[ Libra NëLinjë ]
Isuf B. Bajrami
Një analizë juridiko-politike mbi Rezolutën 1244, historinë kushtetuese të Kosovës, Opinionin e GJND-së dhe përgjegjësinë e Shqipërisë.
Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara mblidhet çdo vit në nivelin më të lartë të përfaqësimit politik të shteteve dhe shërben si një prej skenave kryesore ku shtetet paraqesin qëndrimet e tyre mbi çështjet më të rëndësishme të rendit ndërkombëtar. Pjesëmarrja e një kryeministri apo presidenti në këtë forum nuk është një privilegj personal i individit që mban postin, por një ushtrim i përgjegjësisë shtetërore: përfaqësimi i vendit, mbrojtja e interesave të tij dhe artikulimi i qëndrimeve të tij përballë komunitetit ndërkombëtar.
Në këtë kuptim, fjalimi i një drejtuesi shqiptar në OKB nuk mund të shihet vetëm si një çështje e agjendës personale të kryeministrit të radhës. Shqipëria është shtet anëtar i OKB-së, NATO-s dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Kosova, ndërkohë, nuk është anëtare e Kombeve të Bashkuara dhe përfaqësimi i drejtpërdrejtë i saj në Asamblenë e Përgjithshme mbetet i pamundur në të njëjtën formë si për shtetet anëtare.
Kjo e bën veçanërisht të rëndësishme mënyrën se si Shqipëria e përdor zërin e saj në institucionet ndërkombëtare. Çështja nuk është nëse Tirana duhet të zëvendësojë Prishtinën. Nuk mundet dhe nuk duhet. Çështja është nëse, kur përfaqësuesi i Serbisë përdor nga tribuna e OKB-së një interpretim juridiko-politik të Kosovës, Shqipëria duhet t’i përgjigjet atij me argumente historike, kushtetuese dhe juridike.
Në Debatin e Përgjithshëm të sesionit të 81-të të Asamblesë së Përgjithshme, më 23 shtator 2026, Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, e vendosi çështjen e Kosovës brenda një argumenti më të gjerë mbi rendin ndërkombëtar. Ai deklaroi se Serbia do të mbrojë integritetin territorial të saj, Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe Rezolutën 1244. Në fjalimin e tij, Kosova u paraqit si pjesë e territorit të Serbisë dhe njohjet e pavarësisë së Kosovës u karakterizuan prej tij si veprime pa bazë në dokumentet juridike ndërkombëtare.¹
Ky është “argumenti” që duhej të analizohej. Jo thjesht retorika politike e Beogradit, por baza juridike mbi të cilën ajo retorikë pretendon të mbështetet.
Sepse, kur Serbia citon Kartën e OKB-së dhe Rezolutën 1244, përgjigjja nuk mund të jetë vetëm politike. Duhet të jetë juridike. Kur Beogradi flet për integritet territorial, duhet të rikthehet në mënyrë të plotë historia kushtetuese e Jugosllavisë, kriza e viteve 1980–1990, ndërhyrja ndërkombëtare, Rezoluta 1244, administrimi ndërkombëtar i Kosovës, procesi i statusit dhe Opinioni Këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i vitit 2010.
Ky është edhe qëllimi i këtij shkrimi: jo të zëvendësojë një narrativë politike me një tjetër, por të shqyrtojë se deri ku qëndron dhe ku përfundon “argumenti” juridiko-politik i Beogradit.
Vuçiçi flet në emër të Serbisë së sotme, jo të një Jugosllavie të ngrirë në vitin 1999
Vuçiçi flet në OKB në emër të Republikës së Serbisë së sotme. Ky dallim është themelor për çdo analizë juridike.
Ai nuk flet në emër të Republikës Federative Socialiste të Jugosllavisë, as në emër të Republikës Federale të Jugosllavisë së vitit 1999 dhe as në emër të një koncepti historik të Serbisë. Historia shtetërore serbe është pjesë e identitetit politik të Serbisë së sotme, por subjektiviteti juridik ndërkombëtar i shtetit duhet të vendoset brenda zhvillimeve konkrete të së drejtës ndërkombëtare.
Republika Federative e Jugosllavisë u pranua si anëtare e Kombeve të Bashkuara më 1 nëntor 2000. Më 4 shkurt 2003, emri i shtetit u ndryshua në “Serbia dhe Mali i Zi”. Pas shpalljes së pavarësisë së Malit të Zi më 3 qershor 2006, Republika e Serbisë vazhdoi anëtarësimin e shtetit të unionit në OKB, ndërsa Mali i Zi u pranua si anëtar i ri më 28 qershor 2006.²
Kjo kronologji nuk përdoret për të ndërtuar një teori mbi “zhdukjen” juridike të Serbisë. Përkundrazi, dokumentacioni i OKB-së e njeh vazhdimësinë e anëtarësimit të Serbisë dhe Malit të Zi nga Republika e Serbisë.³ Por pikërisht për këtë arsye, kur një dokument i vitit 1999 përdoret për të mbështetur një pretendim të sotëm, duhet të sqarohet subjekti shtetëror, konteksti dhe zhvillimet që kanë ndodhur ndërmjet këtyre dy momenteve.
