GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES SHQIPTARE NË MËRGIM (51)

Shkrime të ndryshme

admin
adminhttps://fjala.info
Publikuar nga: Arben Çokaj - Mësues Fizike & Informatike :: Gazetar & Analist i pavarur :: Shkrimtar :: Ueb- & Grafikdizajner

Sabile Keçmezi-Basha Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

 Aksionet policore për dorëzimin e armëve dhe format e presionit ndaj popullsisë shqiptare në Jugosllavi

Në vazhdim të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa” paraqiste një tjetër ngjarje që, sipas informacioneve të përcjella nga burimet e saj, dëshmonte për zgjerimin e ndërhyrjeve policore në vendbanimet shqiptare dhe për intensifikimin e masave të kontrollit ndaj popullsisë. Në rastin e katërt të renditur në këtë shkrim, vëmendja nuk përqendrohej më vetëm te arrestimi apo keqtrajtimi i individëve të caktuar, por te një praktikë që, sipas gazetës, kishte përfshirë një numër të konsiderueshëm fshatrash, ku organet policore kishin ndërhyrë me arsyetimin e kërkimit dhe të dorëzimit të armëve.

Ky njoftim përbën një element me rëndësi të veçantë në strukturën e përgjithshme të artikullit, pasi e zhvendos trajtimin nga rastet individuale të përndjekjes drejt përshkrimit të një mekanizmi më të gjerë të ushtrimit të presionit shtetëror. Në këtë mënyrë, veprimet policore paraqiteshin jo thjesht si ndërhyrje të veçuara për ruajtjen e rendit publik, por si pjesë e një praktike që, sipas informatorit, prekte bashkësi të tëra vendore dhe krijonte një gjendje pasigurie në mesin e banorëve shqiptarë.

Sipas përmbajtjes së shkrimit, në disa fshatra policia kishte ndërmarrë aksione me pretekstin e grumbullimit të armëve, duke kërkuar nga banorët dorëzimin e tyre. Megjithatë, ajo që e bënte veçanërisht shqetësues këtë raportim ishte pretendimi se kërkesat e autoriteteve nuk kufizoheshin vetëm te personat që posedonin armë, por shtriheshin edhe ndaj atyre që, sipas informatorit, nuk kishin të tilla. Në këtë kontekst, gazeta theksonte se: “armët që nuk i kanë janë detyruar të kërkojnë dhe ti blejn. Kur i blejn nga… nuk duhet të hapin gojë. Por, nga burime të tjeta detyrohen të japin hollësi”[1]

Ky fragment, megjithëse i shkurtër dhe me një formulim pjesërisht të ndërprerë, përmban një përshkrim domethënës të mënyrës se si informatori e paraqiste funksionimin e aksioneve policore. Sipas tij, banorët që nuk posedonin armë detyroheshin t’i siguronin ato përmes blerjes, vetëm për të përmbushur kërkesat e autoriteteve për dorëzim. Një praktikë e tillë, do të përbënte një formë të rëndë të presionit dhe të detyrimit, pasi qytetarëve do t’u kërkohej të dorëzonin sende që nuk i zotëronin, duke i vendosur përballë një detyrimi të pamundur për t’u përmbushur pa ndërmarrë veprime shtesë.

Në këtë kuptim, çështja e armëve merrte një domethënie që tejkalonte objektivin e deklaruar të kontrollit të armatimit. Në mënyrën se si paraqitej nga gazeta, kërkesa për dorëzimin e tyre shndërrohej në një instrument presioni mbi individin dhe familjen, duke krijuar pasoja të mundshme ekonomike, psikologjike dhe shoqërore. Banorët, nuk përballeshin vetëm me kërkesën për dorëzimin e armëve, por edhe me nevojën për t’i siguruar ato në rrethana që mund të rëndonin gjendjen e tyre materiale dhe të shtonin ndjenjën e pasigurisë.

Një aspekt veçanërisht domethënës i fragmentit lidhet me kontradiktën që krijohej ndërmjet detyrimit për të siguruar armët dhe kërkesës për të dhënë informacione mbi prejardhjen e tyre. Formulimi i gazetës lë të kuptohet se personat e detyruar të blinin armë mund të përballeshin njëkohësisht me presionin për të mos zbuluar burimin e sigurimit të tyre dhe me kërkesën e autoriteteve për të dhënë hollësi mbi mënyrën e furnizimit. Kjo situatë paraqiste një mekanizëm të ndërlikuar detyrimi, në të cilin qytetari mund të gjendej përballë kërkesave të papajtueshme me njëra-tjetrën.

