
Nga: Isuf B. Bajrami
Samiti i 19 nëntorit në Shenzhen mes Donald Trumpit, Xi Jinpingut dhe Vladimir Putinit riktheu në vëmendje Konferencën e Jaltës të vitit 1945. Por përtej simbolikës diplomatike, takimi dëshmoi ndryshimin e thellë të ekuilibrave ndërkombëtarë: Kina po zgjeron ndikimin global, Rusia po bëhet gjithnjë e më e varur ekonomikisht nga Pekini, ndërsa Shtetet e Bashkuara përpiqen të ruajnë pozitën e tyre udhëheqëse në një botë gjithnjë e më konkurruese.
Një tryezë, tri fuqi dhe një rend botëror në transformim
Më 19 nëntor 2026, në Shenzhen të Kinës, presidenti amerikan Donald Trump, presidenti kinez Xi Jinping dhe presidenti rus Vladimir Putin zhvilluan takimin e parë të përbashkët trepalësh në nivel të krerëve të këtyre tri shteteve. Takimi u mbajt në kuadër të samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), në qytetin që është shndërruar në një prej qendrave më të rëndësishme teknologjike dhe industriale të Kinës. [1]
Takimi u zhvillua në një periudhë të karakterizuar nga rivaliteti strategjik mes Uashingtonit dhe Pekinit, lufta e vazhdueshme në Ukrainë, përshkallëzimi i tensioneve në Lindjen e Mesme dhe pasiguria rreth kontrollit të armëve bërthamore.
Për nga përbërja e pjesëmarrësve dhe pesha ndërkombëtare e vendeve që ata përfaqësojnë, samiti solli krahasime me Konferencën e Jaltës të vitit 1945, kur tri fuqi aleate diskutuan organizimin politik të botës pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.
Megjithatë, krahasimi me një Jaltë të re nuk qëndron në të gjitha aspektet. Në analizën e publikuar më 18 nëntor në gazetën italiane La Repubblica, gazetari Enrico Franceschini argumenton se ekzistojnë dallime thelbësore historike dhe politike mes dy takimeve. Sipas tij, simbolika e Jaltës mund t’u shërbejë ambicieve politike të Trumpit dhe Putinit, por nuk pasqyron realitetin e sotëm të fuqive globale. [2]
Dallimi kryesor qëndron në ndryshimin e vetë hartës së fuqisë ndërkombëtare. Në vitin 1945, Bashkimi Sovjetik ishte një fuqi në zgjerim, ndërsa Kina ndodhej në një pozitë dukshëm më të dobët. Sot, Pekini është një nga qendrat kryesore të ekonomisë dhe politikës botërore, ndërsa Moska, megjithëse ruan një arsenal të jashtëzakonshëm bërthamor, përballet me kufizime të konsiderueshme ekonomike dhe diplomatike.
Jalta e vitit 1945: Konferenca që përcaktoi rendin e pasluftës
Konferenca e Jaltës u mbajt nga 4 deri më 11 shkurt 1945, në Krime, me pjesëmarrjen e presidentit amerikan Franklin D. Roosevelt, kryeministrit britanik Winston Churchill dhe udhëheqësit sovjetik Joseph Stalin.
Në atë kohë, Gjermania naziste ishte drejt kapitullimit, ndërsa lufta kundër Japonisë në Paqësor vazhdonte. Tri fuqitë diskutuan të ardhmen e Gjermanisë, organizimin politik të Evropës, çështjen e Polonisë dhe krijimin e një organizate ndërkombëtare për ruajtjen e paqes.
Konferenca kontribuoi në përcaktimin e kushteve që çuan në themelimin e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. U diskutua edhe struktura e ardhshme e Këshillit të Sigurimit, ku pesë fuqive kryesore iu njoh statusi i anëtarëve të përhershëm dhe e drejta e vetos. [3]
Megjithatë, Jalta mbetet një prej momenteve më të debatueshme të historisë moderne. Kompromiset e arritura për Evropën Lindore i hapën rrugë konsolidimit të ndikimit sovjetik në rajon, duke krijuar kushtet për ndarjen politike të Evropës gjatë Luftës së Ftohtë.
