Shqipëria e Rilindasve dhe Shqipëria e sharlatanëve

Nga Gjon Marku

Sot është dita e 104-t e protestës së flamingove.

Njëqind e katër ditë zëra, pankarta, kërkesa dhe shpresë – ditë në të cilat një pjesë e rinisë shqiptare vazhdon të besojë se ky vend mund të ndryshojë, se fjala e lirë ende dëgjohet dhe se drejtësia, edhe pse e vonuar, nuk duhet të mungojë përgjithmonë.

Flamingot janë bërë simboli i kësaj proteste – ndoshta sepse në një Shqipëri ku shpesh gjithçka duket e përmbysur, edhe simboli i protestës duhet të jetë i pazakontë. Por pas tij fshihet diçka shumë më serioze: një brez që kërkon të jetojë në vendin e vet, jo të detyrohet ta braktisë.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja: çfarë Shqipërie po u lëmë këtyre të rinjve?

Historia shqiptare njeh njerëz që shkrinë pasurinë e tyre për atdheun. Rilindasit nuk e panë Shqipërinë si një mundësi për t’u pasuruar, por si një përgjegjësi për t’i dhënë diçka: pasurinë, dijen, kohën, ndonjëherë edhe jetën. Për ta, Shqipëria ishte ideal.

Sot duket sikur kemi një kategori tjetër njerëzish – ata që nuk shkrijnë pasurinë e tyre për Shqipërinë, por e përdorin Shqipërinë për të shtuar pasurinë e tyre. Ky është kontrasti i madh i kohës sonë: dikur njerëz të ndershëm sakrifikonin gjithçka që vendi të kishte një shkollë, një abetare, një gazetë, një flamur, një shtet. Sot, ndërsa Shqipëria digjet nga jugu në veri, ekranet mbushen me spektakël dhe debati publik largohet nga hallet reale të qytetarëve.

Atje ku duhet të flitet për korrupsion, flitet për shfaqje. Atje ku duhet të flitet për drejtësi, flitet për politikë. Atje ku duhet të kërkohet transparencë, ndërtohen justifikime – dhe ndërsa vendi digjet, propaganda zien.

Në këtë realitet, edhe veprimet më absurde marrin pamjen e një çështjeje madhore: një vezë shndërrohet në “armë krimi”, ndërsa problemet e vërteta të qytetarëve mbeten jashtë vëmendjes. Protestuesi shihet si rrezik, ndërsa pushteti harron se një demokraci e shëndetshme nuk trembet nga një vezë, nga një pankartë apo nga zëri i një qytetari. Një pushtet që trembet nga një vezë duhet të shqetësohet më shumë nga arsyeja pse qytetari e hodhi atë.

Studentët rendin nëpër rrugë e sheshe pa kërkuar luks. Kërkojnë të drejtën për të folur, drejtësi, transparencë – një shtet ku tenderët publikë të mos jenë labirint dhe ligji të vlejë njësoj për të gjithë. Kërkojnë, mbi të gjitha, një arsye për të mos ikur.

Sepse shpopullimi nuk është thjesht statistikë. Është dramë kombëtare. Kur zbrazet një fshat shqiptar, nuk humbet vetëm një shtëpi: humbet një histori, një oborr, një varr i të parëve, një këngë, një pjesë e Shqipërisë. Ndërsa fshatrat boshatisen dhe të rinjtë marrin rrugën e mërgimit, pushteti vazhdon të flasë për shifra dhe suksese.

Por Shqipëria nuk është vetëm shifra e një raporti. Është njeriu që pret një vend pune. Është studenti që nuk di nëse ka të ardhme këtu. Është familja që numëron paratë për faturat. Është fshati ku shtëpitë mbyllen njëra pas tjetrës. Është prindi që përcjell fëmijën në aeroport dhe kthehet në një shtëpi me një dhomë më shumë bosh.

Përballë kësaj Shqipërie, disa nga përfaqësuesit tanë politikë fshihen – pas mureve, pas makinave, pas uniformave, pas fjalimeve të përgatitura nga këshilltarët. Duket sikur disa deputetë kanë më shumë frikë nga protestuesit sesa nga problemet që i sollën njerëzit në protestë.

Po policia? Policët janë njerëz të këtij vendi, me të njëjtat halle si qytetarët e tjerë. Por kur politika e kthen policinë në mur përballë qytetarit, demokracia fillon të humbasë një nga shtyllat e saj më të rëndësishme: besimin.

Deri kur do ta pranojmë vjedhjen si diçka normale? Deri kur pushteti do të mbetet rrugë drejt pasurimit personal, ndërsa qytetari i zakonshëm mezi siguron jetesën? Kjo është ndoshta pyetja më e madhe e Shqipërisë së sotme – sepse vjedhja e përsëritur dhe e pandëshkuar rrezikon të bëhet institucion, dhe padrejtësia e përsëritur aq shumë sa njerëzit mësohen me të e shpie shoqërinë drejt fazës më të rrezikshme: indiferencës.

Disa zgjedhin të flasin. Disa protestojnë. Disa heshtin. Disa ikin. Por një vend nuk ndërtohet duke ikur – asnjë komb nuk mbijeton nëse të rinjtë largohen, intelektualët heshtin dhe qytetarët e ndershëm dorëzohen.

Rilindasit shqiptarë nuk e ëndërruan Shqipërinë për t’u shitur copë-copë sipas interesave personale; ata dhanë. Sot, shumëkush kërkon vetëm të marrë. Ky është ndryshimi i madh: dikur pasuria personale vihej në shërbim të atdheut, sot shpesh atdheu vihet në shërbim të pasurisë personale. Dikur pyetja ishte “çfarë mund t’i jap unë Shqipërisë?” – sot shumëkush pyet “çfarë mund të marr unë prej saj?” Kjo është tragjedia jonë.

Sot, në ditën e 104-t të protestës së flamingove, s’duhet të dëgjojmë vetëm zërin e studentëve, por zërin e një shoqërie që kërkon të mos humbasë shpresën.

Flamingot s’janë problemi. As vezët, as pankartat. Problemi është arsyeja që i nxjerr njerëzit në rrugë: një Shqipëri ku transparenca kërkohet ende si privilegj, ku drejtësia pritet si favor, ku korrupsioni kërcënon të bëhet normalitet, ku shpopullimi, mërgimi dhe heshtja po e zbrazin vendin nga shpresa e vet.

Prandaj, pas 104 ditësh protestë, pyetja nuk është sa do të zgjasë ajo, por sa do të zgjasë durimi i shqiptarëve. Sepse një popull mund të durojë shumë, të heshtë gjatë, madje të largohet – por s’mund të humbasë përgjithmonë të drejtën për të kërkuar një vend më të drejtë.

Rilindasit e ëndërruan Shqipërinë. Studentët e sotëm po kërkojnë ta jetojnë atë. Na mbetet të zgjedhim: Shqipërinë për të cilën u sakrifikua, apo Shqipërinë që sakrifikohet për interesat e pak vetave.

Deri kur? – kjo është pyetja që, në ditën e 104-t të protestës së flamingove, secili prej nesh duhet t’ia bëjë vetes.