13.4 C
Tirana
E shtunë, 21 Nëntor 2026
[ Arkivi ] përmban shkrime nga vitet [ 2009-2015 ] dhe [ 2016-2021 ], ndërsa [ 2003 – 2009 ] (në html)
Kreu Artikuj GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES...

GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES SHQIPTARE NË MËRGIM (50)

0
Gazeta Besa, Stamboll

Sabile Keçmezi-Basha Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha 

Dhuna policore ndaj shqiptarëve në rrethin e Tetovës

Në vijim të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa” sillte në vëmendjen e lexuesve një tjetër ngjarje që, sipas informacioneve të publikuara, dëshmonte për ushtrimin e dhunës policore ndaj popullsisë shqiptare në Jugosllavi. Pas njoftimit për arrestimin e korrespondentit të gazetës “Rilindja”, Rexhep Tartaj, në Dibër, shkrimi përqendrohej në një rast tjetër, këtë herë në rrethin e Tetovës, duke paraqitur të dhëna mbi keqtrajtimin fizik të disa banorëve shqiptarë nga organet policore.

Në këtë pjesë, vëmendja zhvendosej nga përndjekja e një individi të angazhuar në veprimtarinë publicistike drejt një rasti që përfshinte një numër më të madh qytetarësh. Kjo mënyrë e renditjes së ngjarjeve krijonte përshtypjen se masat represive, të cilat gazeta shkruante se po intensifikoheshin, nuk kufizoheshin vetëm në arrestime të veçanta, por shtriheshin edhe në forma të drejtpërdrejta të dhunës fizike ndaj popullsisë civile.

Duke iu referuar kësaj ngjarjeje, gazeta shkruante: “Në katundin Nertasht të Tetovës policija ka rrahur shumë veta, ndërmjet të cilëve edhe i njohuri Vahit Merxhani. Të tjerë të rrahur e të munduar rëndë rreth e përqarkë janë: Jashar Jashari, Aqif Adili, Estref Rushiti, Ixhet Sulejmani, Mefail Radusha, Rushit Rushiti, Hilmi Nuhiu, Harun Osmani, Nafi Shabani etj.”[1] Ky njoftim, ndonëse i shkurtër në përmbajtje, paraqet interes të veçantë për studimin e mënyrës se si shtypi shqiptar në mërgatë dokumentonte dhe përcillte informacionet mbi dhunën të autoriteteve jugosllave ndaj shqiptarëve. Në dallim nga pohimet e përgjithshme mbi përndjekjen politike, këtu gazeta identifikonte një vendbanim të caktuar dhe përmendte me emër e mbiemër disa nga personat që, sipas saj, kishin qenë viktima të keqtrajtimit policor. Kjo i jepte lajmit një karakter më konkret dhe krijonte mundësi për hulumtime të mëtejshme mbi rrethanat e ngjarjes.

Po aq e rëndësishme është edhe renditja e emrave të personave që, sipas gazetës, kishin pësuar dhunë fizike. Përmendja e Vahit Merxhanit, Jashar Jasharit, Aqif Adilit, Estref Rushitit, Ixhet Sulejmanit, Mefail Radushës, Rushit Rushitit, Hilmi Nuhiut, Harun Osmanit dhe Nafi Shabanit e shndërronte njoftimin nga një përshkrim të përgjithshëm të dhunës në një dëshmi me të dhëna individuale. Në këtë mënyrë, personat e përmendur nuk mbeteshin anonimë, por identifikoheshin si individë konkretë, përvojat e të cilëve gazeta i bënte të njohura për opinionin.

Ruajtja e këtyre emrave ka rëndësi të veçantë, pasi mund të shërbejë si pikënisje për identifikimin e dëshmive personale, dokumenteve arkivore dhe burimeve të tjera që lidhen me ngjarjen. Njëkohësisht, ajo nxjerr në pah rëndësinë e shtypit si burim për dokumentimin e përvojave individuale dhe kolektive, veçanërisht në rastet kur informacionet për ngjarje të caktuara mund të jenë të kufizuara ose të shpërndara në burime të ndryshme.

Përdorimi i shprehjes “të rrahur e të munduar rëndë”[2] përbën një tjetër element me rëndësi në analizën e gjuhës së artikullit. Përmes këtij formulimi, autori nuk synonte vetëm të informonte mbi ndërhyrjen e policisë, por edhe të theksonte ashpërsinë e trajtimit që u ishte bërë personave të përmendur. Kjo zgjedhje gjuhësore i jepte lajmit një dimension të theksuar emocional dhe kritik, duke e paraqitur ngjarjen si një rast të rëndë të cenimit të integritetit fizik dhe të dinjitetit njerëzor.

