15.6 C
Tirana
E hënë, 16 Nëntor 2026
[ Arkivi ] përmban shkrime nga vitet [ 2009-2015 ] dhe [ 2016-2021 ], ndërsa [ 2003 – 2009 ] (në html)
Kreu Artikuj PUTHJA E JUDËS NGA TIRANA NË BRUKSEL – NGA „ÇELËSI I TIRANËS”...

PUTHJA E JUDËS NGA TIRANA NË BRUKSEL – NGA „ÇELËSI I TIRANËS” TE „NUK TA JAPIM KOSOVËN”!

0
Rama - .autik

Isuf Bajrami Nga: Isuf B. Bajrami

Bregoviqi, Rama dhe jehonat e nacionalizmit serb: një rrugëtim përmes muzikës, politikës, historisë dhe standardeve të dyfishta ndaj Kosovës.

PUTHJA E JUDËS – KUR MIQËSIA POLITIKE FSHEH KONTRADIKTA

Në historinë e njerëzimit, Puthja e Judës është shndërruar në simbolin më të njohur të tradhtisë së maskuar pas miqësisë. Është metafora e afërsisë që fsheh një kontradiktë, e përqafimit që nuk përputhet me veprimin dhe e besnikërisë së deklaruar që vihet në pikëpyetje pikërisht atëherë kur kërkohet të dëshmohet.

Në politikën ballkanike, kjo metaforë merr një kuptim të veçantë. Këtu, miqësia shpesh shpallet në konferenca, përqafohet në fotografi, vuloset me marrëveshje dhe shoqërohet me deklarata për bashkëpunim rajonal. Por, kur vjen puna te interesat jetike të Kosovës, jo gjithmonë veprohet me të njëjtën vendosmëri.

Kosova është përmendur shpesh si faktor i paqes, i stabilitetit dhe i integrimit evropian. Megjithatë, historia e marrëdhënieve politike në rajon dëshmon se solidariteti me të nuk mund të matet me fjalime, por me qëndrime konkrete.

Pikërisht këtu fillon ky rrugëtim: nga Tirana, përmes Korçës, deri në Bruksel. Një rrugëtim ku muzika bëhet simbol politik, historia përdoret si argument territorial dhe deklaratat e miqësisë përballen me kontradiktat e veprimeve.

I. TIRANA, 2006 – ÇELËSI I QYTETIT PËR GORAN BREGOVIQIN

Më 31 mars 2006, këngëtari dhe kompozitori Goran Bregoviq mbajti koncert në Pallatin e Kongreseve në Tiranë. Koncerti pati jehonë të madhe publike dhe u ndoq edhe nga përfaqësues të institucioneve shqiptare.

Me këtë rast, kryetari i atëhershëm i Bashkisë së Tiranës, Edi Rama, i dorëzoi Bregoviqit çelësat e qytetit, duke e nderuar me titullin Qytetar Nderi i Tiranës.¹

Ishte një gjest simbolik i mikpritjes dhe i afrimit kulturor.

Por Bregoviqi nuk ishte thjesht një muzikant pa kontekst historik. Ai ishte një artist nga hapësira ish-jugosllave, identiteti dhe krijimtaria e të cilit lidhen me një rajon të përfshirë në luftëra, shpërbërje shtetesh dhe përplasje të rënda kombëtare.

Kënga e tij „Kallashnikov” ishte ndër krijimet më të njohura të repertorit muzikor ballkanik. Për shumë dëgjues, ajo ishte muzikë ritmike dhe argëtuese. Për të tjerë, simbolika e saj dhe konteksti i kohës ngjallnin shqetësime.

Nuk ka arsye që një artist të gjykohet automatikisht për krimet e kryera nga shteti apo grupet e përkatësisë së tij etnike. Por, po aq e drejtë është që publiku të ketë të drejtën të diskutojë simbolikën e artit dhe ndjeshmëritë historike.

Prandaj, dhurimi i Çelësit të Tiranës nuk duhet parë vetëm si një ceremoni kulturore. Ai u bë pjesë e një debati më të gjerë mbi mënyrën se si politika shqiptare e trajtonte ndjeshmërinë historike të shqiptarëve të Kosovës.

