MBI GURËT E BARDHË TË VENDLINDJES,E SHIKOJ HËNËN MBI SHARR

Isuf B. Bajrami

Poemë për atdheun, besën, zgjimin kombëtar dhe kthimin te rrënjët

Dedikimi

Rinisë shqiptare, që meriton një të ardhme me dinjitet, Maleve që na lidhin, pavarësisht kufijve që na ndajnë, Brezave që e ruajtën besën dhe kujtesën ndër shekuj, Dhe vendlindjes, ku guri i rëndë peshon në vendin e vet.

I. HËNA MBI SHARR

Sonte dola në fshat, në heshtjen e natës,
Dhe sytë i drejtova kah kreshtat e larta,
Mbi majën e Sharrit, si kurorë argjendi,
Hëna ndriçonte e heshtur në thellësi të vendit.

Por retë e errëta një pjesë ia mbuluan,
Si duar të padukshme që dritën ia penguan,
E unë e vështroja me mall e trishtim,
Sikur shihja një komb të mbështjellë në mendim.

Mbi kreshtat e Sharrit drita ngadalë udhëtonte,
Si një ëndërr e lashtë që kohën kapërcente,
Dhe heshtja e natës më fliste pa zë,
Për plagët e kombit që ende dhembin në ne.

Përtej Sharrit, Shkëlzeni ngrihej krenar,
Gjallica e Korabi qëndronin në prag të një vargu malor,
Mbi kreshta e lugina mendimi fluturonte,
Drejt trojeve shqiptare, ku historia na bashkonte.

II. DRITA PAS HËNËS

Retë ma pengonin Hënën ta shihja të plotë,
Si tym që mbulon një ëndërr në mes të natës,
M’u dukën si mjegulla mbi rininë shqiptare,
Që kërkon një agim në udhëkryqet e jetës.

Por prapa Hënës, përtej reve të zeza,
Një dritë e vogël ma pushtoi zemrën,
E vështrova gjatë, me syrin e shqiponjës,
Dhe ndjeva një rreze në thellësi të ndërgjegjes.

M’u duk se një Diell po zgjohej ngadalë,
Pas Hënës së heshtur, përtej reve pa fund,
Sikur po çante terrin e shekujve të rëndë,
Për t’i dhënë kombit një agim të ri.

O Diell, a je shenja që zemra ka pritur,
A je shpresa që nata s’e ka mposhtur,
A vjen të na ngrohësh në këtë tokë të lashtë,
Që vëllai me vëllanë të mos mbetet i ndarë?

Kur të lindësh, o Diell, mbi malet shqiptare,
Mos pyet për kufijtë e vijat tokësore,
Ndriçoji të gjithë, në çdo anë të atdheut,
Dhe ktheja rinisë besimin te e ardhmja.

III. MALET QË NA LIDHIN

Mbi Sharr Hëna rrinte e qetë dhe krenare,
Dhe mendja më fluturoi mbi trojet shqiptare,
Te Shkëlzeni, Gjallica, Korabi në largësi,
Te kreshtat që ruajnë kujtesën e një historie.

Sa male qëndrojnë si shtylla të motit,
Sa lugina fshehin jehonat e lotit,
Sa kufij janë vizatuar mbi hartat e dheut,
Ndërsa i njëjti qiell u përket bijve të tij.

O male të larta, dëshmitarë të lashtë,
A nuk ju dhemb kur shihni vëllezër të ndarë?
Ju që qëndroni pranë, sup më sup në stuhi,
Na mësoni si ruhet një komb në bashkim.

Ju s’keni nevojë për fjalë të mëdha,
As për premtime që treten si shkuma në det,
Ju flisni me heshtjen e shkëmbit të fortë,
Se rrënjët e thella i mbijetojnë çdo moti.

IV. DODONA, ZËRI I LASHTËSISË

Prej kreshtave të Sharrit mendimi u nis,
Drejt Dodonës së lashtë, drejt zërit të lisit,
Atje ku degët pëshpërisin me erën,
Dhe shekujt lënë gjurmë në kujtesën e vjetër.

O Dodonë e lashtë, me hijen e lisave,
Sa ëndrra kanë kaluar nëpër rrugët e kohërave,
Sa lutje janë ngritur drejt qiellit pa kufi,
Sa zëra i ruan toka në heshtje e histori.

