TOKË E DJEGUR

Nga Gjon Marku

• ese

Kur Shqipëria digjet, kush e dëgjon klithmën e saj?

Në degët e gjelbra ku dikur këndonte bilbili, sot zgjat gjuhën shtriga e flakës dhe e indiferencës së pushtetit. Era nuk sjell më aromën e pyllit, por erën e hidhur të tymit. Pemët rrëzohen njëra pas tjetrës dhe toka, dikur e gjelbër e plot jetë, mbulohet me cungje të zeza. Në vend të këngës së zogjve, dëgjohet kërcitja e drurëve që digjen.

Ka net që Shqipëria nuk fle. Jo sepse qytetet janë zgjuar, jo sepse njerëzit kanë dalë në rrugë, jo sepse ndonjë ngjarje e madhe ka tronditur vendin. Shqipëria nuk fle sepse malet e saj digjen.

Ditë natë natë ditë, flakët ngjiten shpat më shpat. Pyjet kërcasin. Pemët shemben si trupa të rrëzuar në një luftë pa ushtarë. Tymi ngrihet drejt qiellit dhe mbulon yjet. Ajri bëhet i rëndë, toka përzhitet, kafshët ikin të tmerruara, dhe njerëzit shohin me ankth drejt malit, duke pyetur veten nëse zjarri do të ndalet para shtëpisë së tyre.

Por diku tjetër, shumë larg asaj flake, jeta vazhdon.

Dritat e hoteleve janë ndezur. Restorantet janë plot. Bregdeti është mbushur me njerëz. Dhe disa prej atyre që duhet të jenë në krye të përgjegjësisë publike, vazhdojnë të shijojnë verën sikur kjo Shqipëri të ishte vetëm një bregdet i bukur, një resort, një fotografi për rrjetet sociale.

Ky është kontrasti që dhemb: në njërën anë Shqipëria digjet, në anën tjetër Shqipëria shijohet. Dhe mes tyre qëndron një hendek i madh – hendeku midis atij që lufton për të shpëtuar një pyll dhe atij që e sheh pyllin vetëm nga ekrani i televizorit.

Është një realitet që përsëritet çdo verë dhe që këtë gusht na përballet sërish me një pyetje të dhimbshme: çfarë po i bëjmë Shqipërisë?

Në ditët kur temperaturat përvëlojnë, toka thahet dhe pyjet bëhen të pambrojtura përballë flakëve, zjarri nuk djeg vetëm pemët. Ai djeg kujtesën e një vendi. Djeg hijen e lisave ku janë ulur breza të tërë djeg legjendat e zana e mitet me dragoj. Djeg burimet, kullotat, shpatet, biodiversitetin dhe bukuritë që nuk mund të zëvendësohen me asnjë fond, asnjë tender dhe asnjë premtim elektoral.

Dhe ndërsa malet rënkojnë, një tjetër pamje shfaqet përballë nesh.

Në njërën anë janë zjarrfikësit – burra e gra që hyjnë në flakë kur të tjerët largohen prej saj. Njerëz që luftojnë me mjete shpesh të pamjaftueshme kundër një përbindëshi që përhapet me erën dhe indiferencen e pushtetit te korruptuar. Ata nuk bëjnë fotografi pranë zjarrit. Nuk flasin gjatë. Nuk kërkojnë duartrokitje. Hyjnë në ferr për të shpëtuar atë që mund të shpëtohet.

Në anën tjetër është pushteti. Jo i gjithë pushteti, sepse ka edhe njerëz që punojnë e përballen me krizën. Por ekziston ajo fytyrë e pushtetit që shqiptarët e shohin prej vitesh: larg dhimbjes së njerëzve, larg fshatrave të izoluara, larg maleve që digjen.

Ndërsa një mal kthehet në hi, dikush tjetër vazhdon pushimet sikur asgjë nuk po ndodh. Ndërsa një familje largohet nga shtëpia me frikën se mos flakët i marrin gjithçka, dikush tjetër numëron ditët e pushimeve. Ndërsa zjarrfikësi lufton me kuçedrën e zjarrit, pushtetari mund të jetë duke parë detin.

