[ Libra NëLinjë ]
Besnik Fishta
Historia e postës është e lidhur ngushtë me historinë e shtetit. Që nga krijimi i administratave moderne postare, vula postare është konsideruar një atribut i autoritetit shtetëror, një mjet zyrtar që vërteton pranimin, përpunimin dhe qarkullimin e dërgesave postare. Ashtu si pulla postare, edhe vula përfaqëson një shenjë të sovranitetit shtetëror, sepse vetëm institucionet e autorizuara nga shteti kanë të drejtën ta përdorin atë për qëllime postare.
Në Shqipëri, historia e vulave postare lidhet drejtpërdrejt me lindjen e shtetit të pavarur. Pas shpalljes së Pavarësisë më 28 nëntor 1912, një nga detyrat më të rëndësishme të qeverisë së Ismail Qemalit ishte organizimi i shërbimeve publike, ndër to edhe posta. Më 5 dhjetor 1912 u krijua Ministria e Postë-Telegrafës, e drejtuar nga Lef Nosi, duke shënuar fillimin e administratës postare shqiptare. Kjo datë përbën një pikë referimi edhe për historinë e vulave postare shqiptare, pasi që nga ky moment nis procesi i ndërtimit të një sistemi kombëtar identifikimi dhe kontrolli të korrespondencës.
Vulat postare nuk kishin vetëm funksion teknik. Ato shërbenin si dëshmi zyrtare e veprimtarisë së postës, duke treguar vendin dhe datën e pranimit të dërgesës, itinerarin e saj dhe, në shumë raste, edhe procedura të veçanta të trajtimit postar. Për studiuesit e historisë postare, vulat përbëjnë dokumente autentike që ndihmojnë në rindërtimin e organizimit të shërbimit postar në periudha të ndryshme historike.
- Ndër vulat më të rëndësishme është vula datore. Ajo përmban zakonisht emrin e zyrës postare dhe datën e përdorimit. Funksioni i saj kryesor është të dokumentojë momentin kur një dërgesë është pranuar ose është përpunuar nga posta. Në periudha të ndryshme historike, vulat datore shqiptare kanë ndryshuar formën, madhësinë, gjuhën e përdorur dhe elementët grafikë, duke pasqyruar zhvillimet administrative dhe politike të vendit.
Nga vulat e para datare te shtetit shqiptar (14.06.1913) - Një kategori tjetër e rëndësishme është vula anuluese, e njohur edhe si vula shuarëse. Ajo përdoret për të bërë të pavlefshme pullën postare, duke parandaluar ripërdorimin e saj. Në praktikën postare shqiptare, shpesh vula datore ka kryer njëkohësisht edhe funksionin e anulimit, veçanërisht kur goditja e vulës vendosej mbi pullë. Megjithatë, në raste të caktuara janë përdorur edhe vula të veçanta shuarëse me forma gjeometrike ose motive të ndryshme.
Vule datare dhe njekohsisht anuluese( 19.06.1913) - Vulat e tranzitit vendoseshin në zyrat postare ndërmjetëse gjatë rrugëtimit të një dërgese. Ato dëshmojnë kalimin e korrespondencës nëpër pika të ndryshme postare dhe përbëjnë një burim të vlefshëm për studimin e rrjeteve të komunikimit. Në veçanti, në periudhat kur infrastruktura postare shqiptare ishte në zhvillim, këto vula japin informacion të rëndësishëm për itineraret e ndjekura nga posta.
Disa vula tranziti qe tregojne trajektoren e pershkruar nga zarfi per ne destinacion. - Në shumë periudha janë përdorur edhe vulat e mbërritjes, të cilat vendoseshin në destinacion për të treguar datën e dorëzimit ose të mbërritjes së dërgesës. Këto vula janë veçanërisht të rëndësishme për studiuesit, sepse lejojnë llogaritjen e kohës së transportit postar ndërmjet dy pikave.
Vulë treguese per mbrritjen ne destinacion - Zhvillimi i shërbimeve të posaçme postare solli përdorimin e vulave të rekomandimit. Këto vula identifikonin dërgesat e regjistruara dhe garantonin ndjekjen administrative të tyre. Forma, ngjyra dhe përmbajtja e tyre kanë ndryshuar me kalimin e kohës, por funksioni ka mbetur i njëjtë: evidentimi i trajtimit të veçantë të dërgesës.
Zarfi me tre vula të tjera pervec vules anuluese. Me postim rekomande(R), me poste ajrore(Par avion) dhe vertetim marrje(A.R.). - Administratat postare kanë përdorur gjithashtu një numër të madh vulash ndihmëse ose informative. Në këtë grup përfshihen vulat që tregojnë mungesën e adresës së plotë, kthimin e dërgesës, tarifën e papaguar, censurën postare, postën ajrore, postën ekspres dhe shërbime të tjera të veçanta. Këto vula pasqyrojnë jo vetëm aspektet teknike të postës, por edhe rrethanat historike, politike dhe ekonomike të kohës.
Me mungesë adrese të saktë
Treguese tarife te marrun
Tregues i censures ushtararake
Tregues i censures civile - Me kalimin e viteve, administrata postare shqiptare ka përdorur edhe vula përkujtimore ose rastësore, të krijuara për ngjarje kombëtare, jubile, ekspozita filatelike dhe aktivitete të tjera të rëndësishme. Këto vula kanë një vlerë të veçantë filatelike, sepse përdoren për periudha të kufizuara dhe shpesh paraqesin elemente artistike e simbolike.
Vula perkujtimore ne 3 vjetorin e ushtrise N-Cl.
Përtej funksionit të tyre praktik, vulat postare përbëjnë sot një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë dokumentare të Shqipërisë. Ato janë dëshmi të organizimit shtetëror, të zhvillimit të komunikimeve dhe të marrëdhënieve të vendit me botën. Çdo vulë mban informacion të saktë për një moment të caktuar në kohë dhe, e vendosur mbi një zarf apo kartolinë, shndërrohet në një dokument historik të pakontestueshëm.Që nga krijimi i Ministrisë së Postë-Telegrafës më 5 dhjetor 1912 e deri në ditët tona, vulat postare shqiptare kanë shoqëruar historinë e shtetit shqiptar. Ato kanë ndryshuar në formë dhe përmbajtje, por kanë ruajtur të njëjtin rol themelor, të jenë shenja zyrtare të autoritetit postar dhe njëkohësisht dëshmi të vazhdueshme të sovranitetit dhe funksionimit të shtetit shqiptar.