Historia juridike nuk mund të ndalet në një datë që i shërben vetëm një argumenti.
Pozita juridiko-kushtetuese e Kosovës para vitit 1999
Për të kuptuar “argumentin” e Beogradit sot, duhet të kthehemi te rendi kushtetues i Jugosllavisë socialiste.
Kushtetuta e vitit 1974 e Republikës Federative Socialiste të Jugosllavisë e përshkruante federatën si një bashkësi shtetërore të përbërë nga republikat socialiste dhe nga Krahinat Socialiste Autonome të Vojvodinës dhe Kosovës, të cilat ishin pjesë përbërëse të Republikës Socialiste të Serbisë. Në të njëjtën kohë, autonomia e tyre kishte marrë një dimension të veçantë brenda sistemit federal.⁴
Ky status nuk duhet as të ekzagjerohet, as të minimizohet.
Kosova dhe Vojvodina nuk ishin republika të barabarta me Serbinë, Kroacinë, Slloveninë, Bosnjë-Hercegovinën, Maqedoninë dhe Malin e Zi. Por ato gjithashtu nuk ishin njësi të zakonshme administrative të varura nga vullneti i përditshëm i institucioneve republikane serbe.
Kushtetuta e vitit 1974 u jepte krahinave autonome kompetenca të gjera, institucione të veta dhe pjesëmarrje në strukturat federale. Kosova kishte kushtetutën e saj, kuvendin, organet ekzekutive dhe gjykatën kushtetuese. Dokumentet e paraqitura në procedurën para GJND-së e përshkruajnë këtë status në mënyra të ndryshme, por konfirmojnë se autonomia e Kosovës pas vitit 1974 ishte shumë më e gjerë se ajo e një njësie të zakonshme administrative.⁵
Ky fakt është juridikisht i rëndësishëm, sepse një analizë e Kosovës nuk mund të fillojë në vitin 1999, duke e paraqitur periudhën para tij si një histori pa ndryshime kushtetuese.
Në vitin 1989, pas ndryshimeve kushtetuese në Serbi, kompetencat e Kosovës dhe Vojvodinës u kufizuan ndjeshëm. Vetë dokumentacioni i paraqitur në GJND e përshkruan këtë si një ndryshim të rëndësishëm në marrëdhënien ndërmjet institucioneve të Serbisë dhe institucioneve të krahinave autonome.⁶
Kështu, historia kushtetuese e Kosovës përmban të paktën tri momente që nuk mund të ndahen nga njëri-tjetri: statusin e zgjeruar autonom të vitit 1974, ndryshimet e viteve 1988–1989 dhe krizën e mëvonshme politike e institucionale.
Kjo kronologji është pjesë e domosdoshme e çdo debati që kërkon të përdorë historinë kushtetuese si argument juridik.
Nga kriza jugosllave te lufta në Kosovë
Shpërbërja e Jugosllavisë nuk ishte një proces thjesht institucional. Ajo u shoqërua me luftëra, zhvendosje masive të popullsive dhe krime të rënda.
Përgjegjësia individuale për krimet e kryera gjatë konflikteve në ish-Jugosllavi u trajtua nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë dhe nga gjykata të tjera ndërkombëtare e vendore.
Në çështjen Bosnjë-Hercegovinë kundër Serbisë dhe Malit të Zi, GJND-ja në vitin 2007 konstatoi se në Srebrenicë ishte kryer gjenocid dhe se Serbia kishte shkelur detyrimin e saj për ta parandaluar atë dhe detyrimin për të bashkëpunuar plotësisht me Tribunalin. Në të njëjtën kohë, Gjykata nuk konstatoi se Serbia kishte kryer vetë gjenocid, kishte komplotuar për kryerjen e tij ose kishte qenë bashkëpunëtore në të.⁷
Ky dallim është i rëndësishëm jo vetëm për çështjen e Bosnjës, por edhe për metodën e analizës. E drejta ndërkombëtare nuk funksionon me etiketa politike. Përgjegjësia përcaktohet nga gjykatat, faktet e provuara, standardet e provës dhe normat juridike të zbatueshme.