Një dallim thelbësor me Shenzhenin lidhet me pozitën e Kinës. Republika e Kinës, e cila në atë kohë luftonte kundër Japonisë, nuk ishte pjesëmarrëse në Konferencën e Jaltës, ndonëse kishte rol në aleancën kundër fuqive të Boshtit dhe në procesin e themelimit të Kombeve të Bashkuara.
Sot, Republika Popullore e Kinës është anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit dhe një prej fuqive që kërkon të ndikojë drejtpërdrejt në përcaktimin e rregullave të rendit ndërkombëtar.
Kina: Nga një vend i dobësuar nga lufta në fuqi globale
Ndryshimi më i madh mes vitit 1945 dhe vitit 2026 shihet në pozitën ndërkombëtare të Kinës.
Në fund të Luftës së Dytë Botërore, vendi ishte i rraskapitur nga lufta e gjatë kundër Japonisë dhe nga konfliktet e brendshme. Pas themelimit të Republikës Popullore të Kinës më 1949, vendi kaloi nëpër dekada transformimesh politike dhe ekonomike.
Reformat ekonomike të nisura në fund të viteve 1970, nën udhëheqjen e Deng Xiaopingut, shënuan fillimin e një transformimi që e shndërroi Kinën në një qendër të prodhimit dhe tregtisë globale.
Sot, ajo është ekonomia e dytë më e madhe në botë për nga madhësia nominale dhe një prej aktorëve kryesorë në industrinë teknologjike, prodhimin e automjeteve elektrike, baterive, pajisjeve elektronike dhe telekomunikacionit.
Nën udhëheqjen e Xi Jinpingut, Pekini ka zgjeruar ndikimin diplomatik dhe ekonomik në Azi, Afrikë, Evropë dhe Amerikën Latine. Nisma kineze e Brezit dhe Rrugës ka krijuar një rrjet të gjerë projektesh infrastrukturore, investimesh dhe marrëdhëniesh tregtare në shumë pjesë të botës.
Për Xi Jinpingun, organizimi i samitit në Shenzhen përfaqësonte një mundësi për ta paraqitur Kinën si qendër të diplomacisë globale. Vetë fakti që presidenti amerikan dhe ai rus u takuan në territorin kinez i dha Pekinit një avantazh të rëndësishëm simbolik.
Në deklaratën e tij pas takimit, Xi Jinping theksoi se tri vendet duhet të bashkëpunojnë si partnere dhe të shmangin përplasjen mes fuqive të mëdha, duke iu referuar edhe konceptit të njohur si “Kurthi i Tukididit”, që përshkruan rrezikun e konfliktit kur një fuqi në ngritje sfidon një fuqi dominuese. [4]
Megjithatë, fuqizimi i Kinës nuk nënkupton mungesë të problemeve. Rivaliteti tregtar me Shtetet e Bashkuara, tensionet rreth Tajvanit, mosmarrëveshjet në Detin e Kinës Jugore dhe konkurrenca për teknologjitë strategjike mbeten sfida serioze për politikën e jashtme kineze.
Pekini synon të ruajë rritjen ekonomike dhe të zgjerojë ndikimin ndërkombëtar, pa hyrë në një përballje të drejtpërdrejtë ushtarake me Uashingtonin.
Rusia: Fuqi bërthamore, por me varësi ekonomike në rritje
Pozita e Vladimir Putinit është dukshëm më e ndërlikuar.
Rusia vazhdon të ketë kapacitete të mëdha ushtarake dhe bërthamore, por pushtimi i Ukrainës në shkurt të vitit 2022 ka sjellë pasoja të rënda politike, ekonomike dhe diplomatike.
Sanksionet perëndimore, kufizimet në tregti dhe vështirësitë në sigurimin e teknologjive të avancuara kanë ndikuar në strukturën ekonomike ruse.
Në këtë realitet, Kina është bërë partneri më i rëndësishëm ekonomik i Moskës.
Sipas raportit të Qendrës për Studime Lindore (OSW), Russia’s Vulnerabilities, të publikuar më 31 mars 2026, gjatë vitit 2025 Kina përbënte rreth 30 për qind të eksporteve ruse dhe rreth 35 për qind të importeve të saj. Në vitin 2021, këto shifra ishin përkatësisht rreth 16 dhe 25 për qind. [5]
Asimetria bëhet edhe më e dukshme kur marrëdhëniet analizohen nga këndvështrimi kinez. Tregtia me Rusinë përbënte pak më shumë se 3 për qind të eksporteve të Kinës dhe rreth 5 për qind të importeve të saj.
