[ Libra NëLinjë ]
Nga Dr. Mujë Buçpapaj, pedagog
Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë
Pedagogët nuk mund të mbeten spektatorë kur studentët kërkojnë të ardhmen e tyre. Sepse ndonjëherë, në jetën e një kombi, një universitet që ngrihet në këmbë nuk është më vetëm universitet. Është ndërgjegjja e shoqërisë.
-Prej tetë ditësh, mijëra studentë kanë dalë në rrugët e Tiranës, duke shprehur pakënaqësinë e tyre për gjendjen e arsimit, kushtet universitare, perspektivën e brezit të ri dhe, gjithnjë e më qartë, për mënyrën e qeverisjes së vendit. Protesta ka marrë dimensione të gjera politike, ndërsa kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama është bërë një nga boshtet kryesore të saj.
Në këtë situatë, pjesëmarrja e pedagogëve të universiteteve shqiptare nuk është thjesht një akt solidariteti me studentët. Ajo është, në thelb, një akt i përgjegjësisë publike të intelektualit.
Universiteti nuk është vetëm vendi ku transmetohet dija. Ai është një nga institucionet themelore ku formohet ndërgjegjja kritike e një shoqërie. Nëse studenti është zëri i së ardhmes, pedagogu është kujtesa e dijes dhe përgjegjësisë së saj. Prandaj, kur brezi i ri ngrihet dhe kërkon të dijë se çfarë të ardhmeje po i ndërtohet, universiteti nuk mund t’i përgjigjet me indiferencë.
Tradita e madhe europiane e universitetit është e lidhur me lirinë e mendimit. Nga Humboldt-i te John Dewey, nga Karl Popper-i te Hannah Arendt, universiteti është konceptuar si hapësirë e arsyes kritike, ku e vërteta nuk i nënshtrohet autoritetit politik dhe ku pushteti duhet të jetë gjithmonë objekt i shqyrtimit qytetar.
Një universitet që nuk pyet është thjesht një administratë akademike. Një universitet që nuk kritikon është vetëm një mekanizëm certifikimi. Ndërsa një universitet që ruan aftësinë për të thënë të vërtetën edhe kur ajo është e pakëndshme, mbetet një institucion i gjallë i demokracisë.
Pikërisht për këtë arsye, mbështetja e pedagogëve ndaj kërkesave legjitime të studentëve duhet të shihet si një moment i rëndësishëm i emancipimit qytetar shqiptar.
Pedagogët nuk janë militantë partie. Ata nuk kanë nevojë të zëvendësojnë një flamur politik me një tjetër. Forca e tyre qëndron pikërisht në pavarësinë intelektuale, në formimin shkencor dhe në autoritetin moral që buron nga profesioni i tyre.
Nëse institucionet politike nuk arrijnë të dëgjojnë shoqërinë, atëherë edhe universiteti ka të drejtë të përdorë mjetet demokratike të protestës.
Shpallja e grevës në universitete, nuk duhet parë si një akt destabilizimi. Përkundrazi, ajo mund të jetë një formë e fuqishme e shprehjes së ndërgjegjes akademike.
Greva e pedagogëve nuk do të ishte një mbyllje e universitetit ndaj shoqërisë, por një hapje e universitetit ndaj përgjegjësisë së tij publike.
Sepse universiteti nuk mund t’u mësojë studentëve lirinë akademike, mendimin kritik, të drejtat qytetare dhe demokracinë, ndërkohë që vetë sillet si një institucion indiferent ndaj krizave që prekin shoqërinë.
Edi Rama qeveris Shqipërinë prej vitit 2013 dhe pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2025 mori mandatin e katërt qeverisës.
Në një demokraci funksionale, kohëzgjatja e pushtetit nuk është në vetvete provë e paligjshmërisë. Por pushteti i gjatë sjell një rrezik të njohur nga historia politike: dobësimin gradual të mekanizmave të kontrollit, shndërrimin e administratës në instrument të shumicës dhe krijimin e një distance gjithnjë e më të madhe midis qeverisjes dhe shoqërisë.
Prandaj, çështja që shtrohet sot nuk duhet reduktuar vetëm në pyetjen nëse duhet apo nuk duhet të largohet një kryeministër.
Pyetja më e madhe është: a ka nevojë Shqipëria për një ripërtëritje të besimit demokratik?
Dhe nëse përgjigjja është po, atëherë shoqëria duhet të kërkojë një zgjidhje institucionale, paqësore dhe kushtetuese.
Nëse krijohet një krizë e tillë politike saqë qeverisja humbet besimin e një pjese të konsiderueshme të shoqërisë, një nga rrugët që mund të shqyrtohet është krijimi i një qeverie teknike ose kujdestare, me një mandat të kufizuar dhe të qartë: të garantojë funksionimin normal të shtetit, të rikthejë besimin institucional dhe të përgatisë zgjedhje të reja brenda një afati të përcaktuar.
