[ Libra NëLinjë ]
Kujtime dhe dëshmi mbi veprimtarnë e tij në treven e Llapit, me rastin e 40 vjetorit të vdekjes së tij
Prof. Dr. Sadri Rexhepi
Historia e lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë nuk mund të trajtohet vetëm përmes dokumenteve zyrtare, procesverbaleve gjygjësore dhe materialeve arkivore. Një rëndësi të veçantë kanë edhe kujtimet e bashkëkohësve, dëshmitë e familjeve atdhetare dhe rrrëfimet e njerëzve që e kanë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, ishin pjesë e veprimtarisë politike e kombëtare. Në këtë kuadër duhet vlerësuar edhe figura e Metush Krasniqit, njërit prej përfaqsuesve më të dalluar të vazhdimësisë së mendimit dhe veprimit të Lëvizjes Nacional-Demokratke shqiptare, NDSH-së. 1)
Njohja ime me veprimtarinë dhe personalitetin e Metush Krasniqi lidhet me vitet e rinisë sime. Në këtë process një rol të pazavendsueshëm kanë pasur Mulla Ramë Govori dhe Shaqir Berisha. Pa rrëfimet, orientimin dhe ndërmjetësimin e tyre, vështirë se do të kisha mundur ta njihja që në moshë të re një veprimtar të përmasave të Metush Krasniqit. Shaqir Berisha ishte mik i
shtëpisë sonë, ndërsa Mulla Ramë Govori ishte shok dhe bashkëmendimtar i babait tim. Nëpërmjet tyre u njoha jo vetëm me emra të rëndësishëm të rezistencës kombëtare, por edhe me idealet, sakrificat dhe mënyrën e organizimit të lëvizjes ilegale shqiptare.²
Në historiografinë shqiptare, Metush Krasniqi paraqitet si veprimtar i lëvizjes për çlirimin e Kosovës dhe për bashkim kombëtar. Ai punoi në arsim, përfundoi Fakultetin Juridik në Prishtinë dhe u përfshi në organizime politike që synonin bashkërendimin e forcave atdhetare. Burimet enciklopedike e lidhin veprimtarinë e tij me traditën e NDSH-së, me organizimet ilegale të viteve pesëdhjetë dhe me përpjekjet e mëvonshme për bashkimin e grupeve politike shqiptare.³
Për mua, megjithatë, rëndësia e tij nuk qëndronte vetëm në biografinë politike. Metush Krasniqi ishte para së gjithash burim frymëzimi. Ai përfaqësonte modelin e veprimtarit që e kuptonte çështjen kombëtare si përgjegjësi morale, politike dhe shoqërore. Veprimtaria e tij nuk mbështetej në improvizim, por në krijimin e lidhjeve të besueshme ndërmjet individëve, familjeve dhe trevave të ndryshme. Në këtë kuptim, ai duhet vlerësuar jo vetëm si pjesëmarrës i rezistencës, por edhe si organizator me vizion të qartë politik.⁴
Në studimin monografik të Kadrush Sylejmanit, Metush Krasniqi vlerësohet si personalitet unifikues i lëvizjes kombëtare. Monografia trajton prejardhjen familjare, punën e tij në arsim, vazhdimësinë e veprimtarisë atdhetare, organizimet politike dhe vlerësimet e familjarëve e të bashkëveprimtarëve.⁵ Kjo cilësi shpjegon edhe shtrirjen e kontakteve të tij, autoritetin që gëzonte në mesin e veprimtarëve dhe kujdesin me të cilin i përzgjidhte mjediset ku mund të zhvillohej veprimtaria atdhetare.
