PLANET E ERRËTA TË BEOGRADIT: NJË SKENAR PËR SHKATËRRIM DHE ZHDUKJE (12)

“Gërshërët”, “Kafshimi i miut” dhe “Patkoi”

Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

(Programet e elaboratet serbe antishqiptare – XII)

Historia e popullit shqiptar në Kosovë nuk është shkruar vetëm me mundin dhe sakrificat e popullit të tij, por edhe me përpjekjet e pareshtura të armiqve për ta zhbërë atë. Në prag të shekullit të ri, kur bota po përpiqej të ndërtonte ura paqeje, Beogradi përgatiti skenarë të errët për të realizuar ëndrrën e tij të vjetër – një Kosovë të zbrazët nga shqiptarët dhe të mbushur me serbë. Midis viteve 1991-1999, në bodrumet e politikës së tij shoviniste, u hartuan tre projekte të pastra gjenocidale, të cilat, nëse do të ishin realizuar plotësisht, do të kishin ndryshuar përgjithmonë hartën etnike të Kosovës.

Nuk ishin projekte të zakonshme politike, nuk ishin plane për zhvillim apo bashkëjetesë. Ishin strategji të ftohta të inxhinierisë demografike, të ndërtuara mbi filozofinë e spastrimet etnik, mbi doktrinën e zhdukjes së një populli të tërë. Serbizimi i Kosovës ishte objektivi final, një ëndërr e kahershme që Beogradi kërkonte ta kthente në realitet me anë të dhunës, terrorit dhe manipulimit.

Projekti “Gërshërët” ishte menduar si një dorë e padukshme, një strategji që nuk do të lëvizte me tanke e armë, por me infiltrim dhe kontroll. Ky projekt kishte për qëllim kapjen e skenës politike në Kosovë, duke futur elementë të besuar të Beogradit në të gjitha poret e jetës publike, për të ndarë, manipuluar dhe destabilizuar nga brenda. Synimi ishte i qartë: të krijohej një realitet artificial, ku shqiptarët nuk do të mund të udhëhiqnin vetveten, ku vendimet do të merreshin nga njerëz të kontrolluar, ku Kosova do të sundohej pa pasur nevojë për okupim të drejtpërdrejtë.

Projekti “Kafshimi i miut” ishte më i egër në natyrë dhe kishte për qëllim shkatërrimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, forcës që kishte lindur si përgjigje ndaj shtypjes së egër dhe spastrimit etnik. Ky projekt synonte të fuste përçarje mes radhëve të luftëtarëve të lirisë, të dobësonte rezistencën dhe ta tjetërsonte atë nga një forcë çlirimtare në një entitet të brishtë dhe të manipulueshëm. Beogradi e dinte mirë se një luftë nuk fitohet vetëm në fushëbetejë, por edhe duke shkatërruar shpirtin e saj, duke krijuar dyshime dhe duke kthyer vëllezërit kundër njëri-tjetrit.

Por historia nuk shkruhet vetëm nga ata që hartojnë plane shfarosjeje. As “Gërshërët” nuk arritën të shkurtonin shpirtin e lirisë, as “Kafshimi i miut” nuk arriti të kafshonte zemrën e rezistencës, as “Patkoi” nuk arriti të shkelte një popull që ishte betuar të qëndronte në këmbë.

Dhe kështu, Kosova mbijetoi. Jo sepse planet e errëta u ndalën vetvetiu, por sepse shqiptarët nuk u përkulën, sepse çdo tentativë për t’i asgjësuar, vetëm sa ua shtoi vendosmërinë për të jetuar si të lirë. Dhe sot, në çdo fushë dhe mal të Kosovës, në çdo gur të rrugëve të saj, në çdo fjalë të shqipes që kumbojnë brez pas brezi, gjendet një dëshmi e gjallë se asnjë memorandum, asnjë projekt, asnjë plan i hartuar në hijet e Beogradit nuk mund të shfarosë të vërtetën e një kombi që ka rrënjë më të thella se urrejtja e pushtuesve të tij.

Operacioni “Patkoi”- një skenar për shfarosje, një betejë për mbijetesë

Në errësirën e politikës serbe, aty ku planet nuk hartoheshin për të ndërtuar një të ardhme, por për të shkatërruar një popull, u lind një operacion që do të mbetej njollë e përjetshme në kujtesën e njerëzimit. “Patkoi” – një emër që mbart në vetvete peshën e fatit të rëndë që ishte përgatitur për shqiptarët e Kosovës. Një emër që nuk kërkonte maskim, që nuk e fshihte brutalitetin e qëllimit të tij, por e shpallte hapur, me ftohtësinë e një makinerie gjenocidale.

