Pse, as Kadare, as Agolli, nuk e morën kurrë NOBËLIN?! (13)

Ismail Kadare – Donika Agolli – Dritëro Agolli

Lexoni për herë të parë!

Ismet M. Hasani, Suedi

Rivalitet i fshehur, apo miqësi e rreme midis Kadares dhe Agollit?!
Kush i ndau? Për dekada nuk flisnin, por “luftonin” njëri me tjetrin?! Pse Kadare nuk shkoi në varrimin e Agollit? Çka i shkroi Kadare në kurorën…?”
*
A kishte Kadare marrëdhënie të dyshimta me rezhimin komunist – Sigurimin dhe a e përdorte letërsinë për qëllime propagandistike?!
A ftohej dhe a merrte pjesë Agolli në mbledhjet e Komitetit Qendror të Partisë?!
A i shkroi Agolli letër anonime (me inicialet D. A.) Akademisë suedeze – kundër Kadares?!
Çfarë fshihej në Dosjen konfidenciale (të mbyllur me dyell) me vulë të kuqe të Akademisë suedeze?! Pse duhej të hapej Dosja në vitin 2050?!
Kush ishte Ingrid Malmstrong dhe çka i tha Kadares në kafénënë pranë Sorbonës (Paris)?! Pse, pas atyre fjalëve Kadare i zbehur doli nga kaféneja pa paguar?!

Sa vite (dekada) ishin të ndarë Kadare – Agolli dhe kush e dhá këtë idé?!
Kush ishte Petrit Dume, që përgadiste “informator” me të pavërteta dhe ia dërgonte Akademisë në Stokholm?!
Kush shkroi se “…nëse dërgohën për Nobël, Kadare dhe Agolli, do ta shkatërrojnë njëri-tjetrin?!
Kush ishte Linda Hoxha- ish-sekreterare në Ministrinë se Dumës dhe çfarë ”urdhëri” mori nga Dume që kundër Kadares t’i dërgojë ”letrat” në Stokholm?!

Kush ishte Fatos Kongolli, të cilit iu ndalua botimi i romanit për të cilin Agolli ishte i entuziazmuar dhe donte t’ia botonte në Revistën ”Drita”?!

Pse librat e Kadares botoheshin pa kaluar përmes ”Cenzurës”?!
Çka shkroi në “Zëri i Popullit” gazetar i ri dhe çka tha pas 30 viteve?!
Pse Kadare iku në Francë në vitin 1989, e Agolli mbeti në Shiqpëri!?
A kërkoi Kadare “azil politik” në Francë dhe sa veta ishin në Rregjistër?!
Si reagonte Kadare kur dëgjonte (përmes TV) se Nobeli nuk i është ndarë atij?!
Si reagonte Agolli kur dëgjonte (përmes Radios) se Nobelin nuk e mori as Kadare?!
Çka i tha Kadare (përmes tel.) mikut francez, kur ”Nobelin” e mori Myler?!

Çfarë i shkroi Kadare – Agollit në kurorën pas vdekjës (së Agollit)?!
Çka i tha Kadare zonjës së tij, pasi i humbi shpresat për Nobelin?
Çka i tha Kadares znj Ingrid Mallmstrong lidhur me Nobelin?
Çka u gjet në shtëpinë e Petrit Dumës, pas vdekjës se tij?
A mori pjesë dikush në varrimin e Dumës?!

Çka i tha gazetari ”Jugosllav” Agollit të ”Liqeni artificial”?!
Çfarë foli Kadare në Okllahoma (SHBA) për Agollin (më 2023)?!
A fluturoi deri në SHBA-ë Donika për ta dëgjuar Kadaren (2023)?!
*
… Në një mbrëmje të ftohët dhjetori të vitit 1988 në një zyre të vogël të Akademisë Suedeze në Stokholm, NJË DOSJE me vulë të kuqe u mbyll përgjithmonë dhe u vendos në një arkivë speciale me etiketë:
Konfidenciale – TË HAPET NË VITIN 2050!
*
Pas këtij takimi, Agolli ndryshoi, u bë më i heshtur, Filloi të shikoj pas shpatullave nga frika e cila sa vinte e i rritej! I dukej se dikush po e ndiqte, po e dëgjonte…!?
Kjo ”paranojë” e dobësoi shumë…
*
Nga ana tjetër, Kadare, përballej me të njejtat pyetje.
Edhe Kadare friksohej, kthente koken kah shpatullat, nuk ndihej i sigurtë, thua se dikush po e përcjellte!
Gazetari francez Pjerr Ansulin, e kishte intervistuar Kadaren edhe më parë, por kësaj radhe në një kafené ia bërë këtë pyetje:

”Z. Kadare, a është e vërtetë se ju keni kandiduar për Nobelin?
A është e vërtetë se ju keni shkruar letra anonime Akademisë…!? Natyrisht kundër Agollit?”
Kadare kishte menduar pak, dhe iu kishte përgjigjur: ’
Kjo nuk është e vërtetë!
Këto janë thashë e theme!
Në sistemin komunist çdo gjë është e mundur.
Genjeshtra bëhet e vërtetë nëse i ”shkon për shtati” regjimit,,,!
*
Më heret (1992) Kadare i kishte thënë z. Ansulin se sistemi komunist i ”mundon” shkrimtarët dhe artistët.
*
Agolli, sa vinte e lodhej. Iu largonte besedave me shokë e miq, iu largohej takimeve letrare, iu largohej provokimeve…Mjekët i kishin preferuar operacion, po ky refuzonte, ngase i frikësohet Kadaresë, se do të ”shfrytëzonte” mungesën e tij?! Zonja e tij ia kontrolonte ”postën” nga se druante se mos po i arrin ndonjë letër anonime, nodnjë akuzë, ndonjë e pavërtetë. Nuk dilte nga shtëpia me ditë të tëra…

Më e keqëja i ndodhi kur fillojë të harronte. Nuk i kujtoheshin emrat e atyre me të cilët me vite kishte punuar, nuk iu kujtoheshin shumë gjera. Harresa e mundonte se tepërmi. Gruaja e tij e ndihmone, kjujdesej për te shumë.

Mjekët i thanë se kjo është pasojë e ”Diabetit”, se i shkatërrohen sistemi i mbamendjes e shumë të liga të tjera, por Agolli nuk dorëzohej.

Në ditët e fundit, Agolli bëri diçka të cuditshme: filloi t’i djeg librat e tij, ditarët e tij… I mirrte fletoret me mendimet e veta dhe i digjte. Gruaja e çortonte duke di thënë se këto mbesin ”trashëgimi kulturore”, por se koti, ai vazhdonte me te vetën, thoshte: “…pse dikush te më kritikon për mendimet e mia?!”

Vetëm një ditar arriti t’ia shpëtoi gruaja etij, të tjerët i kishte djegur, të gjitha.
*
Ismail Kadare (në Paris) po jetonte ferrin e vet. Anipse dukej se po kalon jetë të mirë. Botonte libra dhe shpërblehej, por kjo nuk e mbushte boshëllëkun që kishte, vuajtjet që e mundonin nga brenda…çdo natë shihte ëndërra te këqija, ishte i tensionuar, nuk qetësohej, diçka e brente nga brenda…kishte ndryshuar i tëri, nuk ishte më ai ”Kadare” i dikurshëm!?
Shifte ëndërr sesi Mbreti i Suedisë, i zgjaste dorën me medalje, por kur ky donte ta merrne, medalja shpërbehej në pluhur!
Suksesi pa Nobelin i ishte i mangët.
Nuk pajtohej me pad- fatin!
Ishte i frikësuar dhe i tensionuar…
…
Ishte arkitetkt i shkatërrit të ëndërrave të tij;
Suksesi pa Nobelin i dukej i paplotë – i mangët,
Në vazhdimësi e urrente Agollin…
Po më e keqëja – zemërim ndaj vetvetës.
Ai nuk e pranonte.
Po të pranone, konsideronte se e ka çua jetën kot.
Shifte ëndërra dhe trembej në gjumë. Gruaja mundohej ta qetësonte, por kot.
*
Në viti 2007-të, kur Kadare kishte mbushur 71 vjet, përjetoi një tronditje nervore. Zemra i rrihte shpejt dhe humbi ndjenjtat. Ishte në zyrën e tij. Ambulanca mbrrijti pas 10 minutash. Mjekët konstatuan aritmi, dhe i preferuan që duhet të ruhej, përndryshe kriza tjetër do të ishte fatale. Kadare tundi kokën, u premtoj se do t’iu përmbahet rekomandimeve, por në zemër e ndiente se s’do mundet!?

Jeta e Kadaresë ishte në rrezik. Vuante nga stresi. Shpesh vizitohej (kontrolohej) nga mjekët, të cilët i thonin: ”Shmangëni stresin, përrndryshe nuk do jeni ky që jeni!?”
Kadare vazhdoj të jetonte…
Kadare ”luftone me mullinjët e erës”!
Kadare vazhdimisht priste telefonata nga Stokholmi…!?

Për çdo ditë zermra vinte duke ju ligshtue, por njëfarë shprese e mbante disi.
Por nuk dorëzohej; kjo do të kuptonte se do ta pranonte humbjen (nëse dorëzohej).
Kadare nuk ishte mësuar të humbte!

Kur, në dhjetorin e vitit 2008, Nobeli ju nda një shkrimtari francez, Kadare e shiqonte përmes Televizorit. U trondit dhe doli në dhomën tjetër dhe e mbylli derën me çelës. Pas pak doli, i zbehur dhe me sy të skuqur. Gruaja e vërejti se nuk është mirë, e ky i tha gruas: ”Nuk do ta presi më këtë Çmim! Unë humba këtë ”luftë”!” Ishte hera e parë në jetë që Kadare e pranoj humbjen. Kjo humbje tregonte se 20 vitet e fundit ishte ”luftëtar” i dobët dhe më në fund edhe humbi.
*
Në të njejtën ditë, Agolli i shtrirë në shtrat, ndiqte radion dhe kur dëgjoi lajmin për Nobelin tha: ”As atij nuk ja dhanë!”
Kështu, që të dy mbetën HUMBËS!

( V i j o n )