Në kuadër të këtyre lidhjeve, së bashku kemi vizituar familjen e Ismail Ajetit në Sveçël, familjen e Avdi Monollit në Pollatë, Shaban Seferin në Llapashticë dhe Avdullah Beselicën në Podujevë, Ajet Rexhepit në Tenezhdoll. Këto vizita nuk kishin karakter të zakonshëm shoqëror. Ato ishin pjesë e ruajtjes së lidhjeve ndërmjet familjeve atdhetare dhe e forcimit të besimit të ndërsjellë.⁶
Në kushtet e mbikëqyrjes politike dhe të ndjekjes së veprimtarëve shqiptarë, shtëpitë dhe familjet e besueshme shndërroheshin në hapësira komunikimi, këshillimi dhe solidariteti. Në mungesë të mundësive për veprimtari të hapur, lidhjet familjare, miqësore dhe krahinore kishin rëndësi të madhe për qarkullimin e ideve dhe ruajtjen e vazhdimësisë organizative. Familja, oda dhe mikpritja tradicionale shqiptare fitonin kështu edhe funksion politik, sepse krijonin mbrojtje dhe siguri për njerëzit që vepronin në rrethana të vështira.⁷
Prania e shpeshtë e Metush Krasniqit në shtëpinë dhe rrethin tonë kishte ngjallur interesim te shumë njerëz. Shumëkush më pyeste përse ai vinte te ne dhe çfarë e lidhte me Llapin. Ndër personat që ma kishte parashtruar këtë pyetje ishte edhe presidenti historik, Anton Çetta, Dr. Ibrahim Rugova, Dr. Zekiria Cana etj. Përgjigjja ime ishte e qartë: ambienti në Llap ishte më i sigurt për zhvillimin e veprimtarisë atdhetare, sepse llapjanët njiheshin si njerëz të fjalës dhe të besës.⁸
Kjo përgjigje nuk duhet kuptuar thjesht si vlerësim emocional për vendlindjen. Ajo pasqyronte një realitet të caktuar shoqëror. Tradita e besës, ruajtja e konfidencialitetit dhe solidariteti ndërmjet familjeve krijonin një mjedis më të përshtatshëm për mbrojtjen e veprimtarëve. Në një periudhë kur çdo pakujdesi mund të sillte zbulimin, arrestimin ose goditjen e një rrjeti të tërë, karakteri i njerëzve dhe besueshmëria e familjeve përbënin elemente themelore të sigurisë.
Treva e Llapit kishte një traditë të hershme të rezistencës dhe një strukturë shoqërore në të cilën fjala e dhënë kishte peshë të jashtëzakonshme. Metush Krasniqi e kishte kuptuar këtë veçori dhe kishte krijuar lidhje me njerëz që gëzonin autoritet moral në mjedisin e tyre. Ai nuk kërkonte vetëm strehim fizik. Kërkonte bashkëpunëtorë, miq të besueshëm dhe familje që e kuptonin rëndësinë e çështjes kombëtare.⁹
Në aspektin historik, veprimtaria e tij paraqet një urë ndërmjet traditës së NDSH-së dhe brezave të mëvonshëm të rezistencës politike shqiptare. Burimet e paraqesin atë si njeri të organizimit, të programit politik dhe të bashkimit të forcave atdhetare. Ai synonte që idealin kombëtar ta shndërronte në strukturë veprimi dhe në bashkërendim të qëndrueshëm ndërmjet veprimtarëve.¹⁰
Në vitin 1950, Metush Krasniqi themeloi një organizatë ilegale, veprimtaria e së cilës u shtri në Anamoravë, në Luginën e Preshevës, në Kumanovë dhe në Shkup. Në vitin 1958 u arrestua dhe u dënua me 18 vjet burgim si udhëheqës i organizatës. Pas lirimit, ai vazhdoi veprimtarinë politike për bashkërendimin e forcave atdhetare e demokratike, ndërsa më 1977 formoi Lëvizjen
Nacionalçlirimtare të Kosovës dhe të viseve shqiptare në Jugosllavi.¹¹
Roli i Metush Krasniqit në formimin tim politik dhe kombëtar ishte i thellë. Prej tij mësova se atdhetaria nuk është vetëm ndjenjë, por edhe dije, disiplinë, përgjegjësi dhe gatishmëri për sakrificë. Ai na mësonte, përmes fjalës dhe shembullit personal, se një çështje e madhe kërkon njerëz të përkushtuar, të qëndrueshëm dhe të aftë për ta vendosur interesin e përgjithshëm mbi rehatinë personale.¹²
Roli përbashkues i Metush Krasniqit ndërmjet shokëve, grupeve dhe qarqeve të ndryshme politike është theksuar edhe në vlerësimet institucionale kushtuar jetës dhe veprës së tij. Në përkujtimin e 100-vjetorit të lindjes, ai u vlerësua për vetëdijen politike, vizionin mbi çështjen kombëtare dhe veprimtarinë shumëplanëshe në funksion të çlirimit dhe bashkimit kombëtar.¹³
Dëshmitë për Metush Krasniqin dhe veprimtarinë e tij në Llap duhet të mblidhen, të krahasohen dhe të dokumentohen në mënyrë sistematike. Kujtesa individuale, sado e rëndësishme, duhet të ballafaqohet me dokumente arkivore, materiale gjyqësore, kujtime të bashkëveprimtarëve dhe dëshmi familjare. Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohet një pamje sa më e plotë dhe shkencërisht e qëndrueshme për rolin e tij në historinë e lëvizjes kombëtare shqiptare.