A ishte ky një gjest i zakonshëm kulturor apo një shenjë e një politike që kërkonte afrimin me Serbinë edhe përmes simboleve artistike?

Pyetja nuk është nëse Bregoviqi kishte të drejtë të këndonte në Tiranë. Pyetja është nëse politika shqiptare tregonte të njëjtën ndjeshmëri ndaj kujtesës historike të Kosovës që kërkonte nga vetë shqiptarët në raport me fqinjët.

II. KORÇA, 2021 – BREGOVIQI NË SKENË, KËNGA E ADEM JASHARIT NË HESHTJEN E FESTIVALIT

Pesëmbëdhjetë vjet pas nderimit në Tiranë, emri i Goran Bregoviqit u rikthye në qendër të debatit publik shqiptar.

Në gusht të vitit 2021, ai u ftua të performonte në Festivalin e Birrës në Korçë. Ftesa shkaktoi reagime të fuqishme në Kosovë dhe Shqipëri.

Kundërshtimet kishin të bënin me ndjeshmërinë e shqiptarëve ndaj luftërave në ish-Jugosllavi, politikës së regjimit të Millosheviqit dhe simbolikës së artistëve që vinin nga hapësira serbe.

Bregoviqi u mbrojt nga kryeministri Edi Rama, i cili kundërshtimet i cilësoi si reagime të pabazuara dhe përdori shprehjen „histeri fashiste” për një pjesë të kritikëve të tij.²

Rama argumentonte se Bregoviqi nuk mund të identifikohej me krimet e kryera nga regjimi serb vetëm për shkak të prejardhjes apo identitetit të tij.

Në parim, kjo është një çështje që meriton dallim të qartë: përgjegjësia penale dhe morale është individuale. Nuk mund t’i atribuohet një artisti përgjegjësia për krimet e një regjimi pa prova.

Por problemi politik nuk përfundonte këtu.

Në të njëjtin festival ishte paraparë të merrte pjesë edhe këngëtari kosovar Shemsi Krasniqi, i njohur si Shemi.

Në deklaratën e tij publike, të publikuar nga Dosja.al më 12 gusht 2021, Krasniqi tregoi se kishte dëshirë të merrte pjesë në Korçë dhe të interpretonte këngët „Xhamadani vija-vija” dhe „Këngën e Adem Jasharit”.

Megjithatë, pas reagimeve dhe kundërshtimeve që pasuan zbulimin e pjesëmarrjes së tij, ai vendosi të tërhiqej nga festivali.³

Ky episod ka një domethënie të veçantë.

Në njërën anë, Bregoviqi ishte artisti i ftuar, për të cilin kryeministri shqiptar kërkonte tolerancë dhe mirëkuptim. Në anën tjetër, një këngëtar nga Kosova, i cili dëshironte të sillte në skenën e Korçës edhe këngën kushtuar Adem Jasharit, përfundoi duke u tërhequr nga aktiviteti.

Nuk ka dokumentim të mjaftueshëm për të pohuar se organizatorët ia ndaluan zyrtarisht këngën e Adem Jasharit. Por fakti që ajo nuk u interpretua, ndërsa Shemsi Krasniqi u tërhoq, mbetet pjesë e historisë së këtij festivali.

Këtu qëndron kontrasti simbolik: për Bregoviqin u krijua hapësira e një koncerti të madh, ndërsa kënga kushtuar njërit prej simboleve më të rëndësishme të rezistencës shqiptare në Kosovë nuk arriti të dëgjohej në atë skenë.

A nuk meritonte edhe kujtesa historike e Kosovës të trajtohej me të njëjtën ndjeshmëri?

A nuk ishte e mundur që mikpritja për një artist serb të shoqërohej edhe me respekt të barabartë për simbolikën kombëtare shqiptare?

Problemi nuk ishte liria e Bregoviqit për të kënduar. Problemi ishte standardi i ndjeshmërisë që politika shqiptare aplikonte ndaj dy kujtesave historike.

III. NGA KORÇA NË BRUKSEL – KUR MUZIKA SHNDËRROHET NË MESAZH POLITIK

Më 15 nëntor 2026, në prag të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian në Bruksel, u organizua koncerti me titull „Melodies of Unity: Harmonies from Europe’s Crossroads”.