Përfshirja e këtij njoftimi në gazetën “Besa” dëshmonte interesimin e saj për pozitën e shqiptarëve jo vetëm në Kosovë, por edhe në trevat e tjera shqiptare brenda federatës jugosllave. Përmendja e Tetovës dhe e vendbanimeve përreth zgjeronte hapësirën gjeografike të trajtimit të çështjes shqiptare, duke e paraqitur atë si një problem që, sipas gazetës, prekte shqiptarët në rajone të ndryshme të Jugosllavisë.

Kjo qasje kishte rëndësi të veçantë në diskursin publicistik të mërgatës shqiptare, ku zhvillimet politike dhe shoqërore në trevat e banuara nga shqiptarët shpesh trajtoheshin si pjesë të një problematike të përbashkët kombëtare. Në këtë mënyrë, gazeta përpiqej të krijonte një pasqyrë më të gjerë të gjendjes së shqiptarëve, duke i lidhur ngjarjet lokale me shqetësimet e përgjithshme për të drejtat dhe liritë e tyre.

Rasti i përshkruar ngre çështje që lidhen me përdorimin e forcës nga organet e rendit, respektimin e integritetit fizik dhe mbrojtjen e të drejtave themelore të individit. Nëse të dhënat e publikuara konfirmohen nga burime të tjera, ngjarja do të përbënte një shembull të rëndësishëm për shqyrtimin e praktikave policore dhe të marrëdhënieve ndërmjet autoriteteve shtetërore dhe popullsisë shqiptare në atë periudhë.

Një aspekt tjetër me interes është edhe mënyra e përmbledhur e paraqitjes së ngjarjes. Gazeta nuk ofronte një rrëfim të hollësishëm mbi zhvillimin e saj, por përqendrohej në identifikimin e vendit, në përshkrimin e dhunës dhe në renditjen e personave të prekur. Kjo formë e shkurtër e njoftimit ishte në përputhje me karakterin informues të rubrikës, ku disa ngjarje paraqiteshin njëra pas tjetrës për të krijuar një tablo më të gjerë të gjendjes politike dhe shoqërore.

Në këtë kuptim, rëndësia e informatës nuk qëndron vetëm në përmbajtjen e tij të drejtpërdrejtë, por edhe në funksionin që ai përmbushte brenda strukturës së përgjithshme të artikullit. Duke renditur raste të ndryshme arrestimesh dhe keqtrajtimesh, gazeta argumentonte se përndjekja e shqiptarëve nuk ishte një dukuri e izoluar, por, sipas këndvështrimit të saj, pjesë e një realiteti më të gjerë të kontrollit dhe të represionit politik.

Në përfundim, njoftimi për dhunën policore në Nertasht të Tetovës përbën një fragment me interes historik dhe dokumentar në kuadër të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”. Përmes identifikimit të personave të përmendur dhe përshkrimit të keqtrajtimit të tyre, gazeta “Besa” sensibilizonte opinionin shqiptar për gjendjen e bashkatdhetarëve në Jugosllavi dhe të evidentonte praktikat që i konsideronte shkelje të të drejtave njerëzore dhe kombëtare.

Njëkohësisht, ky fragment dëshmon rolin që shtypi shqiptar në mërgatë përpiqej të luante në ruajtjen e kujtesës për ngjarje dhe përvoja individuale që lidheshin me marrëdhëniet ndërmjet popullsisë shqiptare dhe autoriteteve jugosllave. Si i tillë, ai përfaqëson një burim që meriton të shqyrtohet në kuadër të studimeve mbi historinë e shqiptarëve në Maqedoninë e atëhershme jugosllave, mbi praktikat e kontrollit shtetëror dhe mbi mënyrën e pasqyrimit të tyre në publicistikën shqiptare të viteve shtatëdhjetë.

Përndjekja e punëtorëve shqiptarë të kthyer nga emigracioni

Në vazhdim të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa” vijonte paraqitjen e ngjarjeve që, sipas informacioneve të përcjella nga burimet e saj, dëshmonin për intensifikimin e masave policore dhe të praktikave represive ndaj popullsisë shqiptare në Jugosllavi. Pas rasteve të raportuara në Dibër dhe në rrethin e Tetovës, vëmendja përqendrohej në një tjetër vendbanim shqiptar, në Radushë, ku, sipas njoftimit, disa banorë kishin qenë objekt i dhunës fizike dhe i arrestimeve nga organet policore.

Përmes renditjes së njëpasnjëshme të këtyre ngjarjeve, gazeta synonte të krijonte një pasqyrë më të gjerë të gjendjes së shqiptarëve në hapësirat e tyre të banimit brenda federatës jugosllave. Në këtë mënyrë, rastet individuale nuk paraqiteshin si zhvillime të shkëputura nga njëra-tjetra, por si pjesë e një problematike më të gjerë politike dhe shoqërore, e cila, sipas gazetës, karakterizohej nga shtimi i kontrollit policor dhe kufizimi i lirive të qytetarëve shqiptarë.