Në Kosovë, konflikti i armatosur dhe kriza humanitare e viteve 1998–1999 çuan në një ndërhyrje ndërkombëtare dhe në krijimin e një rendi të ri institucional.
Pikërisht në këtë kontekst duhet lexuar Rezoluta 1244.
Rezoluta 1244: dokumenti që Beogradi citon, por që duhet lexuar i plotë
Më 10 qershor 1999, Këshilli i Sigurimit miratoi Rezolutën 1244, duke vepruar nën Kapitullin VII të Kartës së Kombeve të Bashkuara. Rezoluta u miratua me 14 vota pro, asnjë kundër dhe një abstenim, atë të Kinës.⁸
Rezoluta riafirmoi, ndër të tjera, përkushtimin e shteteve anëtare ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Republikës Federale të Jugosllavisë, por njëkohësisht krijoi një regjim të posaçëm ndërkombëtar për Kosovën.
Ajo autorizoi praninë ndërkombëtare të sigurisë dhe krijoi një prani ndërkombëtare civile nën administrimin e Kombeve të Bashkuara. Parashikoi kthimin e refugjatëve dhe personave të zhvendosur, çmilitarizimin e UÇK-së dhe një proces politik drejt një zgjidhjeje për statusin e ardhshëm.⁹
Pikërisht këtu fillon problemi me përdorimin selektiv të Rezolutës 1244.
Rezoluta nuk mund të reduktohet në formulën politike: “1244 thotë se Kosova është Serbi”.
Teksti i saj është më kompleks. Ai kombinon riafirmimin e disa parimeve të rendit territorial me vendosjen e një administrimi ndërkombëtar të përkohshëm dhe me një proces politik për të ardhmen e Kosovës. Dokumenti i Këshillit të Sigurimit duhet lexuar si një tërësi.¹⁰
Kjo nuk do të thotë se referenca e Beogradit ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial është pa bazë tekstuale. Ajo ekziston në vetë rezolutën. Por po aq reale janë edhe dispozitat e tjera të saj.
Prandaj, debati serioz nuk duhet të jetë: “A ekziston Rezoluta 1244?” Sigurisht që ekziston.
Pyetja është: çfarë përfundimi juridik mund të nxirret prej saj sot, duke marrë parasysh të gjithë tekstin dhe zhvillimet juridike që kanë ndodhur pas vitit 1999?
Administrimi ndërkombëtar dhe ndryshimi i rendit juridik në Kosovë
Rezoluta 1244 krijoi një regjim të jashtëzakonshëm ndërkombëtar. Në Kosovë u vendos administrimi i përkohshëm i Kombeve të Bashkuara dhe prania ndërkombëtare e sigurisë.
Kjo është një pikë që nuk mund të lihet jashtë analizës.
Nëse një dokument juridik vendos një administrim ndërkombëtar mbi një territor, krijon institucione të përkohshme dhe parashikon një proces politik për statusin e ardhshëm, atëherë interpretimi i tij kërkon të merret parasysh jo vetëm dispozita mbi integritetin territorial, por edhe gjithë mekanizmi juridik që ai dokument krijoi.
Pikërisht ky ishte një nga elementet mbi të cilat u përqendrua më vonë Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë.
Opinioni Këshillimor i GJND-së i 22 korrikut 2010
Më 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dha Opinionin Këshillimor në çështjen mbi përputhshmërinë me të drejtën ndërkombëtare të deklaratës së pavarësisë së Kosovës.
Pyetja e paraqitur nga Asambleja e Përgjithshme ishte nëse deklarata e pavarësisë e 17 shkurtit 2008 ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Gjykata u përgjigj se miratimi i deklaratës së pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare.¹¹
Gjykata analizoi në mënyrë të veçantë Rezolutën 1244 dhe regjimin kushtetues të krijuar nën administrimin e UNMIK-ut. Ajo e karakterizoi Rezolutën 1244 si krijuese të një regjimi juridik të përkohshëm dhe të jashtëzakonshëm ndërkombëtar për Kosovën dhe vuri në dukje se rezoluta nuk përcaktonte përfundimisht statusin e Kosovës.¹²
Në përfundimin e saj, Gjykata konstatoi se miratimi i deklaratës së pavarësisë së 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare, Rezolutën 1244 ose Kornizën Kushtetuese të vendosur në kuadër të UNMIK-ut.¹³
Ky është formulimi juridik që duhet përdorur.
Jo më shumë. Por as më pak.
Një analizë që mbështetet në të drejtën ndërkombëtare nuk mund ta anashkalojë këtë Opinion të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë kur analizon sot “argumentin” e Beogradit mbi Rezolutën 1244.