Ky kontrast është ndoshta më i dhimbshëm se vetë flaka. Sepse Shqipëria nuk është vetëm bregdeti. Shqipëria është edhe mali. Është pylli. Është lumi. Është burimi. Është fshati. Është toka që ushqen njerëzit. Është ajo hapësirë e gjelbër që na ka mbetur ende për t’ua lënë fëmijëve tanë.

Por çfarë do t’u lëmë atyre? Një vend me male të zhveshura? Një tokë të zezë? Një qiell të mbushur me tym? Apo vetëm fotografi të vjetra, ku pyjet duken ende të gjelbra?

Në agim, pas një nate zjarri, gjithçka duket tjetër. Agu vjen i vrazhdë e i thatë. Nuk ka vesë, nuk ka freski, yjet duken të turbullta. Dhe në sytë e zjarrfikësve të lodhur nuk ka më vetëm pagjumësi. Ka edhe një pyetje që ndoshta askush nuk ua bën: A ia vlejti të luftonim gjithë natën, nëse nesër gjithçka do të harrohet?

Sepse ne kemi një sëmundje të rrezikshme: harrojmë shpejt.

Kur digjet një pyll, zemërohemi. Kur vdes një njeri, tronditemi. Kur evakuohet një fshat, shqetësohemi. Kur kamerat largohen, gjithçka zbehet – deri në zjarrin tjetër.

Kështu krijohet një rreth vicioz: zjarri, tmerri, lajmi, deklaratat, fotografitë, premtimet, dhe pastaj harresa.

Por toka nuk harron. Ajo i mban në trupin e saj plagët e çdo zjarri. Një pemë e djegur nuk ringjallet nga një deklaratë politike. Një pyll nuk rritet me një konferencë shtypi. Një burim i tharë nuk kthehet nga një postim në rrjetet sociale.

Natyra kërkon kohë. Dhe ne po ia marrim atë kohë.

Kjo është arsyeja pse vargjet

“Rënkon, rënkon si qenie e gjallë, kjo tokë e përzhitur, e djegur” nuk janë thjesht vargje. Janë një thirrje – për ndërgjegje, për përgjegjësi, për ata që kanë marrë mbi vete drejtimin e këtij vendi.

Sepse pushteti nuk matet vetëm me zyrat, makinat, kostumet dhe fotografitë. Pushteti matet sidomos në ditët e vështira – kur qytetari ka nevojë për shtetin, kur fshati ka nevojë për ndihmë, kur mali digjet, kur toka kërkon ujë dhe qielli mbushet me tym. Atëherë shihet kush është pranë popullit dhe kush është vetëm pranë pushtetit.

Nuk është më koha për luksin e indiferencës. Nuk është më koha që mali të digjet dhe deti të shijohet, sikur Shqipëria të ishte vetëm një vijë bregdetare për turizëm. Sepse pas plazhit vjen mali. Pas hotelit vjen fshati. Pas luksit vjen toka. Dhe toka po na kërkon llogari.

Ndoshta një ditë do të vijë një fëmijë, do të ngjitet në një kodër dhe do të pyesë: “Ku janë pyjet që më tregonte gjyshi?”

Çfarë do t’i përgjigjemi? Se i dogji nxehtësia? Se i mori zjarri? Se nuk patëm mjete, nuk patëm para, nuk patëm njerëz? Apo do t’i themi të vërtetën më të hidhur: se patëm gjithçka që duhej për ta mbrojtur, por nuk patëm gjithmonë vullnetin për ta bërë?

Kjo është pyetja që ngrihet mbi tokën e djegur. Dhe tymi që ngrihet nga malet nuk duhet të jetë vetëm tym zjarri. Duhet të jetë alarm – alarm për shtetin, alarm për shoqërinë, alarm për ndërgjegjen tonë.

Sepse një vend mund të rindërtojë një shtëpi. Mund të ndërtojë një rrugë. Mund të ngrejë një hotel. Mund të blejë një makinë të re zjarrfikëse. Por një pyll i lashtë kërkon dekada për t’u kthyer. Dhe disa gjëra nuk kthehen kurrë.

Prandaj, kur Shqipëria digjet, nuk duhet të pyesim vetëm: “Ku është zjarri?”

Duhet të pyesim: “Ku është përgjegjësia?”

Sepse flaka një ditë shuhet. Tymi shpërndahet. Hiri mbulohet nga shiu.

Por toka mbetet.

Dhe toka e djegur e mban mend gjithçka.