Në këtë kontekst, gazeta njoftonte: “Në katundin Radush janë rrahur dhe burgosur 4 veta, midis tyre Rasim Elezi dhe Xhelil Ejupi. Shumica që rrihen e torturohen nga policija, janë prej atyre që kanë qenë në Gjermani e në vende të tjera për punë, jashtë kufijëve të Jugosllavisë.”[3]

Ky fragment, megjithëse i përmbledhur në pak fjali, përmban një element të ri dhe veçanërisht domethënës në raport me njoftimet e mëparshme. Përveç raportimit mbi dhunën dhe arrestimet, ai e lidh përndjekjen policore me përvojën e emigrimit ekonomik të shqiptarëve në vendet e Evropës Perëndimore. Kështu, çështja e trajtimit të popullsisë shqiptare nga autoritetet jugosllave ndërthurej me një dukuri tjetër të rëndësishme të periudhës: largimin e qytetarëve për punë jashtë vendit dhe rikthimin e tyre në vendbanimet e origjinës.

Së pari, njoftimi për katër persona të rrahur dhe të burgosur në Radushë, ndër të cilët përmendeshin Rasim Elezi dhe Xhelil Ejupi, e konkretizonte përmbajtjen e artikullit përmes identifikimit të individëve të prekur. Përmendja e emrave kishte rëndësi të veçantë në strukturën e këtij raportimi, pasi synonte t’i jepte ngjarjes një karakter të identifikueshëm dhe të krijonte mundësi për njohjen e saj nga lexuesit që kishin lidhje familjare, shoqërore apo krahinore me vendbanimin përkatës.

Një aspekt veçanërisht i rëndësishëm i këtij fragmenti është pohimi se shumica e personave që rriheshin dhe torturoheshin nga policia kishin qenë më parë të punësuar në Gjermani ose në vende të tjera jashtë Jugosllavisë. Ky konstatim e zgjeronte kuptimin e lajmit, duke sugjeruar një lidhje të mundshme ndërmjet përvojës së emigrimit dhe ekspozimit ndaj masave të kontrollit policor.

Për të kuptuar rëndësinë e këtij pohimi, është e nevojshme të merret parasysh konteksti historik i emigrimit të punëtorëve shqiptarë drejt vendeve të Evropës Perëndimore gjatë viteve gjashtëdhjetë dhe shtatëdhjetë të shekullit XX. Në këtë periudhë, emigrimi për motive ekonomike përbënte një dukuri të përhapur sidomos në rajonet e banuara nga shqiptarët. Mundësitë e kufizuara ekonomike, papunësia dhe dallimet në nivelin e zhvillimit ndërmjet rajoneve nxitën largimin e një numri të konsiderueshëm shqiptarësh, të cilët kërkonin punësim dhe kushte më të mira jetese në vendet perëndimore.

Gjermania Perëndimore zinte një vend të rëndësishëm në këtë proces, për shkak të kërkesës për fuqi punëtore dhe marrëveshjeve të rekrutimit të punëtorëve të huaj. Për shumë familje shqiptare, emigrimi ekonomik përfaqësonte një mundësi për përmirësimin e kushteve materiale, sigurimin e të ardhurave dhe mbështetjen financiare të familjarëve që mbeteshin në vendlindje. Mirëpo, përvoja e punës dhe e qëndrimit jashtë Jugosllavisë krijonte gjithashtu mundësi për kontakte me mjedise të ndryshme shoqërore, kulturore dhe politike.

Në këtë kuadër, pohimi i gazetës se personat e kthyer nga emigracioni përbënin një pjesë të konsiderueshme të atyre që përballeshin me dhunë policore ngre pyetje të rëndësishme mbi marrëdhëniet ndërmjet autoriteteve shtetërore dhe qytetarëve që kishin jetuar e punuar jashtë vendit. Ajo sugjeron se përvoja e emigrimit mund të jetë perceptuar nga strukturat e sigurisë si një rrethanë që kërkonte vëmendje apo mbikëqyrje të veçantë.

Se emigrimi jashtë vendit mundësonte edhe kontaktin me organizata, shoqata dhe rrethe të ndryshme të diasporës, përfshirë ato që shprehnin qëndrime kritike ndaj politikave jugosllave. Kjo rrethanë është me interes për studimin e marrëdhënieve ndërmjet emigracionit ekonomik dhe veprimtarisë politike të shqiptarëve jashtë vendit. Megjithatë, duhet theksuar se punësimi në Gjermani apo në shtete të tjera perëndimore nuk nënkuptonte domosdoshmërisht angazhim politik, ashtu sikurse nuk mund të supozohet se personat e përmendur në njoftim kishin qenë të përfshirë në veprimtari të tilla.