Sipas të njëjtit raport, Kina është bërë furnizuese kryesore e Rusisë me automjete, telefona, kompjuterë, pajisje industriale dhe pjesë këmbimi. Pesha e produkteve kineze në disa kategori të makinerive dhe pajisjeve industriale të importuara nga Rusia ka arritur deri në 90 për qind.
Nga ana tjetër, Kina është shndërruar në një prej tregjeve kryesore për naftën dhe qymyrin rus. Pas kufizimeve evropiane ndaj energjisë ruse, Pekini ka fituar një pozitë më të favorshme negociuese, duke kërkuar kushte më të leverdishme për blerjen e burimeve energjetike.
Këto të dhëna tregojnë se marrëdhënia mes dy vendeve është strategjike, por jo e barabartë ekonomikisht.
Rusia ka nevojë për tregun kinez, për vazhdimësinë e eksporteve të energjisë dhe për produkte industriale e teknologjike. Kina, ndërkaq, ruan një hapësirë shumë më të gjerë ekonomike dhe diplomatike, pa qenë e varur nga tregtia me Rusinë në të njëjtën shkallë.
Për Putinin, pjesëmarrja në samitin e Shenzhenit ishte një mundësi për të dëshmuar se Rusia vazhdon të ketë rol në vendimmarrjen ndërkombëtare, pavarësisht sanksioneve dhe izolimit nga një pjesë e madhe e Perëndimit.
Megjithatë, rikthimi në skenën diplomatike nuk nënkupton automatikisht rikthimin e fuqisë ekonomike dhe ndikimit që Bashkimi Sovjetik kishte dikur.
Trump: Ambicia për marrëveshje dhe ruajtja e epërsisë amerikane
Për Donald Trumpin, takimi kishte një dimension tjetër strategjik.
Presidenti amerikan e ka vendosur diplomacinë e drejtpërdrejtë dhe marrëveshjet mes liderëve në qendër të politikës së tij të jashtme. Takimi me Xi Jinpingun dhe Putinin i ofroi mundësinë të paraqitej si një aktor që mund të negociojë drejtpërdrejt me dy rivalët kryesorë strategjikë të Shteteve të Bashkuara.
Një prej objektivave të rëndësishëm të Uashingtonit është përfshirja e Kinës në diskutimet për kontrollin e armëve bërthamore.
Arsyeja lidhet me ndryshimin e ekuilibrave strategjikë. Sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI), në janar 2025 inventari i përgjithshëm bërthamor i Rusisë vlerësohej në 5.459 armë, ai i Shteteve të Bashkuara në 5.177, ndërsa Kina kishte arritur në rreth 600. Këto shifra përfshijnë edhe armët e tërhequra nga shërbimi, por ende të paçmontuara. [6]
Rusia dhe Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të zotërojnë pjesën dërrmuese të arsenalit bërthamor botëror, ndërsa Kina po zgjeron kapacitetet e saj me ritme të konsiderueshme.
Një zhvillim me rëndësi për këtë çështje ishte edhe skadimi i marrëveshjes amerikano-ruse New START në shkurt të vitit 2026. Kjo marrëveshje kufizonte numrin e kokave bërthamore strategjike të dislokuara dhe mjetet e tyre bartëse. Përfundimi i saj hoqi një prej mekanizmave të fundit kryesorë të kontrollit të armatimit mes dy fuqive më të mëdha bërthamore. [1]
Për Uashingtonin, çdo marrëveshje e ardhshme për kontrollin e armatimit strategjik do të ishte gjithnjë e më pak e plotë nëse Pekini mbetet jashtë saj.
Megjithatë, Kina ka qenë e rezervuar ndaj negociatave të tilla, duke argumentuar se arsenali i saj është dukshëm më i vogël se ai amerikan dhe rus.
Samiti i Shenzhenit nuk solli një marrëveshje konkrete për reduktimin e armëve bërthamore, por krijoi një zotim të përbashkët për dialog mbi uljen e rreziqeve bërthamore dhe parandalimin e përhapjes së armëve të tilla.
Çfarë u arrit realisht në Shenzhen?
Pas takimit, tri shtetet publikuan një dokument të përbashkët të titulluar China-Russia-U.S. Heads of State Declaration toward Peace.