Nga pikëpamja e analizës së marrëdhënieve ndërmjet pushtetit dhe individit, një situatë e tillë mund të interpretohet si një formë e presionit të shumëfishtë. Nëse një banor nuk posedonte armë, ai, sipas informatorit, detyrohej ta siguronte atë; ndërsa pasi e siguronte, mund të vihej përballë pyetjeve mbi origjinën e saj. Kështu, vetë përmbushja e kërkesës së autoriteteve mund të krijonte rrethana për dyshime, hetime apo ndërhyrje të mëtejshme policore.

Njoftimi merr rëndësi të veçantë kur vendoset në kontekstin e politikave të kontrollit të armëve dhe të marrëdhënieve ndërmjet aparatit shtetëror jugosllav dhe popullsisë shqiptare. Çështja e mbledhjes së armëve kishte një histori të ndjeshme në përvojën e shqiptarëve, veçanërisht për shkak të aksioneve të mëparshme dhe të kujtesës së dhunës së lidhur me to. Për këtë arsye, raportimet mbi ndërhyrje të reja policore për dorëzimin e armëve mund të kenë pasur një ndikim të veçantë emocional dhe politik te lexuesit shqiptarë, të cilët i interpretonin këto zhvillime në dritën e përvojave historike të mëhershme.

Një tjetër element me interes është shtrirja gjeografike e ngjarjes. Sipas përshkrimit, në artikull renditeshin shumë fshatra ku kishin ndërhyrë organet policore. Kjo mënyrë e paraqitjes dëshmonte se aksionet nuk ishin të kufizuara në një vendbanim të vetëm, por kishin përfshirë një hapësirë më të gjerë. Përmes renditjes së fshatrave, gazeta përpiqej t’i jepte raportimit një dimension kolektiv, duke e paraqitur përvojën e banorëve si pjesë të një gjendjeje të përbashkët shqetësimi dhe pasigurie.

Po ashtu një raportim i tillë hap mundësi për shqyrtimin e ndikimit që ndërhyrjet policore mund të kenë pasur në jetën e përditshme të bashkësive rurale. Kërkesat për dorëzimin e armëve, kontrollet e mundshme, marrja në pyetje e banorëve dhe presioni për sigurimin e sendeve që nuk posedoheshin mund të krijonin pasoja që shtriheshin përtej marrëdhënies së drejtpërdrejtë ndërmjet policisë dhe individit. Ato mund të ndikonin në sigurinë ekonomike të familjeve, në marrëdhëniet ndërmjet banorëve dhe në nivelin e besimit ndaj institucioneve shtetërore.

Nëse banorët detyroheshin të blinin armë për t’ua dorëzuar autoriteteve, një praktikë e tillë do të kishte edhe një dimension të qartë ekonomik. Familjet mund të përballeshin me shpenzime të paplanifikuara dhe me detyrime që nuk buronin nga nevojat e tyre, por nga kërkesat e imponuara. Në këtë mënyrë, presioni policor do të shoqërohej edhe me një barrë materiale, e cila mund të rëndonte veçanërisht mbi familjet me mundësi të kufizuara ekonomike.

Po ashtu, kërkesat për të zbuluar burimin e sigurimit të armëve mund të krijonin tensione brenda bashkësisë, pasi informacionet e dhëna nga një individ mund të përfshinin edhe persona të tjerë. Në këtë kontekst, kontrolli policor nuk do të kufizohej vetëm te posedimi i armëve, por mund të shtrihej edhe në marrëdhëniet shoqërore dhe në rrjetet e komunikimit ndërmjet banorëve.

