Shadan Toptani dhe Idriz Fishta: dëshmi e një miqësie të rrallë

Ka dokumente që, edhe pse nuk janë shkruar për historinë, përfundojnë duke u bërë pjesë e saj. Një i tillë është një letër e datës 1 korrik 1970, që artisti i njohur dhe dizenjuesi i pullave postare shqiptare Shadan Murat Toptani i drejtonte filatelistit shkodran Idriz Fishta. E ruajtur mes korrespondencave të kohës, kjo letër nuk ka vlerë vetëm për përmbajtjen e saj personale, por edhe sepse na lejon të kuptojmë më mirë botën e filatelisë shqiptare të gjysmës së dytë të shekullit XX dhe figurat që e ndërtuan atë.

Për brezin e sotëm të filatelistëve, emri i Shadan Toptanit zë një vend të veçantë në historinë e filatelisë shqiptare. I lindur në vitin 1903 dhe i ndarë nga jeta më 1978, ai ishte autori i 67 emisioneve postare me 213 pulla, duke lënë një trashëgimi artistike që shtrihet nga emisioni i parë pas Luftës së Dytë Botërore, “Lojërat Ballkanike”, deri te emisioni “Elektrifikimi”. Për dekada me radhë, vizioni i tij artistik kontribuoi në formësimin e imazhit që shteti shqiptar paraqiste përmes pullës postare.

Shadan Toptani (1903-1979)	Idriz Fishta (1913-1993)

Por po aq interesante sa figura e Toptanit është edhe personi të cilit ai i drejtohet. Nga rreshtat e letrës del qartë se Idriz Fishta nuk ishte thjesht një koleksionist. Ai përfaqësonte atë kategori filatelistësh që, me dijen, përkushtimin dhe aktivitetin e tyre, u shndërruan në institucione të mirëfillta të jetës filatelike shqiptare.

Në historinë e filatelisë shkodrane, emri i Idriz Fishtës lidhet ngushtë me zhvillimin dhe organizimin e lëvizjes filatelike për shumë vite. Si drejtues i klubit filatelik të Shkodrës për një periudhë të gjatë, ai luajti një rol të rëndësishëm në edukimin e brezave të rinj të koleksionistëve, në organizimin e veprimtarive filatelike dhe në ruajtjen e traditës së pasur të qytetit në këtë fushë. Njohuritë e tij filatelike ishin të njohura jo vetëm në Shkodër, por edhe në rrethet filatelike shqiptare, ndërsa kontaktet e shumta me koleksionistë dhe studiues brenda e jashtë vendit e bënë një emër të respektuar në mjediset filatelike të kohës. Pikërisht këtë respekt e gjejmë të pasqyruar në letrën e Shadan Toptanit.

Duke kujtuar një vizitë në Shkodër, ai shkruan me mirënjohje për mikpritjen që kishte gjetur në familjen e Idriz Fishtës. Fjalët e tij janë të thjeshta, por domethënëse: “Duhet ta pranoj se në këtë botë ka ende njerëz të edukuar. Këtë e pashë qartë tek ti dhe tek bashkëshortja jote…”

Kjo është një dëshmi e çmuar për mënyrën se si perceptohej Idriz Fishta nga bashkëkohësit e tij. Në një kohë kur marrëdhëniet njerëzore shpesh kushtëzoheshin nga rrethanat e sistemit, ai përmendet si një njeri i kulturës, i qytetarisë dhe i mikpritjes.

Edhe më domethënës është vlerësimi që Toptani i bën koleksionit të tij filatelik. Ai e quan atë një surprizë të madhe dhe pohon se koleksione të tilla të plota ishin të rralla në Shqipëri. Ky vlerësim merr peshë të veçantë kur vjen nga njeriu që kishte projektuar pjesën më të madhe të emisioneve shqiptare të pasluftës. Ai po fliste si njohës dhe si autoritet i fushës.

Një nga emisionet me autor Shadan Toptanin emetuar
në 500 vjetorin e vdekjes së Gj. K. Skenderbeut, 1967

Në fakt, krijimi i një koleksioni të tillë në Shqipërinë e viteve ’50-’70 kërkonte shumë më tepër sesa pasion. Kërkonte dije, këmbëngulje, kontakte ndërkombëtare dhe një reputacion të ndërtuar mbi besimin. Idriz Fishta ishte ndër ata filatelistë që kishin arritur të krijonin lidhje miqësore e bashkëpunimi me koleksionistë të shumtë të huaj dhe vendas. Përmes këtyre kontakteve ai jo vetëm pasuronte koleksionin e tij, por kontribuonte edhe në prezantimin e filatelisë shqiptare jashtë vendit.

Një nga pjesët më prekëse të letrës është momenti kur Shadan Toptani premton t’i dërgojë mikut të tij tri seri pullash të rralla të vitit 1944 dhe i kërkon të mos mendojë për pagesë: “Ajo që ka vlerë për mua është miqësia jote, që vlen shumë më tepër.” Kjo fjali është ndoshta përmbledhja më e bukur e marrëdhënies mes dy njerëzve. Ajo tregon se lidhja mes tyre kishte kaluar kufijtë e interesit koleksionues dhe ishte shndërruar në respekt të ndërsjellë njerëzor.

Në vazhdim të letrës, Toptani rrëfen jetën e tij: internimin e familjes, patriotizmin e të atit Murat Toptani, studimet në Vjenë e Itali dhe rrugën profesionale që e çoi deri te krijimi i qindra pullave postare shqiptare. Por fakti që ai zgjedh t’ia tregojë këto kujtime pikërisht Idriz Fishtës është vetë një tregues i konsideratës që kishte për të. Këto nuk janë thjesht të dhëna biografike; janë rrëfime që zakonisht ndahen me njerëz të afërt, të cilët i vlerësojnë dhe i kuptojnë.

Sot, më shumë se pesë dekada pas shkrimit të saj, kjo letër mbetet një dokument me vlerë të dyfishtë. Ajo na sjell zërin e një prej artistëve më të rëndësishëm të filatelisë shqiptare, por njëkohësisht na ndihmon të kuptojmë figurën e njërit prej personaliteteve më të respektuara të filatelisë shkodrane dhe shqiptare, Idriz Fishtës.

Nëpërmjet fjalëve të Shadan Toptanit shfaqet portreti i një njeriu me kulturë të gjerë, me dije të thella filatelike, me autoritet të fituar natyrshëm dhe me një reputacion të ndërtuar mbi ndershmërinë, qytetarinë dhe gatishmërinë për të ndihmuar të tjerët. Kjo është arsyeja pse emri i tij vazhdon të kujtohet me respekt në Shkodër dhe në historinë e filatelisë shqiptare.

Nganjëherë një letër e vetme arrin të thotë më shumë se shumë biografi. Letra e Shadan Toptanit drejtuar Idriz Fishtës është një prej tyre. Ajo ruan brenda jo vetëm kujtimin e një miqësie, por edhe dëshminë e një bote ku filatelia ishte kulturë, komunikim dhe urë lidhëse mes njerëzve që e vlerësonin dijen po aq sa koleksionin.

Lorenc Kaculini
Kryetar i Shoqatës së Koleksionistëve, Shkoder