Dokumenti përmbante katër pika kryesore:
Reformimin e Organizatës së Kombeve të Bashkuara, në mënyrë që ajo të reagojë më efektivisht ndaj sfidave globale dhe të përmbushë misionin e saj për ruajtjen e paqes dhe sigurisë ndërkombëtare.
Rritjen e prodhimit dhe furnizimit me produkte të rafinuara të naftës dhe ruajtjen e stabilitetit të furnizimeve energjetike.
Respektimin e parimit të pëlqimit shtetëror dhe imunitetit të zyrtarëve shtetërorë, duke kundërshtuar atë që tri vendet e cilësuan si keqpërdorim të juridiksionit nga Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe institucione të ngjashme.
Dialogun për reduktimin e rreziqeve bërthamore dhe parandalimin e përhapjes së armëve bërthamore, duke riafirmuar parimin se një luftë bërthamore nuk mund të fitohet dhe nuk duhet të zhvillohet. [7]
Dokumenti nuk përmbante afate konkrete për realizimin e këtyre objektivave dhe as një mekanizëm të përcaktuar për zbatimin e tyre.
Një prej elementeve më domethënëse ishte mungesa e luftës në Ukrainë në deklaratën e përbashkët, ndonëse konflikti u diskutua gjatë takimit.
As lufta në Iran nuk u përfshi në dokument, megjithëse ishte një prej çështjeve që Trump kishte paralajmëruar se do t’i diskutonte me dy liderët e tjerë.
Sipas raportimit të Associated Press, nuk pati dëshmi se Xi Jinping ose Vladimir Putin kishin marrë përsipër ndonjë angazhim konkret për të ndihmuar në zgjidhjen e konfliktit në Iran apo në Ukrainë. [8]
Kështu, samiti prodhoi një deklaratë me rëndësi politike, por jo një marrëveshje të re për zgjidhjen e konflikteve më të rëndësishme ndërkombëtare.
Ukraina dhe Evropa: Kundërshtimi i një Jalte të re
Për Ukrainën, takimet mes Uashingtonit, Moskës dhe Pekinit kanë rëndësi të veçantë, sepse çdo ndryshim në marrëdhëniet mes këtyre fuqive mund të ndikojë drejtpërdrejt në zhvillimin e luftës dhe në kushtet e një zgjidhjeje të mundshme politike.
Kievi ka këmbëngulur se nuk mund të ketë marrëveshje të qëndrueshme për të ardhmen e vendit pa pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të Ukrainës.
Ky qëndrim lidhet edhe me përvojën historike të Jaltës, kur vendet e Evropës Lindore u gjendën përballë vendimeve të marra nga fuqitë e mëdha.
Shqetësimi evropian u bë veçanërisht i dukshëm më 19 nëntor, kur liderët e vendeve të Koalicionit të Vullnetarëve u takuan në Berlin, nën drejtimin e kancelarit gjerman Friedrich Merz.
Merz kundërshtoi hapur çdo përpjekje për të rikrijuar një format të ngjashëm me Jaltën, duke theksuar se një marrëveshje e tillë nuk do të sillte paqe në Ukrainë.
Edhe presidenti francez Emmanuel Macron dhe liderë të tjerë evropianë riafirmuan se negociatat për përfundimin e luftës duhet të përfshijnë Ukrainën dhe se siguria e kontinentit nuk mund të përcaktohet pa pjesëmarrjen e Evropës. [9]
Në takimin e Berlinit u diskutuan garancitë e ardhshme të sigurisë për Ukrainën, vazhdimi i mbështetjes dhe mundësia e negociatave të reja ndërkombëtare.
Për Evropën, çështja është më e gjerë sesa përfundimi i luftës. Ajo lidhet me të ardhmen e arkitekturës së sigurisë, marrëdhëniet transatlantike dhe aftësinë e vendeve evropiane për të ndikuar në vendimet që përcaktojnë sigurinë e kontinentit.
Lufta në Ukrainë ka nxitur rritjen e shpenzimeve ushtarake, forcimin e krahut lindor të NATO-s dhe debatet për një kapacitet më të madh evropian të mbrojtjes.