Historia juridike pas vitit 1999 nuk mund të fshihet nga një citim i vetëm
Nga viti 1999 deri në vitin 2010 ndodhën zhvillime të shumta institucionale dhe juridike: administrimi ndërkombëtar, krijimi i institucioneve të përkohshme të vetëqeverisjes, negociatat mbi statusin, deklarata e pavarësisë dhe Opinioni Këshillimor i GJND-së.
Kjo është arsyeja pse viti 1999 nuk mund të trajtohet si një pikë ku historia juridike ndaloi.
Rezoluta 1244 mbetet dokument themelor. Por kuptimi i saj duhet të vendoset në kontekstin e saj historik dhe juridik dhe në marrëdhënie me zhvillimet që pasuan.
Një shtet mund të mbështetet në një dokument ndërkombëtar. Por ai nuk mund të kërkojë që dokumenti të lexohet vetëm në pjesën që i shërben pretendimit të tij.
Ky është parim themelor i çdo analize juridike.
Integriteti territorial dhe standardi i njëjtë juridik
Vuçiçi e paraqiti në OKB integritetin territorial të Serbisë si një çështje të lidhur drejtpërdrejt me Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe Rezolutën 1244.¹⁴
Integriteti territorial është një parim themelor i rendit ndërkombëtar. Por ai nuk ekziston i shkëputur nga pjesa tjetër e Kartës së OKB-së.
Karta përcakton barazinë sovrane të shteteve, ndalimin e kërcënimit ose përdorimit të forcës kundër integritetit territorial ose pavarësisë politike të shteteve dhe detyrimin për zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve.¹⁵
Për këtë arsye, një debat juridik serioz duhet të përdorë të njëjtin standard për të gjitha palët.
Nëse integriteti territorial paraqitet si parim absolut, duhet shpjeguar se si ai ndërvepron me rrethanat historike të përdorimit të forcës, me mbrojtjen e popullsive civile, me regjimet e administrimit ndërkombëtar dhe me zhvillimet juridike të mëvonshme.
Kjo nuk e zhduk mosmarrëveshjen ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.
Por e vendos atë në terrenin ku duhet të zhvillohet një debat serioz: dokumente, norma, fakte dhe jurisprudencë.
Çfarë po bën Beogradi me “argumentin” e tij?
Strategjia e Beogradit në OKB është më e gjerë sesa një citim i Rezolutës 1244.
Në fjalimin e 23 shtatorit 2026, Vuçiçi e lidhi Kosovën me një argument më të gjerë mbi zbatimin selektiv të së drejtës ndërkombëtare. Ai e krahasoi trajtimin e Kosovës me diskutimin ndërkombëtar mbi integritetin territorial të Ukrainës dhe deklaroi se Serbia do të vazhdojë të mbrojë Kartën e OKB-së dhe Rezolutën 1244.¹⁶
Ky është një argument politik i ndërtuar mbi referenca juridike.
Dhe pikërisht për këtë arsye kërkon përgjigje juridike.
Serbia nuk po thotë thjesht: “Kosova është e jona sepse është histori serbe”. Ajo e vendos pretendimin brenda një kornize më të gjerë: sovranitet, integritet territorial, Kartë e OKB-së, Rezolutë 1244, precedent ndërkombëtar dhe krahasim me konflikte të tjera.
Kjo e bën argumentin më të artikuluar dhe, për këtë arsye, më të domosdoshme një përgjigje të artikuluar.
Nëse Shqipëria zgjedh të mos përgjigjet në këtë nivel, ajo nuk e zhduk argumentin e Beogradit. Thjesht e lë atë pa kundërargument në atë forum.
Shqipëria dhe përgjegjësia e përfaqësimit
Pikërisht këtu qëndron problemi politik i pjesëmarrjes së Shqipërisë në Asamblenë e Përgjithshme.
Në fjalimin e saj, Shqipëria nuk ka detyrimin të shndërrojë çdo takim ndërkombëtar në një debat dypalësh me Serbinë. Por, kur Kosova bëhet pjesë qendrore e një argumenti të një shteti tjetër, sidomos kur ai argument paraqitet si argument juridik mbi bazën e Kartës së OKB-së dhe Rezolutës 1244, ekziston një hapësirë e natyrshme për të paraqitur një përgjigje të argumentuar.
Kjo mund të bëhej pa retorikë të tepërt.
Mund të thuhej se Rezoluta 1244 duhet lexuar në tërësi.
Mund të rikujtohej se ajo vendosi një administrim ndërkombëtar të përkohshëm dhe parashikoi një proces politik për statusin.
Mund të rikujtohej se GJND-ja në vitin 2010 konstatoi se deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare, Rezolutën 1244 ose Kornizën Kushtetuese të UNMIK-ut.¹⁷
Mund të rikujtohej historia kushtetuese e Kosovës brenda Jugosllavisë.
