FILATELIA NUK MUND TË QËNDROJË JASHTË REALITETIT SHQIPTAR

Besnik Fishta

Kur mbrojtja e natyrës bëhet çështje qytetarie, edhe pulla postare duhet të flasë për kohën në të cilën jetojmë.

Filatelia nuk është vetëm mbledhja dhe studimi i pullave postare. Ajo është një formë e veçantë e dokumentimit të historisë, kulturës, zhvillimit shoqëror dhe marrëdhënies së njeriut me mjedisin. Nëpërmjet imazheve të vogla të pullave, një vend paraqet vlerat që dëshiron të ruajë, figurat që nderon dhe trashëgiminë që synon t’u përcjellë brezave. Por, nëse filatelia ka këtë funksion dokumentues dhe edukues, lind një pyetje e rëndësishme: a duhet ajo të pasqyrojë edhe problemet e shoqërisë në të cilën jetojmë?

Në Shqipërinë e tranzicionit, kjo pyetje merr një domethënie të veçantë. Pas më shumë se tri dekadash ndryshimesh politike, ekonomike dhe shoqërore, vendi përballet me sfida që lidhen jo vetëm me mirëqenien e qytetarëve, por edhe me mbrojtjen e pasurive natyrore, përdorimin e territorit dhe përgjegjësinë institucionale. Në këtë kontekst, problematikat mjedisore nuk mund të shihen si çështje të shkëputura nga jeta e përditshme. Ato lidhen me zhvillimin ekonomik, cilësinë e jetës, interesin publik dhe të drejtën e brezave të ardhshëm për të trashëguar një vend të shëndetshëm.

Shqetësimet për Zvërnecin, ishullin e Sazanit, Rrjollin, ndërhyrjet në lumenj përmes hidrocentraleve dhe shfrytëzimin e kodrave e maleve në emër të investimeve strategjike kanë nxitur debat publik dhe kundërshtime qytetare. Këto çështje, përtej veçorive të secilës, shtrojnë një dilemë themelore: si mund të pajtohet zhvillimi ekonomik me ruajtjen e biodiversitetit dhe të trashëgimisë natyrore? Kur vendimmarrja për territorin perceptohet si e shkëputur nga interesat e komuniteteve, shqetësimi për natyrën mund të shndërrohet në një pakënaqësi më të gjerë ndaj mënyrës se si qeveriset vendi.

Në këtë klimë, mobilizimi qytetar, veçanërisht përfshirja e të rinjve në protesta dhe diskutime publike në Tiranë dhe në zona të tjera të vendit, tregon se mbrojtja e mjedisit nuk është vetëm një interes i specialistëve apo i organizatave mjedisore. Ajo është bërë pjesë e një kërkese më të gjerë për transparencë, përgjegjësi dhe respekt ndaj interesit publik. Kur të rinjtë ngrihen për të mbrojtur një hapësirë natyrore, ata nuk mbrojnë vetëm një peizazh; ata shprehin edhe shqetësimin për Shqipërinë që do të trashëgojnë.

Pikërisht këtu filatelia mund të gjejë një rol më të rëndësishëm. Pullat postare shqiptare që paraqesin florën, faunën, peizazhet, liqenet, ligatinat dhe zonat e mbrojtura nuk duhet të konsiderohen thjesht objekte të bukura koleksionimi. Ato mund të shërbejnë si dokumente vizuale të pasurisë natyrore dhe si mjete për edukimin ekologjik. Një pullë që paraqet pelikanin kaçurrel, një shpend me rëndësi të veçantë për ligatinat shqiptare, merr vlerë të dyfishtë kur shoqërohet me informacion për habitatin e tij, kërcënimet që e rrethojnë dhe nevojën për mbrojtjen e tij.

E njëjta gjë vlen për bimët endemike, faunën e egër dhe ekosistemet e brishta. Vlera e një emetimi filatelik nuk duhet të matet vetëm me cilësinë artistike, tirazhin apo interesin që ngjall te koleksionistët. Ajo mund të vlerësohet edhe nga aftësia për të përcjellë njohuri, për të nxitur reflektim dhe për të krijuar një lidhje ndërmjet trashëgimisë natyrore dhe përgjegjësisë qytetare. Pullat, vulat postare, zarfet e ditës së parë dhe materialet e tjera filatelike mund të përdoren në shkolla, klube filatelike dhe ekspozita tematike për të afruar të rinjtë me ekologjinë dhe historinë e mjedisit shqiptar.

Megjithatë, filatelia nuk duhet të kufizohet vetëm te paraqitja e bukur e natyrës. Ajo mund të ndihmojë edhe në ngritjen e pyetjeve që shoqëria nuk duhet t’i shmangë: çfarë ndodh me një habitat kur ndërhyrjet njerëzore e dëmtojnë atë? Çfarë vlere ka një zonë e mbrojtur nëse mbrojtja mbetet vetëm në dokumente? Si mund të sigurohet zhvillimi ekonomik pa shkatërruar burimet natyrore? Dhe çfarë përgjegjësie kanë institucionet, bizneset dhe qytetarët përballë këtyre sfidave?

Këto pyetje e zgjerojnë kuptimin e filatelisë nga një veprimtari koleksionimi në një formë të komunikimit kulturor dhe shoqëror. Ato nuk kërkojnë që pulla postare të shndërrohet në mjet propagande apo në instrument të një qëndrimi partiak. Përkundrazi, kërkojnë që ajo të ruajë karakterin e saj dokumentues, të mbështetet në fakte dhe të pasqyrojë me përgjegjësi çështjet që kanë rëndësi për shoqërinë.

Tranzicioni shqiptar ka treguar se zhvillimi nuk mund të vlerësohet vetëm përmes ndërtimeve, investimeve dhe treguesve ekonomikë. Ai duhet të matet edhe me aftësinë për të ruajtur lumenjtë, pyjet, brigjet, biodiversitetin dhe hapësirat që përbëjnë pasuri të përbashkët. Në këtë kuptim, mbrojtja e natyrës është pjesë e kulturës demokratike dhe e përgjegjësisë ndaj brezave të ardhshëm.

Filatelia shqiptare duhet të jetë në përputhje me problematikat e tranzicionit, sepse ajo nuk dokumenton vetëm atë që kemi qenë, por mund të na ndihmojë të reflektojmë edhe mbi atë që po bëhemi. Nëse pullat postare na tregojnë bukurinë e Shqipërisë, studimi dhe interpretimi i tyre duhet të na kujtojnë edhe detyrimin për ta ruajtur atë. Në një kohë kur të rinjtë kërkojnë të dëgjohen dhe qytetarët kërkojnë më shumë përgjegjësi për të mirën e përbashkët, filatelia mund të bëhet një urë lidhëse ndërmjet historisë, edukimit dhe ndërgjegjes qytetare. Sepse një vend nuk e dëshmon dashurinë për natyrën vetëm duke e paraqitur atë në pullat e veta postare, por edhe duke ditur ta mbrojë në jetën reale.