Në përfundim, Metush Krasniqi duhet vlerësuar si një vizionar i frymëzuar nga tradita e NDSH-së dhe si organizator që e kuptoi rëndësinë e bashkimit, besimit dhe rrjetëzimit të forcave atdhetare.
Lidhjet e tij me familjet e Llapit dëshmojnë se historia e rezistencës shqiptare nuk u zhvillua vetëm në qendrat politike, por edhe në shtëpitë, odat dhe familjet që ruajtën me besnikëri njerëzit dhe idealet e lirisë.
Për mua, njohja me të mbetet një ndër përvojat më të rëndësishme formuese. Frymëzimin e mora fillimisht nga babai im e pastaj nga Mulla Rama, nga Metush Krasniqi, ndërsa nga njerëzit e Llapit mësova se fjala, besa dhe atdhedashuria, kur bashkohen, shndërrohen në forcë historike.
Kujtimi i tij nuk i përket vetëm familjes, bashkëveprimtarëve apo një trëve të caktuar. Ai është pjesë e kujtesës së përbashkët kombëtare dhe e historisë së përpjekjeve të popullit shqiptar për liri, dinjitet dhe të drejta kombëtare.
Fusnotat
1. Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, zëri “Metush Krasniqi”, f. 877–878. Burimi enciklopedik e paraqet Metush Krasniqin si veprimtar të lëvizjes për çlirimin e Kosovës dhe bashkimin kombëtar.
2. Dëshmi gojore e autorit, prof. dr. Sadri Rexhepi, lidhur me rolin e Mulla Ramë Govorit dhe Shaqir Berishës në njohjen e hershme me Metush Krasniqin. Shënim autobiografik i pabotuar.
3. Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, f. 877–878.
4. Kadrush Sylejmani, Kadrush Sylejmani, Jeta dhe Veprimtaria arsimore dhe kombëtare e Metush Krasniqit: Prishtinë,1996 Vepra trajton jetën, veprimtarinë arsimore, organizimin politik dhe rolin unifikues të Metush Krasniqit.
5. Po aty. Në paraqitjen bibliografike të veprës përmenden nëntë kapituj dhe trajtimi i kontributit të tij në arsim, i veprimtarisë atdhetare dhe i rolit në organizimet ilegale.
6. Dëshmi gojore e prof. dr. Sadri Rexhepit për vizitat e zhvilluara së bashku me Metush Krasniqin në familjet e Ismail Ajetit, Avdi Monollit, Shaban Seferit, Avdullah Beselicës dhe Ajet Rexhepit. Shënim autobiografik i pabotuar.
7. Ky interpretim mbështetet në dëshminë personale të autorit mbi funksionin e familjeve dhe të lidhjeve të besimit në rrethanat e veprimtarisë ilegale. Përpara botimit përfundimtar rekomandohet krahasimi me dokumentet arkivore dhe dëshmitë e bashkëveprimtarëve.
8. Dëshmi gojore e prof. dr. Sadri Rexhepit lidhur me pyetjen e parashtruar nga Anton Çetta, Dr. Ibrahim Rugova, Dr.Zekeria Cana etj për vizitat e Metush Krasniqit në Llap. Shënim autobiografik i pabotuar.
9. Dëshmi dhe interpretim i autorit mbi kushtet shoqërore, besën dhe besueshmërinë e familjeve të Llapit gjatë zhvillimit të veprimtarisë atdhetare.
10. Kadrush Sylejmani, Jeta dhe Veprimtaria arsimore dhe kombëtare e Metush Krasniqit: Prishtinë,1996, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, f. 877–878.
11. Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Fjalor Enciklopedik i Kosovës, vëll. I, Prishtinë, 2018, f. 877–878. Burimi jep të dhëna për organizatën e vitit 1950, arrestimin dhe dënimin e vitit 1958, si dhe organizimin e formuar më 1977.
12. Dëshmi dhe vlerësim personal i prof. dr. Sadri Rexhepit mbi ndikimin e Metush Krasniqit në formimin e tij kombëtar dhe politik.
13. Zyra e Kryeministrit të Republikës së Kosovës, “Në 100-vjetorin e lindjes u përkujtua Heroi Kombëtar Metush Krasniqi”, 19 gusht 2026. Burimi institucional thekson rolin e tij përbashkues dhe vizionin politik për çështjen kombëtare.