Prandaj, në errësirën e korridoreve të pushtetit serb, larg syve të botës dhe nën vellon e një fshehtësie të hekurt, u ngjiz projekti famëkeq sekret “Patkoi”, i përgatitur në Beograd nga institucionet shtetërore serbe gjatë viteve 1998–1999. Ai nuk ishte thjesht një plan politik apo ushtarak i zakonshëm; ishte një ndërmarrje e ftohtë, e përllogaritur me egërsi, një nga skenarët më të zymtë e më çnjerëzorë që kishte pjellë mendësia antishqiptare përgjatë historisë së saj të errët. Brenda tij nuk fshihej vetëm dhuna si mjet, por një synim i paramenduar deri në hollësi: goditja e qenies shqiptare në vetë trungun e saj jetësor.

Ky projekt, i lindur nga urrejtja dhe i ushqyer nga logjika e spastrimit, mbante në thelb një objektiv të fundit strategjik sa mizor aq edhe të frikshëm: zbrazjen masive të Kosovës nga popullsia e saj autoktone shqiptare, shkuljen e njerëzve nga trojet e tyre, ndarjen e familjeve nga vatrat, dhe shndërrimin e një toke të gjallë në një hapësirë të heshtur, të varfëruar nga fryma e atyre që e kishin banuar brez pas brezi. Ishte një përpjekje për ta lënduar jo vetëm trupin e një populli, por edhe kujtesën e tij, trashëgiminë e tij dhe të drejtën e tij për të ekzistuar në tokën e vet.

“Patkoi”, në këtë kuptim, nuk paraqet vetëm një emër projekti, por një simbol të një politike të egër çrrënjosjeje, ku mekanizmat shtetërorë u vunë në shërbim të një ideje shkatërrimtare: spastrimit etnik të Kosovës. Në të u përmblodhën qëllime të kahershme, të veshura herë me gjuhë politike e herë me justifikime ushtarake, por që në esencë synonin të njëjtën gjë — boshatisjen e hapësirës shqiptare nga vetë shqiptarët. Dhe pikërisht për këtë, ky projekt mbetet një nga dëshmitë më tronditëse të egërsisë së planifikuar kundër popullit shqiptar, një njollë e rëndë në kujtesën historike të fund shekullit XX.

Projekti “Patkoi” ishte skenari më mizor dhe më i hapur – një plan i pastër për spastrim etnik, një strategji që kërkonte të detyronte shqiptarët të largoheshin nga trojet e tyre, duke përdorur forcën, dhunën dhe terrorin e pamëshirshëm. Si një patkua që shtrëngohet mbi tokë, ky projekt synonte të rrethonte dhe të shtrydhte popullsinë shqiptare nga të gjitha anët, duke e detyruar të largohej me dhunë, ndërkohë që në vend të saj do të vendoseshin kolonë serbë. Ishte një skenar që rikthente kujtimet e errëta të Luftës së Dytë Botërore, një operacion që do të linte pas fshatra të djegura, rrugë të mbushura me refugjatë dhe plagë që nuk do të shëroheshin kurrë.

“Patkoi” ishte më shumë se një operacion ushtarak – ai ishte një betejë kundër vetë ekzistencës së një kombi. Ishte një plan i hartuar me një precizitet të dhunshëm, një skenar i llogaritur me gjakftohtësi që synonte zhdukjen fizike, dëbimin dhe nënshtrimin e një populli që kishte guxuar të kërkonte lirinë.

Ky projekt i errët e kishte të ndarë skemën e tij me detaje të tmerrshme:
1.000.000 shqiptarë të dëboheshin jashtë Kosovës – të shpërnguleshin me dhunë nga shtëpitë e tyre, të linin pas dheun e shenjtë të të parëve, duke u tretur si refugjatë në botën e huaj, pa një gur ku të mbështesnin kokën, pa një prag ku të kthenin sytë.
500.000 të vriteshin dhe të likuidoheshin – gjysmë milioni jetë të shuheshin, gjysmë milioni ëndrra të priteshin në mes, gjysmë milioni burra, gra e fëmijë të zhdukeshin në humnerën e harresës, duke lënë pas vetëm dhimbje dhe dhembë të shtrënguar nga ata që mbeteshin për të kujtuar.

500.000 të tjerë të mbeteshin në Kosovë, por të nënshtroheshin Serbisë – të mbijetonin jo si qytetarë, jo si njerëz me të drejta, por si hije që ecin në tokën e tyre, të heshtur, të frikësuar, të privuar nga vetë identiteti i tyre. Një numër që, sipas planeve serbe, nuk do të ishte më kurrë kërcënim, një popull i thyer, i rraskapitur, i kthyer në rob në tokën e vet.

Kjo nuk ishte një luftë. Kjo ishte një përpjekje për të ndryshuar historinë me dhunë. Ishte një strategji që nuk kishte për qëllim pushtimin e Kosovës, por shkatërrimin e saj, pastrimin e saj nga njerëzit që e kishin mbajtur gjallë për shekuj, nga ata që i kishin dhënë shpirtin, gjuhën, kulturën. Ishte një përpjekje për ta kthyer një truall të lashtë në një hapësirë të re për një Serbi që ëndërronte ta rishkruante historinë me duar të përgjakura.