Në këtë aktivitet muzikor u prezantuan kompozime nga vendet e Ballkanit Perëndimor.

Por përfaqësimi muzikor i Kosovës u shoqërua me një zgjedhje që shkaktoi polemikë të madhe: u interpretua instrumentalja e këngës serbe „Sa Kosova zora sviće”, e njohur edhe si „Oj Kosovo, Kosovo”.

Interpretimi u bë nga muzikantë të grupit Marko Hatlak & Kapobanda.

Gjatë interpretimit, në ekran u shfaq titulli i këngës, i shoqëruar me emërtimin „Kosovo”.

Problemi nuk qëndronte vetëm te fakti se një kompozim serb ishte përfshirë në program. Problemi ishte identiteti historik i këngës dhe përmbajtja politike e tekstit të saj origjinal.

Koncerti ishte pjesë e programit hapës të një aktiviteti të organizuar nga Komisioni Evropian, në kuadër të Forumit të Zgjerimit të BE-së, nën përgjegjësinë politike të komisioneres për Zgjerim, Marta Kos.

Pra, nuk bëhej fjalë për një koncert privat, por për një aktivitet të lidhur drejtpërdrejt me institucionet evropiane dhe procesin e zgjerimit të BE-së.⁴

Reagimet nga Kosova nuk vonuan.

Ambasadori i Kosovës në Belgjikë, Agron Bajrami, kërkoi sqarim të menjëhershëm se kush e kishte përzgjedhur dhe miratuar repertorin. Ai vlerësoi se kënga promovonte pretendime territoriale ndaj Republikës së Kosovës dhe se interpretimi i saj ishte i papranueshëm në një aktivitet kushtuar integrimit, unitetit dhe fqinjësisë së mirë.

Reagime pati edhe nga përfaqësues të tjerë të Kosovës dhe eurodeputetë.

Edi Rama, i cili ndodhej në Bruksel në kuadër të angazhimeve politike, u shpreh i shokuar nga ajo që kishte ndodhur dhe kërkoi që çështja të trajtohej në nivel diplomatik.

Komisionerja Marta Kos shprehu keqardhje për zgjedhjen e këngës, duke theksuar se ajo nuk përfaqëson qëndrimet e Komisionit Evropian. Ajo rikujtoi gjithashtu se pajtimi nuk nënkupton harrimin e së kaluarës dhe vuajtjeve të popujve të rajonit.⁵

Ky reagim ishte i rëndësishëm, por nuk mund të konsiderohet përmbyllje e çështjes.

Mbetet e domosdoshme të sqarohet se kush e përzgjodhi këngën, kush e miratoi repertorin dhe nëse përmbajtja e saj ishte shqyrtuar paraprakisht.

Fakti që kënga u interpretua në formë instrumentale, pa tekst, nuk e zhduk identitetin e kompozimit. Një vepër muzikore nuk shkëputet automatikisht nga historia e saj vetëm sepse interpretohet pa fjalë.

Për më tepër, kur një institucion evropian organizon një aktivitet që synon të promovojë unitetin, nuk mjafton të deklarojë më pas se një përzgjedhje problematike nuk përfaqëson qëndrimin e tij. Ai duhet të shpjegojë se si u bë e mundur që kjo përzgjedhje të hynte në program.

IV. KËNGA E VITIT 1989 – JO FOLKLOR I LASHTË, POR KRIJIM I NJË EPOKE NACIONALISTE

Një nga çështjet më të rëndësishme të kësaj polemike është origjina e këngës.

Në disa raportime mediatike serbe, ajo është paraqitur si këngë e vjetër popullore.

Por faktet tregojnë diçka tjetër.

Gazeta serbe Kurir, në artikullin kushtuar historisë së këngës „Sa Kosova zora sviće”, e identifikon autorin si Ljubomir Ljuba Manasijević, këngëtar, kompozitor dhe autor tekstesh.

Kënga u krijua në vitin 1989, në kuadër të shënimit të 600-vjetorit të Betejës së Kosovës.

Sipas rrëfimit të vetë Manasijevićit, frymëzimi erdhi pas përjetimeve të tij gjatë ceremonisë përkujtimore në Manastirin e Graçanicës, më 28 qershor 1989.