Përdorimi i shprehjes “me pretekstin për dorëzimin e armëve”[2] është veçanërisht domethënës. Termi “pretekst” sugjeron se autori nuk e pranonte arsyetimin zyrtar të ndërhyrjeve policore si shpjegim të mjaftueshëm për veprimet e ndërmarra. Përkundrazi, ai linte të kuptohej se kërkimi i armëve mund të shërbente si justifikim për ushtrimin e kontrollit dhe të presionit mbi popullsinë shqiptare. Kjo zgjedhje gjuhësore dëshmon qëndrimin kritik të gazetës ndaj autoriteteve jugosllave dhe mënyrën se si veprimet e tyre interpretoheshin në shtypin shqiptar të mërgatës.

Njëkohësisht, shkrimi tregon se gazeta “Besa” synonte të nxirrte në pah jo vetëm ekzistencën e masave policore, por edhe mekanizmat përmes të cilëve ato, ushtroheshin në praktikë. Përshkrimi i detyrimit për blerjen e armëve dhe i kërkesave për dhënien e hollësive mbi prejardhjen e tyre krijonte një tablo të presionit të vazhdueshëm, ku qytetari paraqitej si subjekt i një kontrolli që mund të zgjerohej pavarësisht nga veprimet e tij.

Në këtë kuptim, ngjarja e katërt e renditur në artikull plotësonte njoftimet e mëparshme mbi arrestimet, rrahjet dhe keqtrajtimet e shqiptarëve në vendbanime të ndryshme. Ndërsa rastet e para përqendroheshin kryesisht te individë të identifikuar me emër dhe mbiemër, ky raportim e zgjeronte këndvështrimin drejt një praktike që, sipas gazetës, prekte bashkësi të tëra. Përmes kësaj strukture, autori synonte të argumentonte se përndjekja e shqiptarëve nuk ishte një dukuri e kufizuar në raste të veçanta, por një problem me përmasa më të gjera. Vlera e këtij shkrimi qëndron në evidentimin e një forme të presionit policor, e cila meriton shqyrtim të mëtejshëm në kuadër të studimeve mbi historinë e shqiptarëve në Jugosllavi.

Në përfundim, njoftimi mbi ndërhyrjet policore për dorëzimin e armëve përbën një pjesë domethënëse të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, pasi e zgjeron trajtimin e represionit të pretenduar nga rastet individuale drejt praktikave të kontrollit mbi popullsinë e vendbanimeve shqiptare. Përmes përshkrimit të detyrimit për të siguruar dhe blerë armë që banorët nuk i posedonin, si dhe të presionit për të dhënë informacione mbi prejardhjen e tyre, gazeta synonte të dëshmonte karakterin arbitrar dhe kundërthënës të veprimeve policore.

Ky shkrim përfaqëson një burim me interes për studimin e marrëdhënieve ndërmjet autoriteteve jugosllave dhe popullsisë shqiptare, të praktikave të kontrollit shtetëror dhe të mënyrës se si këto zhvillime pasqyroheshin në shtypin shqiptar jashtë Jugosllavisë. Njëkohësisht, ai dëshmon rëndësinë që gazeta “Besa” i kushtonte evidentimit të përvojave të popullsisë shqiptare, duke i vendosur ato në qendër të ligjërimit të saj mbi të drejtat, liritë dhe pozitën kombëtare të shqiptarëve gjatë viteve shtatëdhjetë të shekullit XX.

Kontrolli policor dhe krijimi i klimës së pasigurisë në vendbanimet shqiptare – Rasti i vrasjes së qenve në Tearcë të Tetovës

Në vazhdim të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa” sillte në vëmendjen e lexuesve një tjetër ngjarje, e cila, ndonëse në pamje të parë mund të dukej e ndryshme nga rastet e mëparshme të arrestimeve, keqtrajtimeve dhe aksioneve për dorëzimin e armëve, paraqitej nga informatori si pjesë e së njëjtës atmosferë të kontrollit dhe të presionit policor ndaj popullsisë shqiptare. Në rastin e pestë të renditur në shkrim, vëmendja përqendrohej në fshatin Tearcë të Tetovës, ku, sipas njoftimit të publikuar, autoritetet kishin ndërmarrë një veprim të pazakontë, duke vrarë qentë e fshatit.