Dhe mund të theksohej se integriteti territorial duhet të diskutohet brenda të gjithë kornizës të së drejtës ndërkombëtare dhe jo vetëm përmes një dispozite të shkëputur.
Një përgjigje e tillë nuk do të ishte thjesht një deklaratë “pro-Kosovë”. Do të ishte një përgjigje shtetërore ndaj një argumenti juridik të paraqitur në një forum ndërkombëtar.
Çështja e krimeve të luftës dhe përgjegjësia juridike
Një analizë serioze duhet të ruajë të njëjtin standard edhe kur trajton krimet e luftës. Gjatë luftërave të shpërbërjes së Jugosllavisë, Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë dhe gjykatave të tjera ndërkombëtare iu besua shqyrtimi i përgjegjësive individuale për krime të rënda. Në çështjen Bosnjë-Hercegovinë kundër Serbisë dhe Malit të Zi, GJND-ja në vitin 2007 konstatoi se në Srebrenicë ishte kryer gjenocid dhe se Serbia kishte shkelur detyrimin për ta parandaluar atë dhe detyrimin për të bashkëpunuar me Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë. Në të njëjtën kohë, Gjykata nuk konstatoi se Serbia kishte kryer vetë gjenocid, kishte komplotuar për kryerjen e tij ose kishte qenë bashkëpunëtore në të.²⁴
Ky dallim është i rëndësishëm, sepse tregon se e drejta ndërkombëtare nuk funksionon me formula propagandistike. Një shtet ose një individ nuk mund të konsiderohet juridikisht përgjegjës për një kategori të caktuar krimi vetëm mbi bazën e një narrative politike. Përgjegjësia përcaktohet nga gjykata përkatëse, mbi bazën e provave, fakteve të provuara dhe normave juridike që zbatohen në çështjen konkrete.
I njëjti standard duhet të përdoret edhe në trajtimin e vendimit të 16 shtatorit 2026.²⁵ Një aktgjykim penal individual nuk mund të shndërrohet automatikisht në një aktgjykim mbi të gjithë historinë politike të Kosovës, as përcaktuar në aktgjykim.²⁶
Pikërisht sepse bëhet fjalë për një proces gjyqësor me pasoja të rëndësishme, ai duhet të trajtohet sipas asaj që gjykata ka vendosur, jo sipas interpretimit politik që mund t’i japë secila palë.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur vendimi vendoset në kontekstin e debatit ndërkombëtar për Kosovën. Një aktgjykim penal individual nuk mund të shndërrohet automatikisht në një aktgjykim mbi të gjithë historinë politike të Kosovës, ashtu si një narrativë politike nuk mund të zëvendësojë përmbajtjen e një vendimi gjyqësor.
Kjo nuk e zvogëlon peshën e vendimit.
Përkundrazi, saktësia juridike e bën analizën më të besueshme.
Çfarë duhej të ishte përgjigjja shqiptare?
Pikërisht pas një zhvillimi të tillë, nevoja për një përgjigje shtetërore të matur bëhet edhe më e madhe.
Një përgjigje serioze nuk do të duhej të vinte në dyshim funksionimin e gjykatës apo të relativizonte krimet e provuara. Ajo do të duhej të ndante qartë tri çështje: përgjegjësinë individuale për krime të caktuara; historinë e luftës së Kosovës; dhe statusin juridik të Kosovës dhe standardet juridike të procesit të tyre.
Të katër ish-drejtuesit e UÇK-së duhet të gjykohen mbi bazën e provave dhe standardeve juridike të procesit të tyre. Por historia juridike e Kosovës nuk fillon me një aktakuzë dhe as nuk përfundon me një aktgjykim individual.
Po aq e rëndësishme është që një aktgjykim penal të mos përdoret si instrument për të ripërcaktuar retrospektivisht të gjithë konfliktin politik dhe juridik të viteve 1998–1999.
Këtu Shqipëria kishte hapësirë për të folur me maturi, pa ndërhyrë në procesin gjyqësor.
Ajo mund të kishte folur për të drejtën ndërkombëtare.
Mund të kishte folur për dokumentet e OKB-së.
Mund të kishte folur për Rezolutën 1244.
Mund të kishte folur për Opinionin e GJND-së.
Dhe mund të kishte folur për nevojën që e ardhmja e Kosovës të mos trajtohet përmes rikthimit mekanik te një interpretim i vetëm i vitit 1999.
