[ Libra NëLinjë ]
Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha
(Pjesa e Tretë)
Blloku Indipendent botoi gazetën “Shqiptari i Lirë”, ndërsa organizata “Lidhja e Prizrenit në Mërgim” kishte gazetën e saj me të njëjtin emër, “Lidhja e Prizrenit”. Të dyja këto organe të shtypit ishin të përkushtuara në mënyrë të dukshme ndaj çështjes së Kosovës, duke pasqyruar me ndjeshmëri të veçantë represionin politik dhe valët e arrestimeve që goditnin shqiptarët në Jugosllavi. Përmes editorialeve, analizave dhe dokumentimeve të ngjarjeve aktuale, këto gazeta e bënë Kosovën çështje qendrore të trajtimit dhe e afirmuan atë si një plagë të pambyllur të kombit shqiptar[1].
Në rrafshin më të gjerë të organizimit politik në mërgatë, një rol të dalluar luajti edhe Balli Kombëtar, i cili përmes degëve të tij në Australi dhe në Turqi, zhvilloi një aktivitet të vazhdueshëm dhe të përkushtuar për afirmimin e çështjes shqiptare dhe për ndërkombëtarizimin e realitetit të copëtimit të trojeve etnike shqiptare. Në Australi, ky angazhim u konkretizua nëpërmjet Buletinit të Shqiptarëve të Australisë, një botim që, përveç funksionit informues për bashkëkombësit në diasporë, kishte për synim të ndikonte edhe në opinionin publik australian dhe politikën vendëse përmes një pasqyrimi realist të situatës në Ballkan. Në të njëjtën mënyrë, në Turqi, organi “Besa” përmbushi një funksion të ngjashëm, duke mbajtur gjallë ndjenjën kombëtare mes komunitetit shqiptar të atjeshëm dhe duke artikuluar çështjen shqiptare në një mjedis me potencial ndikimi rajonal[2].
Një element që dëshmon profesionalizmin dhe vizionin ndërkombëtar të shtypit të mërgatës ishte përkthimi i artikujve dhe publikimeve në gjuhët kryesore të botës. Në shumë raste, mërgimtarët shqiptarë në shtete të ndryshme të Evropës dhe më gjerë përkthenin botimet e tyre në anglisht, frëngjisht, gjermanisht, italisht, madje edhe në turqisht, me qëllim që mesazhi i tyre të mos mbetej vetëm brenda komunitetit shqiptar, por të arrinte në rrethe më të gjera vendore dhe ndërkombëtare.
Ky veprim ishte pjesë e një strategjie të vetëdijshme për ndërkombëtarizimin e çështjes shqiptare, në mënyrë që opinioni ndërkombëtar të njihej nga afër dhe në mënyrë të drejtpërdrejtë me të vërtetën e fatit tragjik të popullit shqiptar dhe me padrejtësinë historike të copëtimit të trojeve të tij etnike[3].
Në këtë mënyrë, shtypi i organizatave politike në mërgatë nuk ishte thjesht një kronikë e jetës së diasporës, por një instrument politik i fuqishëm, një tribunë e angazhimit kombëtar dhe një kanal diplomatik alternativ, që përmes fjalës së shkruar kërkonte të bëjë jehonë ndërkombëtare realitetit të pazëshëm të shqiptarëve në Ballkanin e ndarë dhe të shtypur.
Gjatë viteve 1960, skena politike e mërgatës shqiptare u gjallërua nga prania dhe veprimtaria e organizatave ilegale me profil të qartë ideopolitik dhe qëndresëtar. Në këtë kontekst, një ndër organizatat që tërheq vëmendje për aktivizimin e saj të hershëm dhe angazhimin konkret ishte “Fronti i Kuq”, i udhëhequr nga Ibrahim Kelmendi. Kjo organizatë nuk kufizohej vetëm në veprimtari propagandistike, por ndërmori hapa të guximshëm për shpërndarjen e literaturës atdhetare nga Kosova dhe Shqipëria në mesin e mërgatës shqiptare. Kësaj i shtohet edhe fakti se ajo krijoi organin e saj informativ, gazetën “Bashkimi”, e cila, edhe pse u botua në vetëm pesë numra, përfaqëson një përpjekje domethënëse për të përçuar mesazhe patriotike, rezistuese dhe ndërgjegjësuese për të drejtat kombëtare të shqiptarëve[4].
Në të njëjtën periudhë, një tjetër organizatë që shënoi kontribut të spikatur në jetën politike të mërgatës ishte OMLK – Organizata Marksiste-Leniniste e Kosovës, dega e së cilës në mërgatë drejtohej nga Hasan Mala dhe Kadri Abdullahu. Kjo organizatë kishte organin e saj qendror informativ, gazetën “Liria”, e cila filloi botimin në vitin 1980 dhe u bë një ndër mjetet më të rëndësishme për përhapjen e ideve të rezistencës shqiptare në mërgatë dhe në Kosovë. Gazeta “Liria” kishte një natyrë të veçantë për nga mënyra e organizimit të saj: përgatitej dhe redaktohej në Kosovë, nën mbikëqyrjen e Kadri Zekës, një nga figurat më të spikatura të lëvizjes ilegale, ndërsa botimi realizohej në Zvicër, me një teknologji relativisht moderne për kushtet e kohës[5].