Në këtë rast, gazeta nuk raportonte drejtpërdrejt për arrestimin apo dhunimin fizik të banorëve, por për një ndërhyrje që, sipas informatorit, kishte për qëllim krijimin e kushteve për veprime të mëvonshme policore, të cilat do të mund të kryheshin në mënyrë të befasishme dhe pa u vënë re nga popullsia. Kështu, ngjarja paraqitej si një formë e tërthortë e kontrollit mbi jetën e përditshme të banorëve, duke sugjeruar se ndërhyrjet e autoriteteve nuk kufizoheshin vetëm në veprime të drejtpërdrejta ndaj individëve, por mund të shtriheshin edhe në elemente të mjedisit të tyre jetësor.

Duke iu referuar kësaj ngjarjeje, gazeta shkruante: “Në katundin Tearce të Tetovës kanë vrarë të gjithë qentë. Qëllimi është që të mos ndihet zhurma, policia të hyjë në befasi, pa u pritur. Si shkak për vrasjen e qeneve kanë thënë se gjoja janë të sëmurë!”[3] Ky njohtim përmban një përshkrim të shkurtër, por domethënës, të një veprimi që informatori e interpretonte si pjesë të përgatitjeve për ndërhyrje të papritura policore. Sipas tij, eliminimi i qenve nuk kishte të bënte me ndonjë masë të zakonshme të mbrojtjes së shëndetit publik apo të kontrollit veterinar, por me synimin për të shmangur zhurmën që mund të paralajmëronte banorët për afrimin e forcave policore. Në këtë mënyrë, një veprim i paraqitur zyrtarisht si masë parandaluese ndaj sëmundjeve interpretohej nga gazeta si një instrument që mundësonte kontrollin më të lehtë dhe ndërhyrjen e befasishme në vendbanim.

Për ta kuptuar domethënien e këtij njoftimi, është e nevojshme të merret parasysh roli që qentë kishin në jetën e përditshme të bashkësive rurale. Në fshatrat shqiptare, veçanërisht në mjediset ku ekonomia familjare mbështetej në bujqësi dhe blegtori, qentë përmbushnin funksione të rëndësishme praktike. Ata shërbenin për ruajtjen e shtëpive, oborreve, bagëtive dhe pronës familjare, ndërsa lehja e tyre përbënte një mënyrë të natyrshme paralajmërimi për afrimin e personave të panjohur apo për praninë e rreziqeve të mundshme.

Në këtë kontekst, vrasja e qenve, mund të ketë ndikuar drejtpërdrejt në ndjenjën e sigurisë së banorëve. Përveç humbjes së kafshëve që kishin një funksion të caktuar në ekonominë dhe jetën familjare, një veprim i tillë mund të krijonte përshtypjen se komunitetit po i hiqeshin mjetet e zakonshme të paralajmërimit dhe të mbrojtjes së pronës. Pikërisht këtë dimension synonte të theksonte shkrimi, duke e lidhur eliminimin e qenve me mundësinë e ndërhyrjeve policore pa paralajmërim.

Një aspekt veçanërisht domethënës i fragmentit është shpjegimi i qëllimit të pretenduar të veprimit: “Qëllimi është që të mos ndihet zhurma, policia të hyjë në befasi, pa u pritur.”[4] Përmes këtij formulimi, shkrimi i atribuonte autoriteteve një strategji të qëllimshme për të shmangur çdo sinjal që mund të njoftonte banorët për afrimin e policisë. Në këtë interpretim, heshtja e krijuar nga mungesa e qenve paraqitej si një rrethanë që mund të lehtësonte ndërhyrjet e papritura në hapësirën e banimit.

Nga këndvështrimi i analizës së mekanizmave të kontrollit shtetëror, ngre çështje që lidhen me marrëdhënien ndërmjet autoriteteve policore dhe popullsisë civile. Ndërhyrja e befasishme, veçanërisht kur shoqërohet me mungesë informacioni mbi qëllimin dhe bazën ligjore të saj, mund të krijojë një atmosferë frike dhe pasigurie. Në rrethana të tilla, individët mund ta perceptojnë praninë e institucioneve të rendit jo si garanci të sigurisë publike, por si burim të mundshëm kërcënimi.

Në një rrafsh më të gjerë historik, ky njoftim merr kuptim të veçantë kur analizohet së bashku me rastet e mëparshme të përmendura në artikull. Arrestimi i korrespondentit të “Rilindjes” në Dibër, raportimet mbi keqtrajtimin e banorëve në rrethin e Tetovës, arrestimet në Radushë dhe aksionet për dorëzimin e armëve krijonin një rrjedhë të vazhdueshme informacionesh, përmes së cilës gazeta synonte të paraqiste gjendjen e shqiptarëve si të karakterizuar nga kontrolli dhe presioni policor.