M’u duk se lisat më flisnin për rrënjët,
Për emrat e humbur, për bijtë dhe nënat,
Dhe mora me vete atë zë të lashtësisë,
Si një amanet që s’i dorëzohet harresës.

Por udha më thërriste përtej maleve përsëri,
Drejt kaltërsisë së Jonit, drejt valëve në gji,
Ku deti i pafund me brigjet kuvendon,
Dhe çdo dallgë një histori të lashtë dëshmon.

V. NË BRIGJET E JONIT, ME ODISEUN

Buzë Jonit të kaltër, ku dallga këndon,
Në mendjen time Odiseu përsëri udhëton,
E pashë si hije mbi valët e largëta,
Me mallin e kthimit nëpër netët e gjata.

O det, sa udhëtarë ke përcjellë nëpër mote,
Sa ëndrra ke fshehur në thellësitë e botës,
Sa zemra kanë ikur përtej horizontit,
Me mallin e shtëpisë në thellësi të shpirtit.

Odiseu kërkonte brigjet e Itakës së vet,
Një prag, një vatër, një kthim në jetë,
Dhe unë kërkoja në kaltërsinë e pafund,
Një atdhe ku vëllai vëllanë e gjen kudo.

Nuk kërkoja lavdi, as kurora mbretërore,
Por zemra të bashkuara në trojet arbërore,
Një vend ku mendimi të mos bëhet mur,
Ku dashuria për kombin të mbetet e pastër.

VI. LEZHA, KU FJALA U BË BESË

Nga brigjet e Jonit mendimi u kthye,
Në Lezhën krenare, ku historia më priti,
Atje ku princat shqiptarë u mblodhën me besë,
Për ta mbrojtur atdheun në ditë të vështira.

Në krye qëndronte Gjergj Kastrioti,
Me hijen e Arbërit mbi supet e motit,
Dhe pranë tij princat, me nder e qëndresë,
Kërkonin forcën e kombit në besën e dhënë.

M’u shfaq Pali i Dukagjinëve në kuvend,
Me peshën e historisë që rëndonte në mend,
Dhe m’u duk se koha u kthye pas shekujsh,
Kur fjala e bashkimit u ngrit mbi zërat e luftës.

O Lezhë, dëshmitare e një kohe krenare,
Sa shumë na mëson historia shqiptare,
Se kur qëllimi është mbrojtja e vendit,
Bashkimi bëhet themeli i qëndresës.

Por besa nuk është vetëm një fjalë në histori,
As kujtim i largët që tretet në përjetësi,
Ajo jeton kur njeriu mban fjalën e dhënë,
Dhe nuk e shet vëllanë për një fitore të rreme.

VII. SHKODRA DHE KULLA E LEKËS

Nga Lezha u nisa drejt Shkodrës së lashtë,
Ku Buna rrjedh qetë dhe kujtesa rri zgjuar,
Mbi qytetin krenar, mes gurëve të vjetër,
M’u duk se po hyja në një shekull tjetër.

Atje, te Kulla e Lekë Dukagjinit,
M’u zgjua një mall në thellësi të shpirtit,
Nuk ndihesha i huaj në atë prag të vjetër,
Se gjaku më lidhte me një kujtim të shenjtë.

M’u duk se dera e odës po hapej ngadalë,
Dhe zëri i të parëve më thërriste në prag,
Sikur të isha kthyer në shtëpinë e Babës,
Ku fjala ka peshë sa gurët e kullës.

O Shkodër, moj vatër e kujtesës shqiptare,
Sa histori ruajnë kalatë e tua krenare,
Në ty ndjeva një urë mes së djeshmes e sotit,
Një lidhje gjaku që s’i dorëzohet motit.

VIII. GURI I BETIMIT

Në mëngjes dola nga Kulla e Lekës,
Me fjalët e mbrëmjes që më rrinin në zemër,
Leka më përcolli nëpër udhën e lashtë,
Drejt një guri që heshtte, i rëndë e i bardhë.

Ecëm ngadalë, nën qiellin e kaltër,
Me hijet e maleve që na rrinin pranë,
Deri te Guri i Betimit, ku u ndalëm të pushonim,
Dhe heshtjen e vendit me mendime ta dëgjonim.

Leka ma drejtoi shikimin nga guri përballë,
Dhe foli me zë të qetë, por me peshë të rrallë:
«A po e sheh këtë gur që qëndron në këtë vend?
Këtu e kemi Betimin, bir, mbaje mirë në mend.

