytetarëve, të demokracisë dhe të integrimit evropian.
Integrimi evropian nuk duhet të bëhet peng i interesave politike rajonale
Pikërisht nga kjo bindje buron edhe qëndrimi im kritik ndaj nismës «Ballkani i Hapur», të mbështetur nga Edi Rama dhe Aleksandar Vuçiq, ndër të tjerë.
Bashkëpunimi ndërmjet vendeve të Ballkanit Perëndimor është i nevojshëm. Ai mund të ndihmojë në zhvillimin ekonomik, lehtësimin e lëvizjes së qytetarëve dhe forcimin e marrëdhënieve ndërmjet vendeve të rajonit. Megjithatë, bashkëpunimi rajonal duhet të ndërtohet mbi parime të qarta, mbi barazinë e shteteve pjesëmarrëse dhe në përputhje me objektivin strategjik të integrimit në Bashkimin Evropian.
Rezervat e mia ndaj «Ballkanit të Hapur» lidhen me mënyrën se si u konceptua kjo nismë dhe me shqetësimin se bashkëpunimi rajonal nuk duhet të zhvillohet në formate që anashkalojnë Kosovën ose krijojnë pabarazi politike ndërmjet vendeve të rajonit.
Për mua, Procesi i Berlinit përfaqëson një kornizë më gjithëpërfshirëse për bashkëpunimin rajonal, sepse përfshin të gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor dhe mbështet afrimin e tyre me Bashkimin Evropian.
Kosova duhet të jetë pjesëmarrëse e barabartë në çdo proces rajonal që ndikon në të ardhmen e saj. Asnjë nismë nuk duhet ta vendosë atë në një pozitë të pafavorshme dhe as të krijojë përshtypjen se interesat e saj mund të trajtohen si çështje dytësore.
Kjo nuk do të thotë se çdo nismë rajonale është domosdoshmërisht në kundërshtim juridik me Procesin e Berlinit. Por, sipas vlerësimit tim politik, çdo nismë duhet të gjykohet nga rezultatet, gjithëpërfshirja dhe përputhshmëria me objektivin e integrimit evropian.
Shqipëria duhet të luajë rol konstruktiv në rajon, duke mbështetur bashkëpunimin e barabartë dhe duke e orientuar atë drejt standardeve evropiane.
Marrëdhëniet e mira me fqinjët janë të rëndësishme, por ato nuk duhet të zëvendësojnë marrëdhënien e drejtpërdrejtë me institucionet e Bashkimit Evropian dhe as të krijojnë varësi politike që cenojnë interesat afatgjata të Shqipërisë apo të Kosovës.
Bashkëpunimi rajonal duhet të jetë urë drejt Evropës, jo alternativë ndaj integrimit evropian.
Përgjegjësia politike nuk mund të jetë e përhershme vetëm në fjalë
Edi Rama ka drejtuar qeverinë shqiptare për një periudhë të gjatë dhe ka ushtruar ndikim të rëndësishëm në jetën politike të vendit. Pikërisht për këtë arsye, drejtimi i tij duhet të vlerësohet mbi bazën e rezultateve, përgjegjësive dhe ndikimit të vendimeve politike në jetën e qytetarëve.
Në një demokraci funksionale, askush nuk duhet të jetë mbi kritikën dhe asnjë drejtues nuk mund të pretendojë se vazhdimësia e tij në pushtet është një domosdoshmëri e përhershme.
Mandati politik është një përgjegjësi e përkohshme që buron nga besimi i qytetarëve. Ai nuk është pronë personale dhe as privilegj që nuk mund të vihet në diskutim.
Një nga problemet e politikës moderne është personalizimi i pushtetit, kur figura e një drejtuesi fillon të identifikohet me vetë partinë, qeverinë dhe shtetin.
Asnjë individ, sado i rëndësishëm të jetë politikisht, nuk mund të jetë më i madh se institucionet që drejton. Asnjë parti nuk duhet ta konsiderojë veten pronare të shtetit dhe asnjë kryetar nuk duhet të jetë i paprekshëm nga debati brenda forcës së tij politike.
Për këtë arsye, besoj se është legjitime të shtrohet pyetja nëse vazhdimësia e Edi Ramës në krye të Partisë Socialiste dhe të qeverisë shqiptare përfaqëson zgjedhjen më të përshtatshme për interesat afatgjata të vendit, apo nëse ka ardhur koha të shqyrtohen alternativa të tjera drejtuese.
Kjo pyetje nuk duhet të shihet si armiqësi personale. Ajo është pjesë e një debati demokratik që duhet të zhvillohet me argumente, përgjegjësi dhe respekt për institucionet.
Partia Socialiste ka potencial për ripërtëritje
Dëshiroj t’u drejtohem veçanërisht anëtarëve të Partisë Socialiste, deputetëve dhe përfaqësuesve të saj.
Besoj se brenda kësaj partie ka intelektualë, profesionistë dhe përfaqësues me përvojë, të arsyeshëm dhe të aftë, të cilët kanë energjinë dhe potencialin e nevojshëm për të kontribuar në tejkalimin e vështirësive politike dhe institucionale.