Një qeveri e tillë nuk duhet të jetë qeveri e një partie tjetër. As qeveri e një grupimi politik. Ajo duhet të jetë, nëse arrihet një marrëveshje e tillë politike e kushtetuese, një administrim kalimtar i shtetit.
Dhe këtu shfaqet roli i jashtëzakonshëm që mund të luajë elita akademike shqiptare.
Prostesta e pedagoeve tregoi se Shqipëria nuk ka mungesë njerëzish të arsimuar. Ka profesorë, akademikë, studiues, juristë, ekonomistë, mjekë, inxhinierë, sociologë, ekspertë të marrëdhënieve ndërkombëtare, administrimit publik dhe integrimit europian, shumë prej të cilëve kanë formim të lartë shkencor dhe përvojë universitare e ndërkombëtare.
Një pjesë e këtij potenciali njerëzor qëndron jashtë politikës aktive pikërisht sepse ka refuzuar të bëhet pjesë e lojës së militantizmit partiak.
Këta njerëz nuk janë domosdoshmërisht politikanë. Dhe pikërisht kjo mund të jetë forca e tyre.Ata mund te japin kontributin e tyre ne qeverisjen e ardhshme te vendit.
Në një moment tranzicioni, Shqipërisë mund t’i nevojiten më shumë profesionalizmi sesa militantizmi, kompetenca sesa propaganda, integriteti sesa klientelizmi, dhe përgjegjësia institucionale sesa protagonizmi politik.
Kjo është arsyeja pse qëndrimi i pedagogëve sot ka një rëndësi shumë më të madhe sesa një protestë e radhës.
Ata mund t’i thonë shoqërisë se demokracia nuk është vetëm e drejtë për të votuar një herë në katër vjet. Demokracia është edhe e drejta për të kërkuar llogari, për të kundërshtuar, për të protestuar, për të kërkuar institucione funksionale dhe për të mbrojtur autonominë e mendimit.
Por ekziston edhe një kufi i panegociueshëm: doreheqja e kryeminsitrit.
Forca e studentëve duhet të jetë argumenti, kultura qytetare dhe këmbëngulja.Forca e pedagogëve duhet të jetë autoriteti moral dhe shkencor. Forca e shoqërisë duhet të jetë paqja.
Një shoqëri demokratike nuk duhet të ketë frikë nga zgjedhjet. Përkundrazi, zgjedhjet janë mekanizmi përmes të cilit konflikti politik shndërrohet në konkurrencë demokratike.
Nëse Shqipëria ka nevojë për një kapitull të ri politik, ai nuk duhet të hapet përmes kaosit, por përmes institucioneve; jo përmes dhunës, por përmes votës; jo përmes hakmarrjes, por përmes përgjegjësisë.
Kjo është arsyeja pse pedagogët shqiptarë duhet të jenë pranë studentëve.
Jo për t’u mësuar atyre se për kë duhet të votojnë.
Por për t’u mësuar se askush nuk është mbi ligjin, asnjë qeveri nuk është e përjetshme, asnjë shumicë nuk është pronare e shtetit dhe asnjë qytetar nuk duhet të ketë frikë të kërkojë llogari nga pushteti.
Sot studentët kërkojnë të ardhmen e tyre.
Nesër ata do të drejtojnë universitetet, spitalet, laboratorët, gjykatat, institucionet dhe ekonominë e këtij vendi.
Prandaj pyetja që shtrohet sot nuk është vetëm se çfarë do të bëjnë pedagogët.
Pyetja është:
Çfarë lloj qytetarësh duam të formojë universiteti shqiptar?
Nëse duam qytetarë të lirë, duhet t’u mësojmë të mos heshtin.
Nëse duam shkencëtarë të pavarur, duhet t’u mësojmë të mos kenë frikë nga pushteti.
Nëse duam një demokraci europiane, duhet t’u tregojmë me shembull se demokracia nuk është nënshtrim ndaj shumicës, por respekt për individin, ligjin, institucionet dhe të drejtën për të kundërshtuar.
Dhe pikërisht këtu fillon përgjegjësia historike e universitetit shqiptar.
Kur studentët ngrihen për të ardhmen e tyre, pedagogët nuk duhet të qëndrojnë pas katedrës. Duhet të qëndrojnë pranë tyre, me dijen, me arsyen, me dinjitetin dhe me fuqinë morale të akademisë.
Sepse ndonjëherë, në jetën e një kombi, një universitet që ngrihet në këmbë nuk është më vetëm universitet. Është ndërgjegjja e shoqërisë.