Ajo që e veçon këtë organ është shpërndarja e saj ilegale, jo vetëm brenda Kosovës, ku ndalohej çdo formë e shprehjes së lirë që vinte në kundërshtim me politikën zyrtare jugosllave, por edhe në mërgatën shqiptare, ku gjeti një jehonë të gjerë. Përmes “Lirisë”, u përçuan mesazhe të qarta atdhetare, që synonin të zgjonin vetëdijen kombëtare dhe të mobilizonin shqiptarët kudo që ndodheshin përballë padrejtësive, shtypjes politike dhe copëtimit të hapësirës etnike shqiptare[6].
Revista dhe gazetat si “Bashkimi” dhe “Liria” nuk ishin vetëm botime me funksion informativ: ato ishin produkte të përpjekjes për vetëorganizim politik dhe frymëzimi kombëtar, në një kohë kur mërgata shqiptare kërkonte forma të reja të angazhimit dhe të komunikimit me atdheun e shtypur. Përmes tyre u ndërtua një lidhje e re e mërgatës me realitetin e dhunës shtetërore në Kosovë, duke shërbyer si urë ndërmjet aktivizimit të brendshëm dhe diasporës, dhe si instrument për ruajtjen e identitetit dhe të idealit të lirisë.
Në rrafshin historik të rezistencës shqiptare në diasporë gjatë dekadës së fundit të shekullit XX, një vend të veçantë zë veprimtaria e Lëvizjes Nacionalçlirimtare të Kosovës dhe të Viseve të tjera Shqiptare në Jugosllavi, e themeluar dhe drejtuar nga dy figurat qendrore të qëndresës kombëtare, Jusuf dhe Bardhosh Gërvalla. Kjo lëvizje, e formuar në gusht të vitit 1980, përfaqësonte një projekt politik dhe kombëtar të qartë, me vizion për çlirimin dhe bashkimin e trojeve shqiptare, të cilat gjendeshin nën administrimin shtypës të Federatës Jugosllave. Në përpjekje për të artikuluar dhe përhapur mesazhet e saj, kjo organizatë nxori revistën “Lajmëtari i Lirisë”, e cila u botua në gjithsej tre numra, por që në përmbajtjen dhe qëllimin e saj kishte peshën e një akti të guximshëm dhe të ndërgjegjshëm kundër një sistemi që përjashtonte çdo shprehje të lirë politike[7].
Kjo revistë, e konceptuar si një zë autentik i lëvizjes atdhetare shqiptare në mërgatë, u shndërrua në një instrument të artikulimit ideologjik dhe politik të qëndresës, duke pasqyruar jo vetëm analizat mbi situatën në Kosovë dhe në viset tjera shqiptare nën Jugosllavi, por edhe duke frymëzuar mërgatën me mesazhe të qarta për bashkim, mobilizim dhe organizim për liri. Në një kohë kur pushteti jugosllav e kishte kriminalizuar çdo përpjekje për vetëvendosje të shqiptarëve, botimi i tillë paraqiste një akt të guximshëm rezistence dhe ndërgjegjësimi kolektiv[8].
(Vijon)
[1] Gazeta “Shqiptari i Lirë” dhe “Lidhja e Prizrenit”, botime të ndryshme, pasqyrojnë në mënyrë të vazhdueshme situatën e shqiptarëve në Kosovë dhe arrestimet në Jugosllavi.
[2] Dokumentacioni i degëve të Ballit Kombëtar në Australi dhe Turqi përfshin numra të shumtë të “Buletinit të Shqiptarëve të Australisë” dhe gazetës “Besa”, ku artikulohen qëndrimet për çështjen kombëtare.
[3] Prania e përkthimeve në gjuhë të ndryshme në botimet e diasporës dëshmon për përpjekjen për të ndikuar drejtpërdrejt në opinionin ndërkombëtar.
[4] Arkiva e “Frontit të Kuq”, dokumentet për gazetën “Bashkimi”, botimet e shpërndara në diasporën shqiptare në vitet 1960–1970.
[5] Numrat origjinalë të gazetës “Liria”, të ruajtura në dosjet gjyqësore të Gjykatës së Qarkut, Prishtinë, 1982 si dhe arkivat e mërgatës shqiptare në Zvicër dhe dokumentet e përgatitura nga Kadri Zeka.
[6] Mehmet Hajrizi, Historia e një organizate politike dhe demonstratat e vitit 1981, Toena- Tiranë, 2008, 123
[7] Xhafer Durmishi, Organizatat politike shqiptare në Evropë 1979-1985, DEN 17 maj 2008, f. 3; Numrat e “Lajmëtarit të Lirisë”, botuar nga Lëvizja Nacionalçlirimtare e Kosovës dhe Viseve të tjera Shqiptare në Jugosllavi, gusht 1980.
[8] Po aty, f. 4, Gazeta “Bashkimi” nr. 2 doli më 1980 (muaji shkurt), numri i tretë i “Bashkimit” doli në maj 1980 dhe numrin e katërt e nxorën në janar 1981 (Njëherësh ky edhe ishte numri i fundit i gazetës).