Ky potencial njerëzor duhet të shfrytëzohet më shumë. Partia duhet të krijojë hapësirë për mendime alternative, debat të brendshëm dhe konkurrencë të ndershme për drejtimin e saj.
Një parti politike nuk e dëshmon forcën duke u mbështetur vetëm te një individ, por duke ndërtuar institucione të qëndrueshme, duke përgatitur kuadro të afta dhe duke garantuar vazhdimësinë e përgjegjshme të drejtimit të saj.
Nëse socialistët besojnë se interesi i Shqipërisë duhet të jetë parësor, atëherë duhet të kenë guximin të diskutojnë edhe për ndryshimin e drejtimit politik, kur e konsiderojnë këtë të nevojshëm.
Nëse besojnë te demokracia, duhet të pranojnë se asnjë drejtues nuk është i pazëvendësueshëm.
Prandaj, u bëj thirrje forumeve drejtuese të Partisë Socialiste që të shqyrtojnë me seriozitet përgjegjësitë e qeverisjes dhe të ardhmen e drejtimit politik të partisë.
Një proces i tillë duhet të jetë demokratik, institucional dhe i bazuar në meritë, integritet dhe alternativa konkrete.
Qëllimi nuk duhet të jetë thjesht zëvendësimi i një individi me një tjetër, por përmirësimi i mënyrës se si ushtrohet pushteti dhe si u shërbehet qytetarëve.
Partia Socialiste ka mundësi të dëshmojë pjekuri politike duke e trajtuar ripërtëritjen si forcë dhe jo si dobësi. Ajo duhet të jetë në gjendje të identifikojë njerëzit që mund të sjellin ide të reja, të forcojnë institucionet dhe të rikthejnë besimin e qytetarëve.
Shqipëria nuk duhet të jetë peng i asnjë individi
Një shtet i shëndetshëm ndërtohet mbi institucione që funksionojnë, mbi ligje që zbatohen njësoj për të gjithë dhe mbi një kulturë politike ku askush nuk konsiderohet i paprekshëm.
Çdo pretendim për korrupsion, keqpërdorim të pushtetit ose mungesë transparence duhet të trajtohet seriozisht dhe mbi bazën e fakteve. Përgjegjësia juridike u takon institucioneve kompetente, në respekt të procedurave ligjore dhe të prezumimit të pafajësisë.
Megjithatë, përgjegjësia politike nuk kufizohet vetëm te përgjegjësia penale. Ajo përfshin edhe cilësinë e qeverisjes, transparencën, respektimin e institucioneve dhe besimin që drejtuesit arrijnë të ruajnë te qytetarët.
Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë përgjigje, të protestojnë në mënyrë paqësore dhe të kërkojnë ndryshim përmes mekanizmave demokratikë.
Një qeveri që dëgjon qytetarët nuk dobësohet nga kritika. Përkundrazi, demokracia forcohet kur pushteti pranon se duhet të japë llogari.
Shqipëria ka nevojë për një reflektim serioz politik, për më shumë përgjegjësi institucionale dhe për gatishmërinë që të shqyrtohen alternativa të reja drejtimi.
E ardhmja e brezave të rinj duhet të jetë përparësia jonë
Në fund të fundit, shqetësimi im më i madh është Shqipëria që do t’u lëmë fëmijëve tanë.
A do t’u lëmë një shtet ku të rinjtë mund të ndërtojnë të ardhmen përmes dijes, punës dhe meritës? Një vend ku institucionet u japin mundësi të barabarta të gjithëve dhe ku askush nuk ndihet i detyruar të largohet për të gjetur një jetë më të mirë?
Apo do t’u lëmë një vend ku mosbesimi ndaj politikës rritet, ku njerëzit humbin shpresën dhe ku largimi nga atdheu shihet si zgjidhja më e sigurt?
Për mua, kjo është çështja që duhet të qëndrojë mbi çdo debat politik.
Nuk mjafton të flasim për patriotizëm, nëse nuk krijojmë kushte që të rinjtë të jetojnë me dinjitet në vendin e tyre. Nuk mjafton të flasim për zhvillim, nëse mundësitë nuk shoqërohen me drejtësi dhe meritokraci. Nuk mjafton të flasim për të ardhmen evropiane, nëse nuk forcojmë standardet demokratike dhe sundimin e ligjit.
Brezat e rinj nuk na kërkojnë t’u lëmë një Shqipëri pa probleme. Ata kanë të drejtë të presin prej nesh një Shqipëri që i njeh problemet e saj, i trajton me ndershmëri dhe punon për t’i zgjidhur.
Politikanët mund të humbin një post dhe ta rifitojnë atë. Por një brez të rinjsh që humbet besimin te vendi i vet është shumë më e vështirë ta rikthejë shpresën.
Për këtë arsye, asnjë karrierë politike dhe asnjë interes pushteti nuk duhet të jetë më i rëndësishëm se e ardhmja e tyre.