Por historia nuk mund të tjetërsohet me memorandume e plane të shkruara në errësirë. Ajo nuk mund të fshihet me deportime dhe ekzekutime masive. Sepse popujt që kanë rrënjë të thella në tokën e tyre nuk mund të shkulen me dhunë. Sepse ata që e kanë lirinë si amanet të shenjtë nuk mund të nënshtrohen.

Dhe kështu, Operacioni “Patkoi” mbeti jo si një sukses i Serbisë, por si një dëshmi e qëndresës shqiptare. Nuk ishin 500.000 ata që u nënshtruan – ishin 2 milionë ata që u ngritën. Nuk ishin 1 milion ata që u zhdukën nga Kosova – ishin ata që u rikthyen më të fortë se kurrë. Dhe nuk ishte Kosova ajo që u bë një hije e së kaluarës – ishte Serbia ajo që mbeti e njollosur nga një gjenocid që s’e realizoi dot.

Sepse historia nuk u shkrua sipas dëshirave të pushtuesve, por sipas betejave të atyre që nuk u gjunjëzuan kurrë.

Epoka e qëndresës dhe lirisë – Lufta e fundit në Kosovë (1998-1999)

Në pragun e shekullit të ri, kur bota po hynte në një epokë të re, Kosova përjetoi njërën nga betejat më të mëdha për ekzistencën e saj. Ishte një luftë që nuk filloi në vitin 1998, sepse rrënjët e saj ishin të thella në historinë e një populli që kurrë nuk kishte pranuar të zhdukej. Ishte një luftë që nuk ishte vetëm e pushkëve, por e shpirtit, një përballje mes shtypjes dhe dinjitetit, mes dhunës dhe rezistencës, mes errësirës dhe shpresës për liri.

28 nëntori i vitit 1997 shënoi daljen e hapur të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, një moment kur hija e rezistencës u kthye në një dritë të pashuar. Nuk ishte një thirrje për luftë, por një betim për mbrojtjen e një populli që për dekada të tëra ishte shtypur, përndjekur dhe mohuar. Ishte jehona e një historie që nuk mund të heshtte më, një shpallje e vendosmërisë se Kosova nuk do të përkulet më kurrë para dhunës së pushtuesit.

Por pushtuesit nuk e pranuan këtë sfidë pa e kthyer hakun e tyre të egër. Nga 5 deri më 7 mars 1998, në Prekaz, ndodhi një nga ngjarjet më tragjike që do të trondiste ndërgjegjen e botës – masakra mbi familjen Jashari. Ishte një sulm që nuk synonte vetëm një familje, por vetë shpirtin e rezistencës shqiptare. Ata që e menduan këtë akt si një fund për qëndresën, nuk e kuptuan se Prekazi nuk u shua – ai u bë një monument i gjallë, një flamur i përjetshëm i luftës për liri.

Dhe gjaku nuk u ndal me kaq. Masakrat e shumta që ndodhën në çdo cep të Kosovës, ku forcat serbe nuk bënin dallim mes burrave, grave apo fëmijëve, treguan fytyrën e vërtetë të regjimit që donte të shfaroste një popull të tërë. Por, në këtë det dhimbjeje dhe gjaku, një ngjarje do të bëhej dëshmia e pakundërshtueshme e gjenocidit serb: Masakra e Reçakut.

Janari i vitit 1999 e gjeti Reçakun të mbuluar me trupat e pajetë të civilëve të pafajshëm, të vrarë pa mëshirë, të masakruar me të njëjtën egërsi që kishte shoqëruar gjithmonë strategjinë e Beogradit. Ishte një akt që nuk mund të fshihej, një krim që e tronditi ndërgjegjen botërore dhe që bëri të qartë se kjo luftë nuk ishte më vetëm një çështje shqiptare – ishte një betejë midis drejtësisë dhe barbarisë.

Dhe kur bota u bind se në Kosovë nuk kishte më kohë për të pritur, nisën bombardimet e NATO-s, që për 77 ditë goditën makinerinë vrastare të Serbisë. Ishte momenti kur historia ktheu faqe, kur ata që kishin parë, por kishin heshtur, vendosën të veprojnë. 77 ditë zjarri mbi pozicionet e paramilitarëve serbë, 77 ditë ku qielli mbi Kosovë nuk ishte më dëshmitar i dhimbjes, por i shpresës.

Dhe pastaj, në qershor të vitit 1999, Kosova u çlirua.
Fitorja e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe e NATO-s shënoi një kapitull të ri për popullin shqiptar të Kosovës. Jo vetëm një fitore ushtarake, por një triumf i dinjitetit mbi dhunën, një shpallje e zëshme se Kosova nuk do të ishte më kurrë një rob e fatit të saj, por një komb që do të ecte drejt lirisë me kokën lart.

Dhe kështu, një epokë e re nisi për Kosovën – një epokë që lindi nga hiri i tragjedive, por që mbijetoi me fuqinë e shpresës dhe të besimit në të ardhmen. Kosova nuk ishte më një vend i shtypur, por një simbol i qëndresës, një histori e shkruar me gjak, me dhembje, por mbi të gjitha, me vendosmërinë për të jetuar si të lirë.

( Vijon )