[ Libra NëLinjë ]
Federata e Arbërisë – Deklaratë publike dhe analizë kombëtare
Identitet • Unitet • Kulturë • Shkencë • Art
Një thirrje për mbrojtjen e shtetit laik, përgjegjësinë parlamentare, identitetin kombëtar dhe dinjitetin e gruas shqiptare
Stuttgart – Prishtinë, 28 tetor 2026
Vrasja tragjike e Arlinda Zekajt në Pejë është një tjetër plagë e rëndë për shoqërinë kosovare. Përtej dhimbjes njerëzore, kjo ngjarje ngre pyetje të mëdha për përgjegjësinë e institucioneve, funksionimin e drejtësisë, mentalitetin patriarkal dhe sigurinë e gruas në Republikën e Kosovës.
Federata e Arbërisë shpreh shqetësimin e saj për faktin se, edhe në momente tragjike kur institucionet duhet të japin përgjigje konkrete, debati publik rrezikon të zhvendoset drejt retorikës morale, fetare dhe partiake, në vend që të përqendrohet te përgjegjësia ligjore dhe politike.
Rasti i fjalimit të deputetit Osman Musliu në Kuvendin e Kosovës, më 26 tetor 2026, ka nxjerrë në sipërfaqe një çështje që meriton debat më të gjerë kombëtar: çfarë përgjegjësie marrin përsipër individët që kalojnë nga drejtimi i institucioneve fetare në përfaqësimin parlamentar?
Nga faltorja në parlament: mandati politik kërkon përgjegjësi tjetër
Deputeti Osman Musliu, gjatë fjalimit për vrasjen e Arlinda Zekajt, dënoi mentalitetin që e trajton gruan si pronë. Ky qëndrim është i rëndësishëm.
Megjithatë, ai përfshiu edhe referenca nga jeta e profetit Muhamed, duke e lidhur mesazhin e tij me një shembull fetar.
Federata e Arbërisë ngre një kundërshtim parimor ndaj përdorimit të autoritetit fetar si zëvendësues të argumentit publik në institucionet shtetërore.
Kuvendi i Kosovës nuk është xhami, nuk është kishë dhe nuk është institucion i asnjë bashkësie fetare. Ai është shtëpia e përfaqësimit demokratik të qytetarëve.
Një deputet mund të jetë besimtar, ish-imam, ish-prift apo pjesëtar i cilitdo komunitet fetar. Kjo është e drejtë kushtetuese.
Por sapo merr mandatin parlamentar, përgjegjësia e tij shkon përtej komunitetit prej nga vjen. Ai duhet të përfaqësojë qytetarët në bazë të Kushtetutës, ligjit dhe interesit të përgjithshëm.
Qytetarët nuk i zgjedhin deputetët për t’u mbajtur predikime, por për të hartuar ligje, për të kontrolluar qeverinë, për të përmirësuar jetën ekonomike dhe për të mbrojtur të drejtat e tyre.
Përmendja e një figure fetare gjatë një fjalimi nuk përbën vetvetiu shkelje të laicitetit. Por normalizimi i argumenteve fetare si burim autoriteti për vendimmarrjen shtetërore do të ishte një zhvillim që kërkon vëmendje dhe debat demokratik.
Historia shqiptare dhe mësimet që nuk duhen harruar
Shqiptarët kanë mbijetuar përmes shekujve falë gjuhës, kulturës, vetëdijes historike dhe përpjekjeve për liri.
Pushtimet dhe sundimet e gjata të huaja, përfshirë sundimin osman, kanë ndikuar thellësisht në zhvillimin historik, kulturor dhe shoqëror të trevave shqiptare.
Por historia nuk duhet përdorur për të fajësuar besimtarët e sotëm për veprimet e pushteteve të dikurshme.
Mësimi më i rëndësishëm është se identiteti shqiptar nuk duhet të kushtëzohet nga përkatësia fetare.
Federata e Arbërisë mbron ruajtjen e gjuhës shqipe, kulturës, historisë, traditave dhe vetëdijes kombëtare, krahas respektimit të plotë të lirisë së besimit.
Feja është e drejtë e individit. Kombi është trashëgimi e përbashkët. Shteti është përgjegjësi kushtetuese ndaj të gjithëve.
Asnjëra prej këtyre vlerave nuk ka nevojë të shkatërrojë tjetrën.
Ku po gabon shoqëria jonë?
Problemi nuk kufizohet te një deputet, një parti apo një fjalim.
Shoqëria shqiptare duhet të shqyrtojë me guxim disa prej dobësive të veta.
Në shumë familje vazhdon të mbijetojë mentaliteti që burrit i jep autoritet të pakontestueshëm, ndërsa gruas i kërkon bindje, heshtje dhe durim.
Në disa mjedise, dhuna familjare ende relativizohet si çështje private. Kërcënimet nuk merren gjithmonë seriozisht dhe viktimat mund të përballen me paragjykime kur kërkojnë ndihmë.
Edhe institucionet arsimore duhet të bëjnë më shumë për edukimin qytetar, barazinë dhe respektimin e dinjitetit njerëzor.
Institucionet fetare, nga ana tjetër, mund të luajnë rol të rëndësishëm në kundërshtimin e dhunës dhe edukimin për respektin ndaj gruas, por kjo përgjegjësi morale nuk zëvendëson detyrimet e shtetit.
As tradita, as feja, as zakoni dhe as autoriteti familjar nuk mund të përdoren për të justifikuar dhunën, nënshtrimin ose cenimin e jetës së një gruaje.