Një thirrje për përgjegjësi dhe reflektim
Po e shkruaj këtë letër nga Kosova, por shqetësimi im lidhet me një çështje që i kapërcen kufijtë politikë dhe administrativë.
Ne duam një Shqipëri të fortë, demokratike, të zhvilluar dhe me institucione të besueshme. Një Shqipëri ku qytetarët ndihen të përfaqësuar dhe ku drejtuesit e kuptojnë se pushteti nuk u përket atyre, por u është besuar përkohësisht nga populli.
Nuk e shoh këtë letër si ndërhyrje në të drejtën e qytetarëve të Shqipërisë për të vendosur vetë për të ardhmen e tyre. Përkundrazi, e shoh si shprehje të së drejtës sime për të ngritur shqetësime dhe për të mbështetur parimet demokratike që i konsideroj themelore.
Vendimi për drejtimin e Shqipërisë u takon qytetarëve të saj dhe institucioneve të tyre. Por parimi se askush nuk është mbi shtetin është një parim që na takon ta mbrojmë të gjithëve.
Nuk pretendoj se një ndryshim i vetëm politik do t’i zgjidhë të gjitha problemet e Shqipërisë. As nuk besoj se mjafton largimi i një drejtuesi për të ndërtuar një shtet më të mirë.
Ndryshimi ka kuptim vetëm nëse shoqërohet me përgjegjësi, institucione më të forta, transparencë dhe një kulturë të re politike.
Megjithatë, besoj se kur lind nevoja për të rishikuar drejtimin e vendit, kjo mundësi nuk duhet të përjashtohet nga frika, interesat partiake apo bindja se një individ është i pazëvendësueshëm.
Për këtë arsye, shpreh mbështetjen time për një proces demokratik dhe institucional që shqyrton vazhdimësinë e Edi Ramës në drejtimin e Partisë Socialiste dhe të qeverisë, si dhe mundësinë e një ndryshimi të drejtimit politik, nëse vlerësohet se ky është një hap i nevojshëm për interesin e Shqipërisë.
Ky proces duhet të mbështetet në argumente, alternativa konkrete dhe respekt të plotë për Kushtetutën, ligjin dhe procedurat demokratike.
Qëllimi nuk duhet të jetë hakmarrja politike, por forcimi i shtetit, përmirësimi i qeverisjes dhe rikthimi i besimit të qytetarëve.
Një thirrje që buron nga bindja ime personale
Nuk po kërkoj që të gjithë të mendojnë njësoj. Demokracia nuk ndërtohet mbi mendimin e vetëm dhe as mbi bindjen se vetëm njëra palë ka të drejtë.
Ajo ndërtohet kur njerëzit mund të shprehin mendimet e tyre pa frikë, kur kritika dëgjohet dhe kur vendimet merren në interes të publikut.
Ajo që kërkoj është që Shqipëria të vendoset mbi çdo interes personal, që përgjegjësia të mos shmanget dhe që e ardhmja e brezave të rinj të mos sakrifikohet për vazhdimësinë e karrierave politike.
Uroj që socialistët të kenë guximin të debatojnë. Uroj që intelektualët dhe profesionistët e aftë brenda partisë të kenë hapësirën e nevojshme për të kontribuar. Uroj që institucionet të bëjnë detyrën e tyre dhe që qytetarët të dëgjohen.
Uroj që çdo ndryshim politik të zhvillohet në mënyrë paqësore, demokratike dhe në respekt të ligjit.
Mbi të gjitha, uroj që Shqipëria të mos e humbë asnjëherë bindjen se mund të bëhet më e mirë.
Kryeministrat ndërrohen, kryetarët largohen dhe qeveritë përfundojnë mandatet e tyre. Por Shqipëria mbetet. Dhe me të mbetet përgjegjësia jonë për t’u lënë brezave që vijnë një shtet më të drejtë, më të fortë dhe më demokratik.
Unë besoj se ka ardhur koha që interesi i Shqipërisë të vendoset mbi çdo interes individual dhe që përgjegjësia politike të dëshmohet me veprime, jo vetëm me fjalë.
Kjo është arsyeja pse e shkruaj këtë letër. Kjo është bindja që dua të ndaj. Dhe ky është mesazhi që, nga Kosova, dëshiroj t’ua përcjell qytetarëve të Shqipërisë.
Shqipëria mbi individin. Shteti mbi pushtetin. Qytetari mbi interesin partiak. Integrimi evropian mbi interesat e ngushta politike. E ardhmja e brezave mbi çdo karrierë politike.
Sepse Shqipëria nuk është pronë e askujt në veçanti. Ajo u përket qytetarëve të saj dhe brezave që do të vijnë.
Me respekt për Shqipërinë dhe me besim në të ardhmen e saj,
Me respekt, Isuf Bajrami
Pjesmarrës në Kongresin e 10-të të PPSH-së, qershor 1991.
Prishtinë, 18.10.2026