Në këtë drejtim, rëndësia e informimit qëndron pikërisht në faktin se ai evidenton një perceptim të shprehur në shtypin shqiptar të mërgatës: se shqiptarët që kishin përjetuar emigrimin ekonomik mund të ishin veçanërisht të ekspozuar ndaj kontrollit dhe dyshimeve të autoriteteve jugosllave.

Një dimension tjetër i rëndësishëm lidhet me përdorimin e termave “rrihen” dhe “torturohen”, përmes të cilëve informatori përshkruante trajtimin e qytetarëve nga organet policore. Këto shprehje bartin një ngarkesë të fortë denoncuese dhe e vendosin ngjarjen në rrafshin e shkeljeve të mundshme të integritetit fizik dhe të dinjitetit njerëzor. Përmes tyre, gazeta synonte të tërhiqte vëmendjen jo vetëm ndaj arrestimeve, por edhe ndaj mënyrës së ushtrimit të autoritetit shtetëror.

Poashtu formulimi i lajmit tregon se “Besa” nuk synonte të mbante një qëndrim neutral ndaj ngjarjeve të raportuara. Përkundrazi, ajo i paraqiste ato në kuadër të një kritike më të gjerë ndaj politikave jugosllave për shqiptarët, duke u përpjekur të sensibilizonte opinionin mbi pasojat njerëzore dhe shoqërore të praktikave që i konsideronte represive.

Veçanërisht domethënës është edhe roli i informatorit në ndërtimin e këtij rrëfimi. Gazeta i referohej atij si burim i të dhënave, por në fragmentin e cituar nuk jepte hollësi mbi identitetin, pozitën apo mënyrën e sigurimit të informacionit. Kjo është një karakteristikë që kërkon vëmendje gjatë përdorimit të shtypit të mërgatës si burim historik. Në rrethana të caktuara politike, ruajtja e anonimitetit të informatorëve mund të ketë qenë e lidhur me shqetësimet për sigurinë e tyre, megjithatë, në këtë rast nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të përcaktuar arsyet e mosidentifikimit të burimit.

Ky njoftim hap një fushë të rëndësishme studimi mbi përvojat e punëtorëve shqiptarë të emigracionit dhe marrëdhëniet e tyre me institucionet shtetërore pas kthimit në Jugosllavi. Në këtë mënyrë, rasti i Radushës nuk duhet parë vetëm si një njoftim i shkurtër mbi arrestimin dhe keqtrajtimin e disa personave, por edhe si një pikënisje për të analizuar marrëdhënien ndërmjet lëvizshmërisë së popullsisë, përvojës së emigrimit dhe mekanizmave të kontrollit shtetëror. Kjo marrëdhënie merr rëndësi të veçantë në kontekstin e historisë së shqiptarëve në Jugosllavi, ku zhvillimet ekonomike, politike dhe kombëtare ndërthureshin në mënyra të ndërlikuara.

Në përfundim, njoftimi i gazetës “Besa” për ngjarjen në Radushë përbën një dëshmi me interes të veçantë për studimin e gjendjes së shqiptarëve në Jugosllavi gjatë fillimit të viteve shtatëdhjetë. Përmes raportimit mbi arrestimin dhe keqtrajtimin e katër personave, si dhe përmes pohimit se një pjesë e konsiderueshme e të përndjekurve kishin punuar më parë jashtë vendit, gazeta e zgjeronte trajtimin e çështjes shqiptare duke përfshirë edhe përvojën e emigracionit ekonomik.

Ky njoftim dëshmon se, në perceptimin e informatorit dhe në mënyrën e paraqitjes së gazetës, emigrimi nuk përfaqësonte vetëm një dukuri ekonomike dhe shoqërore, por mund të ndërthurej edhe me çështje të kontrollit politik dhe të sigurisë shtetërore. Njëkohësisht, ai pasqyronte përpjekjen e shtypit shqiptar në mërgatë për të evidentuar ngjarje që lidheshin me liritë dhe të drejtat e shqiptarëve, duke i paraqitur ato si pjesë të një problematike më të gjerë kombëtare.

Si i tillë, rasti i Radushës dhe përmendja e Rasim Elezit e Xhelil Ejupit përbëjnë të dhëna që meritojnë vëmendje në hulumtimet e ardhshme mbi historinë e shqiptarëve në Maqedoninë e atëhershme jugosllave, mbi përvojën e punëtorëve shqiptarë në emigracion dhe mbi mënyrën se si këto zhvillime pasqyroheshin në shtypin shqiptar jashtë Jugosllavisë.

Vijon

[1] “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa”, 9 Gusht 1972, Stamboll.
[2] Po aty.
[3] Po aty.

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.