Në vend të Kosovës, qendra e fjalimit shqiptar ishte inteligjenca artificiale
Në fjalimin e tij në Asamblenë e Përgjithshme më 25 shtator 2026, Edi Rama e vendosi në qendër inteligjencën artificiale, “Diellën”, përdorimin e teknologjisë në administratë dhe rrezikun e keqpërdorimit të algoritmeve e të informacionit. Raportimet mbi fjalimin e tij theksuan pikërisht këto tema, si edhe referencën e tij ndaj protestave në Shqipëri dhe asaj që ai e quajti “Flamingo Revolution”.²⁷
Çështja këtu nuk është nëse inteligjenca artificiale është një temë e rëndësishme. Është.
As nuk është nëse Shqipëria mund të flasë për inovacionin, administratën digjitale apo rreziqet e manipulimit të informacionit. Sigurisht që mundet.
Pyetja është një tjetër: a ishte ky momenti i duhur për të lënë jashtë një çështje që Serbia po e paraqiste në të njëjtën sallë si çështje të Kartës së OKB-së, integritetit territorial dhe Rezolutës 1244?
Kjo është pyetja që kërkon përgjigje politike.
Dhe përgjigjja nuk ka nevojë të jetë personale.
Një kryeministër mund të ketë një agjendë të gjerë. Por një shtet duhet të ketë edhe një hierarki interesash strategjike.
Për Shqipërinë, Kosova nuk është një çështje periferike e politikës së jashtme. Është një çështje e drejtpërdrejtë e sigurisë rajonale, e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane, e integrimit euroatlantik dhe e stabilitetit të Ballkanit Perëndimor.
Problemi nuk është marrëdhënia Shqipëri–Serbi; problemi është mungesa e ekuilibrit strategjik
Marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Serbisë nuk duhet të trajtohen si një zgjedhje midis armiqësisë dhe bashkëpunimit.
Bashkëpunimi ekonomik, dialogu rajonal dhe komunikimi politik mund të jenë pjesë e një politike normale shtetërore. Një shtet nuk e mbron interesin e tij kombëtar duke e kthyer çdo fqinj në armik.
Por bashkëpunimi nuk mund të nënkuptojë heshtje për çështje themelore.
Pikërisht këtu qëndron dallimi ndërmjet një politike rajonale të përgjegjshme dhe një politike që mund të perceptohet si e paekuilibruar.
Shqipëria mund të bashkëpunojë me Serbinë dhe, në të njëjtën kohë, të kundërshtojë juridikisht interpretimet e Beogradit për Kosovën.
Mund të mbështesë dialogun dhe, në të njëjtën kohë, të kërkojë zbatimin e detyrimeve ndërkombëtare.
Mund të ruajë marrëdhënie me Beogradin dhe, njëkohësisht, të mbrojë interesat e Kosovës.
Në fakt, pikërisht kjo do të ishte diplomaci shtetërore: jo zgjedhja e njërit shtet kundër tjetrit, por mbrojtja e interesit kombëtar shqiptar brenda kornizës së aleancave dhe së drejtës ndërkombëtare.
Çështja amerikane
Në debatet shqiptare shpesh krijohet një paradoks: Shtetet e Bashkuara trajtohen si aleati kryesor strategjik i shqiptarëve, ndërsa njëkohësisht përdoren në retorikën politike të brendshme si pjesë e konfliktit të ditës. Një politikë e jashtme serioze duhet të bëjë dallimin ndërmjet aleancës strategjike dhe deklaratave politike të një administrate apo zyrtari të caktuar.
Mbështetja amerikane për sigurinë e Shqipërisë, anëtarësimin e saj në NATO dhe për stabilitetin e Kosovës është pjesë e një historie shumëvjeçare të marrëdhënieve transatlantike. Për këtë arsye, marrëdhënia me Washingtonin nuk duhet të përdoret si instrument i politikës së ditës, as nga qeveria dhe as nga opozita.
Në të njëjtën kohë, Shqipëria duhet të jetë në gjendje të mbrojë interesat e saj në mënyrë të drejtpërdrejtë, pa pritur që çdo qëndrim për Kosovën të artikulohet nga Washingtoni.
Aleanca nuk e zëvendëson përgjegjësinë kombëtare.
“Argumenti” i Beogradit dhe heshtja e Tiranës
Në këtë pikë, problemi kryesor nuk është se çfarë tha Vuçiçi.
Ai e tha qartë pozicionin e Serbisë.
Problemi më i madh është se çfarë përgjigjeje dha Shqipëria.
Nëse njëra palë paraqet një dokument juridik dhe e përdor atë për të ndërtuar një pretendim territorial, përgjigjja e palës tjetër nuk duhet të jetë heshtja.
Duhet të jetë dokumenti tjetër.
Nëse Beogradi citon Rezolutën 1244, përgjigjja është teksti i plotë i Rezolutës 1244.
