[ Libra NëLinjë ]
Nga Ismet M. Hasani, Suedi
Fitorja në zgjedhje (11 majit 2025) i jep një qeverie të drejtën për të qeverisur, por jo për të keqpërdorur institucionet, për t’iu shmangur llogaridhënies apo për ta trajtuar shtetin si pronë të partisë në pushtet. Në rastin e Edi Ramës, kur problemet me zgjedhjet, përdorimi i burimeve publike për interesa partiake, akuzat për korrupsion, përqendrimi i pushtetit dhe dobësitë e kontrollit institucional shqyrtohen së bashku, del një përfundim serioz: qeveria e tij mund të ruajë autoritetin formal, por e ka dëmtuar rëndë legjitimitetin e saj demokratik.
Problemi është se zgjedhjet nuk mund të konsiderohen plotësisht demokratike vetëm sepse qytetarët votojnë formalisht dhe rezultati shpallet. Ata duhet të jenë në gjendje të zgjedhin lirisht mes alternativave, pa presion dhe pa avantazhe të padrejta për partinë që kontrollon shtetin.
Kur aktivitetet qeveritare ndërthuren me propagandën elektorale dhe burimet publike përdoren për të forcuar pozitën e pushtetit, kufiri mes shtetit dhe partisë qeverisëse fillon të zhduket.
Këto probleme bëhen edhe më serioze kur reformat e kërkuara për garantimin e zgjedhjeve të drejta mbeten të papërfunduara. Vazhdimësia e shqetësimeve për përdorimin e burimeve administrative, financimin e fushatave dhe mjedisin mediatik sugjeron se nuk kemi të bëjmë thjesht me mangësi të izoluara, por me dobësi strukturore që kërkojnë vullnet të qartë politik për t’u korrigjuar.
Aktualisht, ky vullnet që mund të vijë vetëm nga një qeveri kujdestare që përgatit vendin për zgjedhje. Paralelisht, akuzat serioze për korrupsion ndaj zyrtarëve të lartë kanë ngritur pikëpyetje për integritetin dhe llogaridhënien brenda qeverisë. Çështja që përfshin Belinda Ballukun, duhet të zgjidhet përmes drejtësisë, por rëndësia politike e këtyre çështjeve qëndron te mënyra se si qeveria e trajton përgjegjësinë publike dhe nëse institucionet e drejtësisë mund të veprojnë pa ndërhyrje.
Përgjegjësia politike e kryeministrit nuk nënkupton fajësi penale për çdo veprim të një ministri, por përfshin standardet e qeverisjes dhe gatishmërinë për të garantuar llogaridhënie. Përqendrimi i pushtetit e shton këtë shqetësim. Një shumicë e madhe parlamentare nuk është vetvetiu antidemokratike, por e bën më të domosdoshëm kontrollin e pavarur mbi ekzekutivin.
Kur mbikëqyrja parlamentare dobësohet, institucionet nuk arrijnë të ushtrojnë plotësisht funksionin e tyre dhe media përballet me probleme të pavarësisë, rreziku është që pushteti të mos ketë kufizime efektive. Raportet ndërkombëtare kanë evidentuar shqetësime lidhur me mbikëqyrjen e qeverisë, zbatimin e disa vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, përqendrimin e pronësisë mediatike dhe pavarësinë editoriale.
Asnjë prej këtyre problemeve, i marrë veçmas, nuk provon automatikisht se qeveria e ka humbur legjitimitetin.
Por ky është pikërisht gabimi i trajtimit të tyre si çështje të palidhura. Pabarazitë zgjedhore mundësojnë ruajtjen e pushtetit, ndërkohë, shumica dominuese mund të dobësojë mbikëqyrjen.
Kontrolli i pamjaftueshëm institucional e vështirëson llogaridhënien, ndërsa një mjedis mediatik problematik kufizon mundësinë e qytetarëve për të vlerësuar në mënyrë të pavarur veprimet e qeverisë. Së bashku, këta faktorë e dobësojnë themelin mbi të cilin mbështetet autoriteti demokratik. Prandaj, çështja nuk është vetëm nëse Edi Rama i fitoi zgjedhjet, por nëse qeveria e tij vazhdon t’i përmbushë kushtet që e bëjnë pushtetin demokratikisht të justifikueshëm.
Edi Rama dhe qeveria e tij e kanë humbur legjitimitetin demokratik, sepse dështimet e akumuluara në ndershmërinë zgjedhore, llogaridhënien dhe kufizimin institucional të pushtetit kanë cenuar besimin dhe kushtet që duhet ta justifikojnë ushtrimin e tij.
Kjo nuk është pretendim se qeveria është larguar formalisht nga detyra, por një gjykim mbi cilësinë demokratike të qeverisjes së saj.
Autoriteti formal nuk mund të zëvendësojë pafundësisht drejtësinë, transparencën dhe përgjegjësinë publike.
Qeveria duhet të dëshmojë se shteti u shërben qytetarëve dhe jo interesave të partisë që e kontrollon.
Derisa të ndërmerren reforma bindëse dhe të garantohet kontrolli real mbi pushtetin, fitorja elektorale nuk mund të përdoret për ta mbyllur debatin mbi krizën e legjitimitetit të Edi Ramës.
Prandaj, Edi Rama me Qeverinë e tij, pëveç se kanë humbur legjimitetin demokratik, duhet të zbatojnë garancinë për llogaridhënien.
F U N D