Në atë kohë, në oborrin e manastirit ishte organizuar edhe një ekspozitë e piktorit Miliq od Maçve.

Manasijeviqi rrëfen atmosferën fetare dhe kombëtare të asaj nate, pjesëmarrjen e njerëzve nga vende të ndryshme dhe pritjen e agimit të Vidovdanit.

Në fillim të vitit 1990, kënga u regjistrua në kasetën „Vostani Serbije”.⁶
Këtu duhet ndalur.
Viti 1989 nuk ishte një vit i zakonshëm për Kosovën dhe Jugosllavinë.

Ishte periudha kur nacionalizmi serb po merrte përmasa të jashtëzakonshme politike. Ishte koha e shënimit masiv të 600-vjetorit të Betejës së Kosovës, e fjalimit të Slobodan Millosheviqit në Gazimestan dhe e thellimit të politikës represive ndaj shqiptarëve të Kosovës.

Kjo nuk do të thotë se çdo këngë e krijuar në atë periudhë ishte domosdoshmërisht produkt i një urdhri politik. Por do të thotë se krijimi dhe përmbajtja e saj duhet të kuptohen në kontekstin historik dhe ideologjik të kohës.

Prandaj, paraqitja e saj si një këngë e lashtë, anonime dhe thjesht folklorike është historikisht e pasaktë.
Ajo ka autor, datë krijimi dhe një kontekst të përcaktuar historik.

V. „NUK TË JAPIM, KOSOVË!” – KUR TEKSTI SHPREH PRETENDIMIN TERRITORIAL

Pjesa më domethënëse e kësaj kënge është teksti i saj.

Kurir publikon vargjet ku Kosova paraqitet si tokë e dashur, si vend i heronjve Lazar dhe Millosh dhe si pjesë e trashëgimisë historike serbe.

Por vargjet më domethënëse janë:
„Srbadija kliče cela: Ne damo te Kosovo!”

Në shqip:
„Krejt Serbia brohoret: Nuk të japim, Kosovë!”

Dhe më tej:
„To je naše uvek bilo, od starina ostalo.”

Që përkthehet:
„Kjo ka qenë gjithmonë e jona, që nga lashtësia ka mbetur.”

Këtu shfaqet qartë dallimi ndërmjet kujtesës kulturore dhe pretendimit territorial.
Një popull ka të drejtë t’i kujtojë heronjtë e vet, të nderojë figurat historike dhe të ruajë traditën fetare e kulturore.

Por asnjë popull nuk mund ta shndërrojë kujtesën historike në dokument pronësie mbi territorin e një shteti tjetër.
Për më tepër, kënga ndërton një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet figurave të Mesjetës, territorit të sotëm të Kosovës dhe një pretendimi të vazhdueshëm kombëtar.

Kjo është pikërisht arsyeja pse ajo nuk mund të trajtohet si një melodi neutrale në një aktivitet që pretendon të promovojë unitetin evropian.

Nuk është e nevojshme që kënga të interpretohet me zë për të kuptuar historinë dhe përmbajtjen e saj. Mjafton të njihet origjina dhe teksti i saj.

VI. MITI I VITIT 1389 DHE HISTORIA QË NUK FILLON ME TË

Një problem i vazhdueshëm i nacionalizmit historik serb është përpjekja për ta vendosur tërë historinë e Kosovës nën hijen e Betejës së vitit 1389.

Por historia e Kosovës nuk fillon me këtë betejë.

As historia e popujve të Ballkanit nuk mund të reduktohet në një rrëfim të vetëm kombëtar, të ndërtuar mbi kufij dhe identitete që në kuptimin e sotëm nuk ekzistonin në Mesjetë.

Në shekujt XI dhe XII, hapësira e Ballkanit ishte një mozaik politik i përbërë nga Bizanti, Duklja, Rashka dhe formacione të tjera politike.

Sundimtarët e këtyre hapësirave zhvillonin luftëra, krijonin aleanca, lidhnin marrëveshje dhe ndryshonin vazhdimisht raportet e forcave.

Vukani i Rashkës dhe Aleks Komneni

Marrëdhëniet ndërmjet Vukanit të Rashkës dhe perandorit bizantin Aleks Komneni dëshmojnë për konfliktet e vazhdueshme politike dhe ushtarake në rajon.