Vrasja e Arlinda Zekajt na kujton se fjalët e bukura nuk mjaftojnë kur mekanizmat e mbrojtjes nuk funksionojnë.
Përgjegjësia e Kuvendit dhe e Qeverisë së Kosovës
Neni 8 i Kushtetutës përcakton qartë se Republika e Kosovës është shtet laik dhe neutral në çështje të besimeve fetare.
Ky parim duhet të jetë themeli i marrëdhënies ndërmjet pushtetit politik dhe institucioneve fetare.
Federata e Arbërisë kërkon që Kuvendi dhe Qeveria t’u japin përparësi disa çështjeve themelore:
- Mbrojtjes së jetës së grave, duke hetuar përgjegjësitë institucionale në rastin e Arlinda Zekajt dhe duke siguruar zbatimin efektiv të masave mbrojtëse.
- Përgjegjësisë parlamentare, duke kërkuar nga deputetët rezultate të matshme në legjislacion, ekonomi, arsim, kulturë, siguri dhe shërbime publike.
- Ruajtjes së shtetit laik, ku vendimet shtetërore mbështeten në ligje dhe argumente të vlefshme për të gjithë qytetarët.
- Transparencës së financimeve dhe ndikimeve politike, përfshirë hetimin e çdo pretendimi të dokumentuar për financime të paligjshme apo ndërhyrje të jashtme, pa paragjykuar asnjë individ ose komunitet.
- Fuqizimit të identitetit kulturor dhe kombëtar, përmes arsimit, shkencës, gjuhës shqipe, trashëgimisë, artit dhe bashkëpunimit me diasporën.
Këto kërkesa nuk drejtohen kundër ndonjë feje. Ato synojnë forcimin e institucioneve demokratike dhe të përgjegjësisë publike.
Mesazh për Albin Kurtin dhe udhëheqësit politikë
Kryeministri Albin Kurti dhe përfaqësuesit e forcave politike duhet ta trajtojnë këtë debat me seriozitet.
Një demokraci nuk matet me numrin e deklaratave që prodhon, por me mbrojtjen që u ofron qytetarëve.
Nuk mjafton të dënohet dhuna pasi ajo ka marrë një jetë. Duhet të shqyrtohet çfarë nuk funksionoi më parë dhe si mund të parandalohet tragjedia e radhës.
Po kështu, politika duhet të marrë përgjegjësi për cilësinë e përfaqësimit parlamentar, pa cenuar të drejtën e askujt për t’u zgjedhur për shkak të besimit ose profesionit të mëparshëm.
Republika e Kosovës nuk duhet të qeveriset nga autoritetet fetare, nga interesat e ngushta partiake apo nga presionet e paligjshme. Ajo duhet të qeveriset sipas Kushtetutës dhe vullnetit demokratik të qytetarëve.
Thirrje për intelektualët, mediat dhe shoqërinë civile
Federata e Arbërisë u drejtohet intelektualëve shqiptarë, akademikëve, historianëve, juristëve, gazetarëve, shkrimtarëve, veprimtarëve kulturorë dhe përfaqësuesve të diasporës.
Çështja e raportit ndërmjet identitetit kombëtar, shtetit laik dhe jetës fetare meriton një debat të hapur, të argumentuar dhe të përgjegjshëm.
Media nuk duhet të heshtë përballë problemeve institucionale. Por nuk duhet as të shndërrojë një fjalim të vetëm në provë të një kërcënimi të përgjithshëm pa fakte të mjaftueshme.
Intelektualët duhet të ndihmojnë në dallimin e besimit nga instrumentalizimi politik i fesë, të patriotizmit nga përjashtimi dhe të kritikës së argumentuar nga paragjykimi.
Nevojitet më shumë përgjegjësi në familje, më shumë edukim në shkolla, më shumë profesionalizëm në administratë dhe më shumë llogaridhënie në politikë.
Kosova dhe mbarë shoqëria shqiptare kanë nevojë për një kulturë politike që ndërton besim, jo që prodhon përçarje.
Përfundim: shteti laik, kombi dhe dinjiteti njerëzor
Federata e Arbërisë ripohon rëndësinë e një shoqërie shqiptare të bashkuar rreth gjuhës, kulturës, dijes, historisë dhe vlerave demokratike.
Ne besojmë se identiteti kombëtar forcohet kur respektohet liria e qytetarit dhe kur institucionet nuk favorizojnë asnjë besim.
Kuvendi duhet të jetë vendi ku kërkohet përgjegjësi, ku hartohen ligje dhe ku mbrohen të drejtat e popullit.
Rasti i Osman Musliut duhet të shërbejë si nxitje për një debat serioz mbi etikën e përfaqësimit parlamentar dhe karakterin laik të shtetit, jo për përjashtim të qytetarëve për shkak të bindjeve fetare.
Ndërsa vrasja e Arlinda Zekajt duhet të mbetet në qendër të kërkesës për drejtësi.
Sepse asnjë shtet nuk mund të quhet i fortë kur një grua e kërcënuar nuk arrin të gjejë mbrojtje.
Asnjë parlament nuk e përmbush misionin e vet vetëm me fjalime morale, kur qytetarët presin veprime konkrete.
Dhe asnjë shoqëri nuk e ruan dinjitetin kombëtar duke harruar se jeta, liria dhe barazia e qytetarëve janë vlerat që duhet të mbrojë.
Federata e Arbërisë
Identitet • Unitet • Kulturë • Shkencë • Art
Deklaratë publike – Për shqyrtim dhe miratim nga përfaqësuesit e Federatës
Përgatitur për media nga:
Asllan Dibrani – Luani