Nëse Beogradi citon integritetin territorial, përgjigjja duhet të jetë e gjithë korniza e Kartës së OKB-së dhe zhvillimet juridike të konfliktit.
Nëse Beogradi citon vitin 1999, përgjigjja duhet të jetë historia kushtetuese para vitit 1999 dhe historia juridike pas tij.
Nëse Beogradi citon të drejtën ndërkombëtare, përgjigjja duhet të jetë Opinioni i GJND-së i vitit 2010.
Dhe nëse Beogradi përdor një aktgjykim të vitit 2026 për të ndërtuar një narrativë politike mbi Kosovën, përgjigjja duhet të jetë ndarja e qartë ndërmjet përgjegjësisë individuale penale dhe statusit juridik të Kosovës.
Kjo është diplomaci.
Jo slogan.
Përfundim: shteti duhet të flasë kur interesi i tij kërkon të flasë
Kosova nuk është çështje e një individi shqiptar, e një partie politike apo e një qeverie të përkohshme.
As nuk është çështje që duhet të përdoret për të prodhuar patriotizëm elektoral.
Kosova është pjesë e arkitekturës së sigurisë së Ballkanit Perëndimor dhe një prej çështjeve më të rëndësishme të politikës së jashtme shqiptare.
Pikërisht për këtë arsye, Shqipëria duhet ta trajtojë atë si çështje shteti.
Kjo do të thotë të mos e ekzagjerojë historinë, por as të mos e harrojë atë.
Do të thotë të mos deformojë vendimet e gjykatave, por as të mos lejojë që vendimet gjyqësore të interpretohen politikisht përtej përmbajtjes së tyre.
Do të thotë të mos e mohojë Rezolutën 1244, por as të mos lejojë që një pjesë e saj të përdoret sikur të ishte e gjithë rezoluta.
Do të thotë të njohë rëndësinë e integritetit territorial, por edhe të lexojë të gjithë kuadrin e së drejtës ndërkombëtare në të cilin ky parim funksionon.
Dhe, mbi të gjitha, do të thotë që Shqipëria, kur përfaqësohet në tryezat më të rëndësishme ndërkombëtare, të mos flasë vetëm për atë që i shërben imazhit të qeverisë së ditës, por për atë që lidhet me interesat afatgjata të shtetit.
Fakti që Edi Rama zgjodhi ta vendosë inteligjencën artificiale dhe “Diellën” në qendër të fjalimit të tij në OKB nuk e bën këtë temë të parëndësishme. Por, në një moment kur Presidenti i Serbisë e kishte vendosur Kosovën në qendër të një argumenti mbi Kartën e OKB-së, integritetin territorial dhe Rezolutën 1244, mungesa e një përgjigjeje shqiptare mbi këtë çështje krijon një boshllëk të dukshëm diplomatik.²⁸
Ky boshllëk nuk plotësohet me deklarata patriotike në auditorë politikë, me fjalime para diasporës apo me retorikë të fortë në Shqipëri.
Ai plotësohet atje ku argumenti kundërshtar paraqitet: në institucionet ndërkombëtare.
Nëse Beogradi e çon Kosovën në OKB, Shqipëria duhet ta çojë atje edhe argumentin e saj.
Jo për të bërtitur më fort.
Për të argumentuar më mirë.
Sepse në diplomacinë ndërkombëtare, heshtja nuk e zhduk argumentin e kundërshtarit. Ajo vetëm e lë atë pa përgjigje.
Fusnota,
¹ Aleksandar Vučić, Statement at the General Debate of the 81st Session of the United Nations General Assembly, 23 shtator 2026. Në fjalimin e tij, Vuçiçi e lidhi shprehimisht Kosovën me integritetin territorial të Serbisë, Kartën e OKB-së dhe Rezolutën 1244 dhe deklaroi se Serbia do t’i mbrojë këto qëndrime.
² United Nations, Yugoslavia and Successor States: Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro, North Macedonia, Serbia, Slovenia; dokumentacioni i OKB-së mbi anëtarësimin e RFJ-së në vitin 2000, ndryshimin e emrit në vitin 2003 dhe vazhdimësinë e anëtarësimit nga Republika e Serbisë në vitin 2006.
³ United Nations Treaty Collection, Historical Information, shënimi për Serbinë dhe vazhdimësinë e anëtarësimit në OKB pas 3 qershorit 2006.
⁴ Kushtetuta e Republikës Federative Socialiste të Jugosllavisë e vitit 1974, veçanërisht dispozitat mbi përbërjen e federatës dhe statusin e Kosovës e Vojvodinës. Shih edhe dokumentacionin e paraqitur në procedurën para GJND-së.