Këto zhvillime duhet të studiohen përmes burimeve bizantine, veçanërisht veprës së Ana Komnenës, e cila përshkruan fushatat e të atit.

Ato tregojnë se kufijtë politikë të asaj kohe nuk përputheshin me hartat e sotme kombëtare dhe se zgjerimi territorial ishte pjesë e një realiteti shumë më kompleks.

Prandaj, përdorimi i historisë mesjetare për të ndërtuar pretendime të pandërprera kombëtare mbi Kosovën është një interpretim anakronik.

Beteja e Kosovës, 1389

Beteja e Kosovës ishte një përballje e rëndësishme ndërmjet forcave osmane dhe koalicionit të sundimtarëve ballkanikë.
Në të morën pjesë forca të udhëhequra nga princi Lazar, Vuk Brankoviqi dhe Vlatko Vukoviqi i Bosnjës.
Përbërja e plotë etnike e ushtrive nuk mund të përcaktohet me siguri sipas kategorive kombëtare të sotme.

Prandaj, nuk është historikisht e drejtë që kjo betejë të paraqitet si një luftë ndërmjet dy kombeve moderne, shqiptarëve dhe serbëve.
Por një gjë është e padiskutueshme: një betejë e zhvilluar në vitin 1389 nuk mund të shërbejë si titull juridik për pronësinë e një territori në vitin 2026.

Viti 1912 – hyrja e ushtrisë serbe në Kosovë

Historia vazhdon edhe pas Mesjetës.

Gjatë Luftës së Parë Ballkanike, në vitin 1912, ushtria serbe hyri në Kosovë dhe territoret shqiptare u përfshinë në procesin e pushtimit dhe aneksimit nga Serbia.

Kjo periudhë u shoqërua me vrasje, dëbime, dhunë dhe represion ndaj popullsisë shqiptare.

Raportet ndërkombëtare të kohës, përfshirë raportin e Carnegie Endowment for International Peace mbi Luftërat Ballkanike, dokumentojnë krime dhe shkelje të rënda ndaj popullsisë civile në territoret e pushtuara.⁷

Kjo histori nuk mund të fshihet përmes romantizimit të Mesjetës.

As nuk mund të ndërtohet një narrativë e drejtë historike duke kujtuar vetëm vuajtjet e një populli dhe duke heshtur për vuajtjet e tjetrit.

Më pas erdhën represioni i vazhdueshëm, lufta e viteve 1998–1999, dëbimet masive dhe krimet e kryera ndaj popullsisë shqiptare të Kosovës.

Për këtë arsye, Kosova nuk është thjesht një simbol në këngët nacionaliste serbe. Ajo është një shoqëri që ka përjetuar histori konkrete dhune dhe që ka të drejtën e vet për të ardhmen politike.

VII. BRUKSELI DHE VLERAT EVROPIANE – NENET 2 DHE 21

Polemika e Brukselit nuk është vetëm çështje shijeje muzikore.

Ajo prek drejtpërdrejt përgjegjësinë institucionale të organizatorëve dhe standardet që Bashkimi Evropian kërkon nga vendet aspirante.

Neni 2 i Traktatit për Bashkimin Evropian përcakton vlerat themelore të Unionit: dinjitetin njerëzor, lirinë, demokracinë, barazinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave të njeriut.⁸

Neni 21 i të njëjtit Traktat përcakton parimet mbi të cilat mbështetet veprimi i jashtëm i Bashkimit Evropian, përfshirë respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe Kartës së Kombeve të Bashkuara.⁹

Ndërsa neni 21 i Kartës së të Drejtave Themelore të BE-së ndalon diskriminimin, përfshirë atë mbi bazën e origjinës etnike.¹⁰

Por këtu lind një pyetje thelbësore: a mjafton që Bashkimi Evropian t’i shpallë këto vlera, apo ka përgjegjësi edhe t’i zbatojë ato në mënyrë të qëndrueshme në aktivitetet dhe politikat e veta?

Një institucion që kërkon nga vendet e Ballkanit Perëndimor respektimin e standardeve evropiane duhet të jetë vetë shembull i këtyre standardeve.