Shqiptarët duhet të bashkohen e të mbajnë njëri-tjetrin,
Të mos e kthejnë kurrë vëllanë kundër vëllait,
Se më të fortë bëhemi kur qëndrojmë pranë,
Dhe jo kur ia derdhim gjakun njëri-tjetrit në vatër.

Pushka e burrit nuk është lodër krenarie,
As mjet për të larë inate e për të mbjellë armiqësi,
Ajo fle kur vëllezërit jetojnë në paqe,
Dhe ngrihet për mbrojtjen e atdheut në rrezik.

Për lirinë që me mund e sakrifica mbrohet,
Për nderin që nuk shitet dhe kurrë nuk harrohet,
Jo për grindje që vë vëllanë kundër vëllait,
Se gjaku i shqiptarit s’duhet të bëhet çmimi i inatit».

Unë heshtja dhe dëgjoja, me sytë mbi gurin e vjetër,
Sikur çdo fjalë e Lekës më zbulonte një të vërtetë,
Se gurët mund të plaken, të mbulohen me bar,
Por fjala e mbajtur me nder mbetet përherë e gjallë.

Dhe kur u ngrita, me shpirtin e trazuar,
M’u duk se një zë nga shekujt ishte zgjuar:
«Bashkohuni në besë, në nder e në dashuri,
Se atdheu është më i madh se çdo krenari!»

IX. DREJT BJESHKËVE TË NEMUNA

Drejt Bjeshkëve të Nemuna i ktheva hapat,
Me fjalët e Lekës që më ndiqnin si jehona,
Dhe mendova: nëse gurët mund të ruajnë një besë,
Pse zemrat shqiptare të mos bëhen një shpresë?

Kur arrita te kreshtat, u fola me mall,
«Vij nga Kulla e Lekës, ku dëgjova një fjalë,
Te Guri i Betimit, ku besa na kujton,
Se kombi bëhet i fortë kur vëllai vëllanë mbështet».

Malet qëndronin krenare, të larta në qiell,
Me borën mbi supe, të bardha si çelik,
Dhe unë i pyeta: «A do të rrini gjithmonë të nemura,
Apo do të zgjoheni me dritën e një dite të re?»

Era kaloi mbi kreshta, si lajmëtare e agimit,
Dhe bora vezulloi nën rrezet e Diellit,
M’u duk sikur malet po e dëgjonin fjalën time,
Sikur po çliroheshin nga hija e një emri.

Atëherë u thashë: «Bëhuni Alpe të Bardha,
Si plisi i bardhë që nderon ballin e shqiptarit,
Qëndroni pranë njëra-tjetrës, si vargje në një këngë,
Dhe mësojuni njerëzve se bashkimi është qëndresë.

Bëhuni një gjerdan mbi qafën e atdheut,
Një kurorë e bardhë nën dritën e qiellit,
Që kushdo që ju sheh ta kuptojë një të vërtetë:
Malet rrinë më të forta kur qëndrojnë pranë njëra-tjetrës».

X. DIELLI I ZGJIMIT KOMBËTAR

Atë dritë që pas Hënës në qiell e pashë,
E mora me vete nëpër male e në çdo prag,
Ajo më ndiqte si një betim i pashuar,
Si agimi i një kohe që ende s’ka ardhur.

O rini shqiptare, kjo dritë është për ty,
Për ëndrrat që mbart dhe për ditët që vijnë,
Mos prit që
Dielli të zbresë nga qielli,
Ndize me dije, me vepra dhe me shpirtin tënd.

Le të lindë një kohë ku fjala ka peshë,
Ku puna nderohet dhe drejtësia gjen vend,
Ku askush s’e sheh tjetrin si kundërshtar,
Por si bashkudhëtar në një atdhe të lirë.

Le të ndryshojnë mendimet, si dallgët në det,
Le të ketë debat, por jo urrejtje në jetë,
Se kombi bëhet i fortë kur di të dëgjojë,
Dhe të ardhmen e vet me mençuri e ndërtojë.

O Diell, përshkoji malet dhe fushat tona,
Ndriçoji shtëpitë, qytetet dhe zemrat,
Le të mos mbetet asnjë i ri pa shpresë,
Asnjë ëndërr pa krahë, asnjë zemër pa besë.

XI. KTHIMI NË VENDLINDJE

Pas gjithë atij udhëtimi nëpër histori e mote,
Pas maleve të larta e brigjeve të Jonit,
U ktheva aty ku më thërriste kujtesa,
Në vendlindjen time, ku më presin rrënjët e jetës.