⁵ Për statusin kushtetues të Kosovës sipas Kushtetutës së vitit 1974, shih dokumentacionin e paraqitur në GJND, përfshirë Written Statement of Serbia dhe Written Statement of the United States of America.
⁶ Për ndryshimet kushtetuese të vitit 1989 dhe ndryshimin e marrëdhënies ndërmjet Serbisë dhe krahinave autonome, shih dokumentacionin e GJND-së mbi sistemin kushtetues të vitit 1974 dhe ndryshimet e mëvonshme.
⁷ International Court of Justice, Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro), Judgment of 26 February 2007.
⁸ United Nations Security Council, Resolution 1244 (1999), 10 June 1999. Rezoluta u miratua me 14 vota pro, asnjë kundër dhe një abstenim.
⁹ Security Council Resolution 1244 (1999), dispozitat mbi praninë civile dhe të sigurisë, kthimin e refugjatëve dhe personave të zhvendosur, administrimin e përkohshëm dhe procesin politik për statusin e ardhshëm të Kosovës.
¹⁰ Ibid.; teksti i plotë i Rezolutës 1244 duhet lexuar si një akt i vetëm dhe jo përmes një dispozite të izoluar.
¹¹ International Court of Justice, Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo, Advisory Opinion, 22 July 2010. Gjykata konstatoi se deklarata e pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare.
¹² Ibid.; GJND-ja analizoi Rezolutën 1244 si krijuese të një regjimi juridik të përkohshëm dhe të jashtëzakonshëm ndërkombëtar dhe vuri në dukje se ajo ishte e heshtur për statusin përfundimtar të Kosovës.
¹³ International Court of Justice, Advisory Opinion of 22 July 2010, dispositive paragraph 123 dhe përmbledhja zyrtare e Opinionit.
¹⁴ Vučić, Statement at the General Debate of the 81st Session of the United Nations General Assembly, 23 September 2026.
¹⁵ Charter of the United Nations, veçanërisht nenet 2(1), 2(3) dhe 2(4).
¹⁶ Vučić, Statement at the General Debate of the 81st Session of the United Nations General Assembly, 23 September 2026.
¹⁷ International Court of Justice, Advisory Opinion of 22 July 2010.
¹⁸ Për statusin e Kosovës në strukturën federale të vitit 1974, shih dokumentacionin e GJND-së, përfshirë Written Statement of Albania, Written Statement of Serbia dhe Written Statement of the United States.
¹⁹ Për historinë e ndryshimeve kushtetuese në Kosovë dhe Serbi në fund të viteve 1980, shih dokumentacionin e procedurës së GJND-së.
²⁰ United Nations Security Council, Resolution 1244 (1999).
²¹ International Court of Justice, Advisory Opinion of 22 July 2010.
²² United Nations, dokumentacioni mbi vazhdimësinë e anëtarësimit të Serbisë dhe Malit të Zi nga Republika e Serbisë pas 3 qershorit 2006.
²³ International Court of Justice, Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro, Judgment of 26 February 2007.
²⁴ Ibid. Gjykata konstatoi përgjegjësi ndërkombëtare të Serbisë për mosparandalimin e gjenocidit në Srebrenicë dhe për mosbashkëpunimin e plotë me ICTY-në, ndërsa nuk konstatoi se Serbia kishte kryer vetë gjenocid, kishte komplotuar për të ose kishte qenë bashkëpunëtore në të.
²⁵ Kosovo Specialist Chambers, Thaçi et al. Trial Judgment, 16 September 2026.
²⁶ Sipas të dhënave të publikuara nga Dhomat e Specializuara, më 16 shtator 2026 Trupi Gjykues i shpalli të katër të akuzuarit fajtorë për arrestim dhe ndalim të paligjshëm ose arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje; ata u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit. Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet, Veseli me 18 vjet dhe Selimi me 13 vjet burgim.
²⁷ Edi Rama, fjalimi në Debatin e Përgjithshëm të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, 25 shtator 2026; raportimet pas fjalimit e përshkruajnë fokusin e tij te inteligjenca artificiale, “Diella”, keqpërdorimi i algoritmeve dhe “Flamingo Revolution”.
²⁸ Krahasimi bëhet mbi bazën e përmbajtjes së fjalimeve të publikuara përkatësisht të Vuçiçit më 23 shtator dhe Ramës më 25 shtator 2026. Fjalimi i Vuçiçit përfshinte një pjesë të drejtpërdrejtë dhe të zgjeruar mbi Kosovën, ndërsa raportimet mbi fjalimin e Ramës nuk evidentojnë një trajtim të vendimit të 16 shtatorit ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së.
Prishtinë, 27.09.2026