Përzgjedhja e një kënge që, përmes tekstit të saj, shpreh pretendime territoriale ndaj Kosovës, në një aktivitet të organizuar nga Komisioni Evropian, nuk mund të trajtohet si një gabim i zakonshëm programor.

Ajo kërkon përgjegjësi institucionale, transparencë dhe sqarim të plotë.

Nuk mjafton që Komisionerja për Zgjerim të shprehë keqardhje dhe të deklarojë se kënga nuk përfaqëson qëndrimin e Komisionit Evropian. Kjo është e nevojshme, por jo e mjaftueshme.

Institucionet evropiane duhet të japin përgjigje konkrete.
Në këtë rast duhen shqyrtuar pesë çështje:
Së pari, respektimi i sovranitetit të Kosovës.

Pretendimet historike nuk mund të përdoren si argument për të vënë në pikëpyetje realitetin politik dhe juridik të Republikës së Kosovës.

Së dyti, ndjeshmëria ndaj historisë së viktimave.
Pajtimi nuk nënkupton harrimin e historisë, as relativizimin e vuajtjeve të popujve.
Së treti, përgjegjësia institucionale.

Duhet të sqarohet se kush e përzgjodhi këngën, kush e miratoi repertorin dhe cilat ishin procedurat e kontrollit të programit.

Së katërti, koherenca e politikës evropiane.
Bashkimi Evropian nuk mund të kërkojë nga vendet e Ballkanit dialog dhe fqinjësi të mirë, ndërsa nuk tregon kujdesin e duhur ndaj simbolikës që përdoret në aktivitetet e veta.

Së pesti, përgjegjësia për korrigjimin e gabimeve.
Komisioni Evropian duhet të nxjerrë mësime institucionale nga ky rast dhe të garantojë që aktivitete të tilla të mos shndërrohen në platforma të pavetëdijshme për promovimin e narrativave që cenojnë besimin ndërmjet komuniteteve.

Bashkimi Evropian nuk duhet të mbetet vetëm një institucion që kërkon llogari nga të tjerët. Ai duhet të jetë i gatshëm të japë llogari edhe për veprimet dhe gabimet e veta.

Pajtimi kërkon respekt të ndërsjellë. Por respekti nuk mund të jetë selektiv.

VIII. EDI RAMA – NGA ÇELËSI I TIRANËS TE SHOKU I BRUKSELIT

Dhe këtu kthehemi te figura politike që e lidh fillimin me fundin e kësaj historie: Edi Rama.

Në vitin 2006, si kryetar i Bashkisë së Tiranës, ai i dorëzoi Goran Bregoviqit Çelësin e Tiranës.

Në vitin 2021, kur pjesëmarrja e Bregoviqit në Korçë u kundërshtua nga shumë shqiptarë të Kosovës dhe Shqipërisë, Rama doli në mbrojtje të artistit dhe kritikët i cilësoi me shprehje të rënda.

Në vitin 2026, në Bruksel, i njëjti kryeministër shprehet i shokuar nga interpretimi i një kënge nacionaliste serbe që përmban vargje të qarta për mosheqjen dorë nga Kosova.

A është ky një ndryshim i qëndrimit politik apo një vetëdije e vonuar për ndjeshmërinë e çështjes së Kosovës?
Nuk po diskutohet e drejta e Ramës për të ndryshuar qëndrim. Politika mund dhe duhet të korrigjojë gabimet.
Por është legjitime të kërkohet koherencë.

Në vitin 2021, kundërshtimet ndaj Bregoviqit u trajtuan si histeri dhe si shprehje e një nacionalizmi të papranueshëm shqiptar.
Në vitin 2026, kur një këngë nacionaliste serbe interpretohet në Bruksel, shqetësimi bëhet çështje diplomatike.

Pse ndjeshmëria ndaj Kosovës duhet të jetë e pranueshme vetëm kur incidenti ndodh në një skenë evropiane?

Pse kritikat e shqiptarëve të Kosovës ndaj simbolikës së Bregoviqit u trajtuan si reagime të tepruara, ndërsa sot pranohet se muzika mund të përcjellë mesazhe politike që kërkojnë reagim?

Këtu duhet përmendur edhe raporti politik Rama–Vuçiq dhe promovimi i nismës së Ballkanit të Hapur.
Bashkëpunimi rajonal është i nevojshëm. Dialogu ekonomik dhe afrimi i vendeve të rajonit janë objektiva legjitime.