Në këtë vazhdimësi, rasti i Tearcës sillte një dimension tjetër të problematikës. Ndërsa njoftimet e mëparshme kishin të bënin me veprime të drejtpërdrejta ndaj personave ose me kërkesa të imponuara ndaj banorëve, këtu vëmendja përqendrohej në një ndërhyrje që, sipas gazetës, ndikonte në kushtet e sigurisë së vetë komunitetit. Në këtë mënyrë, përndjekja nuk paraqitej vetëm si dhunë fizike apo arrestim, por edhe si krijim i rrethanave që mund të lehtësonin mbikëqyrjen dhe kontrollin e popullsisë.

Gjithsesi fragmenti ofron mundësi për të reflektuar mbi ndikimin që veprimet e autoriteteve mund të kishin në jetën e përditshme të banorëve të fshatrave. Siguria e shtëpisë, ruajtja e pronës dhe marrëdhënia me mjedisin përreth përbënin elemente të rëndësishme të organizimit të jetës rurale. Çdo ndërhyrje që cenonte këto elemente mund të ndikonte jo vetëm në funksionimin praktik të ekonomisë familjare, por edhe në perceptimin e sigurisë dhe të qëndrueshmërisë së jetës së përditshme.

Njëkohësisht, ky raportim dëshmon rëndësinë që gazeta “Besa” u kushtonte edhe ngjarjeve lokale, të cilat mund të mos kishin përmasa të mëdha politike, por që, sipas saj, pasqyronin marrëdhënien ndërmjet pushtetit dhe popullsisë shqiptare. Duke përfshirë një rast të tillë në mesin e njoftimeve mbi përndjekjet, gazeta synonte të argumentonte se praktikat e kontrollit policor mund të shfaqeshin në forma të ndryshme, përfshirë edhe ndërhyrjet në elemente të zakonshme të jetës së fshatit.

Në këtë drejtim, njoftimi mbi Tearcën ka vlerë edhe për studimin e mënyrës se si shtypi i mërgatës shqiptare e interpretonte veprimtarinë e institucioneve jugosllave. Përmes një gjuhe të drejtpërdrejtë dhe të ngarkuar me mosbesim ndaj autoriteteve, informatori synonte të bindte lexuesin se pas veprimeve të paraqitura si masa administrative apo shëndetësore mund të qëndronin synime të tjera. Ky interpretim pasqyronte klimën e mosbesimit politik që artikulli kërkonte të evidentonte dhe ta përcillte te opinioni publik.

Në përfundim, rasti i pestë i paraqitur në artikullin “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, që lidhej me vrasjen e qenve në fshatin Tearcë të Tetovës, përbën një dëshmi me interes të veçantë për studimin e perceptimeve mbi kontrollin policor dhe marrëdhëniet ndërmjet autoriteteve jugosllave dhe popullsisë shqiptare. Përmes këtij njoftimi, gazeta “Besa” synonte të tregonte se ndërhyrjet policore, sipas informacioneve të saj, nuk kufizoheshin vetëm në arrestime, keqtrajtime dhe aksione të drejtpërdrejta, por mund të përfshinin edhe veprime që ndikonin në sigurinë dhe organizimin e jetës së përditshme të banorëve.

Vrasja e qenve nuk paraqitej si një veprim i izoluar, por si pjesë e një tabloje më të gjerë të pasigurisë dhe të mosbesimit ndaj institucioneve shtetërore. Kjo e bën njoftimin një burim me interes për historinë e shtypit shqiptar në mërgatë, për studimin e përvojave të popullsisë shqiptare në Maqedoninë e atëhershme jugosllave dhe për analizën e mënyrës se si ngjarjet e jetës së përditshme përfshiheshin në ligjërimin politik dhe kombëtar të viteve shtatëdhjetë të shekullit XX.

Vijon

[1] “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa”, 9 Gusht 1972, Stamboll.
[2] Po aty.
[3] Po aty.
[4] Po aty.

Më shumë shkrime

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Shkrimet e fundit