Për Kosovën dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, ndryshimi i raporteve ndërmjet fuqive të mëdha mbetet gjithashtu një çështje me rëndësi. Stabiliteti rajonal, orientimi euroatlantik dhe siguria evropiane janë të lidhura ngushtë me zhvillimet në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Shenzheni nuk është Jalta, por shenjë e një rendi në transformim
Samiti i Shenzhenit nxori në pah tri realitete të ndryshme strategjike.
Kina po shfaqet si një fuqi që kërkon të ndikojë gjithnjë e më shumë në rregullat e rendit ndërkombëtar. Rusia përpiqet të ruajë statusin e saj si fuqi globale, ndërsa përballet me kufizime ekonomike dhe varësi në rritje nga Pekini. Shtetet e Bashkuara, ndërkaq, kërkojnë të ruajnë epërsinë strategjike në një botë ku konkurrenca ndërkombëtare po bëhet gjithnjë e më komplekse.
Takimi dëshmoi se dialogu ndërmjet rivalëve mbetet i mundur, por nuk provoi se tri fuqitë kanë një vizion të përbashkët për të ardhmen.
Jalta ishte konferenca e fuqive që dolën fituese nga Lufta e Dytë Botërore dhe që ndikuan në përcaktimin e arkitekturës së pasluftës. Shenzheni, përkundrazi, ishte një takim i tri fuqive që kanë interesa të përbashkëta në disa fusha, por vazhdojnë të kenë dallime të thella strategjike.
Kina nuk ka nevojë të rikthehet në tryezën e fuqive të mëdha, sepse tashmë është një prej tyre. Rusia dëshiron të dëshmojë se nuk mund të përjashtohet nga vendimmarrja ndërkombëtare, ndërsa SHBA-ja synon të ruajë pozitën e saj udhëheqëse në një sistem ku rivaliteti ekonomik, teknologjik dhe ushtarak po intensifikohet.
Bota nuk po kthehet në vitin 1945. Ajo po hyn në një epokë të re rivalitetesh, ku Kina po fiton peshë, Rusia po lufton për të ruajtur ndikimin dhe Shtetet e Bashkuara po përballen me sfidën e ruajtjes së rolit të tyre udhëheqës. Shenzheni nuk ishte një Jaltë e re, por një pasqyrë e qartë e ndryshimit të ekuilibrave globalë.
Burimet:
1. Associated Press (AP) – Trump, Xi and Putin plan unprecedented joint meeting on APEC sidelines, 13 nëntor 2026. Raportimi paraprak mbi organizimin e samitit, objektivat amerikane për negociatat bërthamore dhe interesat strategjike të tri fuqive.
2. Enrico Franceschini, La Repubblica – Putin, Xi e Trump, perché Shenzhen non è una nuova Yalta, 18 nëntor 2026. Analiza kryesore mbi dallimet historike dhe politike mes Jaltës dhe Shenzhenit.
3. U.S. Department of State, Office of the Historian – Dokumentacioni historik mbi Konferencën e Jaltës dhe konferencat aleate gjatë Luftës së Dytë Botërore.
4. State Council of the People’s Republic of China / Xinhua – Xi chairs groundbreaking China-Russia-U.S. summit with Putin, Trump, 20 nëntor 2026. Raportimi zyrtar kinez mbi deklaratat e Xi Jinpingut dhe rezultatet e takimit.
5. Centre for Eastern Studies (OSW) – Russia’s Vulnerabilities, 31 mars 2026. Raport mbi dobësitë ekonomike të Rusisë, varësinë nga Kina, tregtinë energjetike dhe kufizimet teknologjike.
6. Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) – SIPRI Yearbook 2025 – World Nuclear Forces. Të dhënat statistikore për arsenalet bërthamore të SHBA-së, Rusisë dhe Kinës.
7. The White House – U.S.-Russia-China Heads of State Declaration toward Peace, 19 nëntor 2026. Dokumenti zyrtar me katër pikat e deklaratës së përbashkët të tri fuqive.
8. Associated Press (AP) – Takeaways from the historic summit among Trump, Xi and Putin, 19 nëntor 2026. Analiza e rezultateve, kufizimeve dhe rëndësisë diplomatike të takimit.
9. Euronews – European leaders reject ‘Yalta 2.0’ deal for Ukraine after Trump meets Putin and Xi, 19 nëntor 2026. Raportimi mbi reagimin e liderëve evropianë dhe takimin e Koalicionit të Vullnetarëve në Berlin.
Prishtinë, 20.11.2026