Por asnjë nismë rajonale nuk mund të jetë më e rëndësishme se respektimi i sovranitetit të Kosovës dhe trajtimi i saj si palë e barabartë.

Miqësia me Vuçiqin nuk është problem në vetvete. Problemi lind atëherë kur afrimi politik nuk shoqërohet me kërkesa të qarta për përgjegjësi, respektim të Kosovës dhe njohje të realitetit të saj shtetëror.
Prandaj, reagimi i Ramës në Bruksel duhet vlerësuar, por nuk mund të shkëputet nga historia e qëndrimeve të tij të mëparshme.
Politika nuk matet vetëm me atë që thuhet sot, por edhe me atë që është mbrojtur dje.

IX. PUTHJA E JUDËS – MIQËSIA NUK MATET ME FOTOGRAFI

Në Ballkan, miqësia politike është bërë shpesh instrument i interesave personale dhe shtetërore.
Përqafimet mes liderëve, darkat diplomatike dhe deklaratat për bashkëpunim mund të krijojnë përshtypjen e një pajtimi të arritur.
Por pajtimi nuk ndërtohet duke anashkaluar të vërtetën historike.
Nuk ndërtohet duke harruar viktimat.
Nuk ndërtohet duke relativizuar pretendimet territoriale.

Dhe nuk ndërtohet duke kërkuar nga Kosova të jetë gjithmonë e gatshme për kompromis, ndërsa Serbia nuk përballet me të njëjtën kërkesë për ndryshim të narrativës politike ndaj saj.

Puthja e Judës, në këtë kuptim, nuk është akuzë penale apo gjykim i një personi. Është metaforë për kontradiktën ndërmjet miqësisë së deklaruar dhe përgjegjësisë së dëshmuar.

Çelësi i Tiranës, koncerti i Korçës, tërheqja e Shemsi Krasniqit dhe kënga e interpretuar në Bruksel janë episode të ndryshme, por që së bashku hapin një debat të rëndësishëm mbi mënyrën se si trajtohet Kosova në politikën shqiptare dhe evropiane.

A mund të flitet për miqësi pa respektuar kujtesën e tjetrit?
A mund të flitet për integrim evropian pa respektuar sovranitetin e Kosovës?
A mund të kërkohet pajtim pa drejtësi dhe pa përgjegjësi historike?
Këto janë pyetjet që nuk mund të mbyllen me një fotografi, një përqafim apo një deklaratë diplomatike.

X. PËRFUNDIM

KOSOVA ËSHTË SHTET I PAVARUR DHE SOVRAN!

Serbia ka të drejtë ta kujtojë Betejën e Kosovës, t’i nderojë figurat e saj historike dhe ta ruajë trashëgiminë kulturore e fetare.

Por asnjë popull nuk ka të drejtë ta shndërrojë historinë në dokument pronësie mbi territorin e një populli tjetër.
Kosova nuk është pronë e një beteje mesjetare, e një dinastie apo e një miti nacionalist.

Ajo është shtet i pavarur dhe sovran, me subjektivitetin e vet politik e juridik, me institucionet e veta dhe me të drejtën për ta përcaktuar të ardhmen e saj.

Pavarësia e Kosovës nuk varet nga vargjet e një kënge të krijuar më 1989, as nga interpretimet nacionaliste të Betejës së vitit 1389.

As Brukseli nuk mund të arsyetohet vetëm me faktin se interpretimi ishte instrumental, sepse muzika ka histori, identitet dhe kontekst.

Dhe as Tirana nuk mund të kërkojë sot standarde diplomatike që dje nuk i ka mbrojtur me të njëjtën vendosmëri.
Nuk mund të kërkosh llogari për nacionalizmin serb në Bruksel, ndërsa të shpërfillësh shqetësimet e shqiptarëve të Kosovës në Korçë.

Nuk mund të flasësh për pajtim pa drejtësi, për bashkëpunim pa barazi dhe për integrim evropian pa respektimin e realitetit politik e juridik të Kosovës.