Kisha parë Dodonën, Jonin e kaltër,
Kisha ndjekur gjurmët e historisë së lashtë,
Kisha dëgjuar fjalën e Betimit mbi gur,
Dhe kisha parë malet të zbardhnin si flamur.

Por zemra më thoshte: «Mos shko më larg,
Se rrënjët e shpirtit të presin në prag,
Atje ku fjala e Babës të rri si amanet,
Atje ku e kupton kush je në këtë jetë».

Dhe ja, u ktheva te Oda e Babës,
Te era e kullës, te heshtja e pragut,
Ku guri i vjetër më njihte prej moti,
Ku çdo tra i shtëpisë ruante zërin e të parëve.

M’u duk se Babën e pashë pranë oxhakut,
Me atë vështrim të urtë, me fjalën pa bujë,
Sikur më pyeste: «Bir, çfarë pe nëpër botë?
A gjete një dritë që na bashkon sot?»

I thashë: «O Babë, pashë male të larta,
Pashë Hënën që ndriçonte mbi troje të ndara,
Pashë retë që mbulonin një pjesë të qiellit,
Por prapa tyre pashë shpresën e Diellit.

Pashë Bjeshkët e Nemuna të kërkonin një emër të ri,
Të bëheshin Alpe të Bardha, kurorë krenarie,
Pashë rininë që pret një agim të vërtetë,
Dhe një komb që meriton ta ndërtojë vetë të ardhmen e vet».

Atëherë heshtja e odës u bë fjalë e gjallë,
Si zëri i të parëve që s’vdesin kurrë në mall,
Dhe oxhaku m’u duk sikur flakëroi përsëri,
Me zjarrin e besës, të nderit e të lirisë.

XII. GURI I RËNDË PESHON NË VENDIN E VET

Te gurët e bardhë, në Vendin e Lekës,
Ku kujtesa e brezave nuk i dorëzohet harresës,
U ndala për një çast, me shpirtin plot mall,
Dhe ndjeva se rrënjët më thërrisnin në prag.

Kisha shkuar larg, përtej detit e malit,
Kisha ndjekur jehonën e historisë dhe mallit,
Por këtu, mes gurëve, ku heshtja kishte jetë,
E ndjeva se udhëtimi po gjente të vërtetën e vet.

Se guri i rëndë peshon në vendin e vet,
Aty ku fjala e Babës nuk humbet në jetë,
Te gurët e bardhë, ku kujtesa rri zgjuar,
Në Vendin e Lekës, ku jam rritur e formuar.

Dhe Hëna e Sharrit m’u shfaq përsëri,
Me dritën që shpresën ma ndezi në gji,
E Dielli që ëndërroja për trojet shqiptare,
M’u duk se po lindte mbi vendlindjen amtare.

Atëherë e kuptova, me zemrën e qetë,
Se rrënjët janë forca që na mbajnë në jetë,
Se mund të kërkosh nëpër botë një thesar të rrallë,
Por vlerën e rrënjëve e kupton kur kthehesh në prag.

Dhe këtu po e mbyll udhëtimin tim,
Me rrënjët në tokë e sytë nga agimi,
Se atdheu nuk është veç një emër në histori,
Është vendi ku kthehesh dhe gjen përsëri veten tënde.

XIII. DIELLI QË MBETI NË SHPIRT

Atë dritë që pas Hënës atë natë e pashë,
E ruaj në shpirt si amanet të rrallë,
Nga Hëna e Sharrit nisa udhëtimin tim,
Te gurët e bardhë gjeta rrënjët dhe kuptimin.

Le të ketë re mbi male, le të ketë stuhi,
Le të ketë mendime të ndryshme mes nesh përsëri,
Për sa kohë që në zemra ruajmë besë e dashuri,
Asnjë natë s’mund ta shuajë shpresën për liri.

Se Dielli që kërkojmë nuk lind vetëm në qiell,
Ai lind kur njeriu bëhet për tjetrin një diell,
Kur rinia e zgjedh dijen, drejtësinë dhe nderin,
Dhe kur shqiptari ia zgjat dorën shqiptarit.

E nëse një natë Hëna mbulohet nga retë,
Mos mendoni se drita u shua për jetë,
Se prapa çdo reje, në heshtjen pa fund,
Mund të lindë një Diell që na bashkon gjithkund.

Vendi i Lekës, 22.10.2026