Në fund, Çelësi i Tiranës ishte një gjest nderimi, „Kallashnikovi” u bë simbol i një debati të madh publik, kënga e Adem Jasharit mbeti e papërfaqësuar në skenën e Korçës, ndërsa „Nuk të japim, Kosovë!” u dëgjua si jehonë nacionaliste në prag të Forumit të Zgjerimit të BE-së në Bruksel.

Tri periudha, tri skena dhe një çështje që vazhdon të kërkojë përgjigje: sa vlen miqësia politike kur vihet në provë respekti ndaj Kosovës?

Puthja e Judës mbetet simboli i një miqësie që duhet gjykuar jo nga përqafimi, por nga veprat.
Kosova nuk ka nevojë për puthje diplomatike, fotografi ceremoniale dhe solidaritet sezonal.
Ka nevojë për respekt, drejtësi, dinjitet dhe solidaritet të dëshmuar me vepra.

KOSOVA ËSHTË SHTET I PAVARUR DHE SOVRAN!

Fusnotat:

1. FENA, „Goran Bregović počasni građanin Tirane”, 3 prill 2006. Raportim mbi koncertin e Bregoviqit në Tiranë dhe dorëzimin e çelësave të qytetit nga kryetari i atëhershëm i Bashkisë, Edi Rama.

2. Top Channel, „Rama replikë për Bregoviçin – Debat në Facebook me kritikët”, 24 gusht 2021. Deklaratat e kryeministrit Edi Rama lidhur me kundërshtimet ndaj pjesëmarrjes së Bregoviqit në Korçë.

3. Dosja.al, „Pendohet Shemsi Krasniqi! Tërhiqet nga Festivali i Korçës”, 12 gusht 2021. Deklarata publike e këngëtarit Shemsi Krasniqi për tërheqjen nga festivali dhe dëshirën e tij për të interpretuar këngët „Xhamadani vija-vija” dhe „Këngën e Adem Jasharit”.

4. Komisioni Evropian, programi i Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian, Bruksel, nëntor 2026. Dokumentacioni dhe raportimet mbi koncertin „Melodies of Unity: Harmonies from Europe’s Crossroads”, të mbajtur më 15 nëntor 2026.

5. Radio Evropa e Lirë, raportimi mbi reagimin e komisioneres për Zgjerim, Marta Kos, ndaj interpretimit të këngës „Oj Kosovo, Kosovo”, 16 nëntor 2026.

6. Kurir, „Evo kako je nastala čuvena patriotska pesma ‘Sa Kosova zora sviće’”. Rrëfimi i Ljubomir Ljuba Manasijevićit mbi krijimin e këngës në vitin 1989, në kontekstin e shënimit të 600-vjetorit të Betejës së Kosovës, dhe regjistrimin e saj në fillim të vitit 1990.

7. Carnegie Endowment for International Peace, Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars, Washington, 1914. Raport i Komisionit Ndërkombëtar për hetimin e shkaqeve dhe zhvillimit të Luftërave Ballkanike, që dokumenton, ndër të tjera, dhunën dhe shkeljet e kryera ndaj popullsisë civile në territoret e përfshira nga luftërat.

8. Traktati për Bashkimin Evropian, neni 2, versioni i konsoliduar, Gazeta Zyrtare e Bashkimit Evropian, 2016. Përcakton vlerat themelore të Bashkimit Evropian, përfshirë dinjitetin njerëzor, lirinë, demokracinë, barazinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave të njeriut.

9. Traktati për Bashkimin Evropian, neni 21, versioni i konsoliduar, Gazeta Zyrtare e Bashkimit Evropian, 2016. Përcakton parimet mbi të cilat mbështetet veprimi i jashtëm i Bashkimit Evropian, përfshirë respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe të Kartës së Kombeve të Bashkuara.

10. Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian, neni 21 – Mosdiskriminimi, Gazeta Zyrtare e Bashkimit Evropian, 2016. Përcakton ndalimin e diskriminimit, ndër të tjera, mbi bazën e origjinës etnike.

11. Ana Komnena, The Alexiad, përkthyer nga E. R. A. Sewter, Penguin Classics, 1969. Burim historik për marrëdhëniet e Perandorisë Bizantine me Vukanin e Rashkës dhe zhvillimet politike e ushtarake në Ballkanin e shekullit XII.

Prishtinë, 16.11.2026

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.