[ Libra NëLinjë ]
Nga Prof. Dr. Indira Hoxha
Poezia “Liri e Burgosur” ndërtohet mbi një reflektim të thellë moral dhe kombëtar mbi tetëmbëdhjetëvjetorin e pavarësisë së Kosova. Në vend të një gëzimi festiv, autorja zgjedh tonin e revoltës dhe të zhgënjimit, duke e parë lirinë jo si një realitet të përmbushur, por si një vlerë të tradhtuar. Që në vargjet e para ngrihet një pyetje therëse: deri kur do ta nëpërkëmbim lirinë? Kjo pyetje nuk kërkon përgjigje të drejtpërdrejtë, por ndërgjegjësim.
Figura qendrore e poezisë është metafora e fuqishme “lirinë e burgosëm me duart tona”. Këtu liria personifikohet, bëhet qenie e gjallë që mund të kapet për fyti, të mbyllet, të pengohet të shohë dritën. Kjo zgjedhje stilistike e zhvendos përgjegjësinë nga faktori i jashtëm te vetë shoqëria. Nuk është vetëm historia e konfliktit me Serbia që ka lënë plagë, por edhe mënyra si janë administruar vlerat pas sakrificës.
Poezia përmban një paradoks të fuqishëm: “pavarësi e varur”. Ky oksimoron përforcon idenë se liria politike nuk përputhet me realitetin moral. Autores i dhemb fakti që sakrifica e familjeve të luftës, e atyre që dhanë bijtë, trupin, ëndrrat dhe emocionin për këtë tokë dardane, nuk po nderohet me dinjitet. Referenca ndaj kategorive të dala nga lufta e Ushtria Çlirimtare e Kosovës e forcon dimensionin historik dhe emocional të poezisë.
Motivi i plagës është i përsëritur dhe i qëndrueshëm. Plaga nuk është vetëm fizike, por shpirtërore dhe shoqërore. Kur autorja flet për “kripë mbi plagë”, ajo nënkupton padrejtësinë, harresën dhe mungesën e respektit. Këto imazhe e bëjnë poezinë të prekshme dhe konkrete, duke e zhvendosur nga retorika në ndjesi reale.
Toni i poezisë është protestues, por jo i zbrazët. Është një revoltë e përmbajtur, e mbështetur mbi ndjenjën e përgjegjësisë. Ironia në vargun “Për hajër ju qoftë pavarësia” është kulmi emocional i zhgënjimit. Formulimi tingëllon si urim, por në thelb është akuzë morale. Edhe figurat e “gjarpërinjve helmues” dhe “zvarranikëve pakurrizorë” janë metafora të drejtpërdrejta për korrupsionin, mungesën e karakterit dhe përfitimin mbi sakrificën.
Struktura me varg të lirë i jep poezisë spontanitet dhe forcë. Përsëritja e shprehjes “Shkuan 18 vite” krijon ritëm dhe e thekson kohën si dëshmi të zhgënjimit të zgjatur. Poezia nis me pyetje dhe mbyllet me pyetje, duke lënë hapur dilemën morale. Kjo e bën tekstin jo vetëm një shprehje personale, por një thirrje kolektive.
Në thelb, “Liri e Burgosur” është poezi e ndërgjegjes. Ajo nuk mohon pavarësinë, por e sfidon mënyrën si po jetohet ajo. Mesazhi që del është i qartë: liria nuk është vetëm akt juridik apo simbolik, por kulturë përgjegjësie, dinjiteti dhe respekti për sakrificën. Pa këto, pavarësia mbetet e varur dhe liria – e burgosur.
Kjo poezi qëndron si zë kritik, si kujtesë dhe si apel për vetëdije. Ajo nuk feston verbërisht, por kërkon maturi, drejtësi dhe kthim te vlerat mbi të cilat u ndërtua shteti. Dhe pikërisht në këtë qëndron forca e saj artistike dhe morale.
Të lumt e dashur
Për ty pavarēsi 🇽🇰🦅
LIRI E BURGOSUR
Deri kur po nëpërkëmbim lirinē!
Shkuan 18 vite, pavarësi e varur,
që lirinë e burgosëm me duart tona.
E kapëm për fyti, nuk po e lëmë më
të shohë dritë me sy.
Shkuan 18 vite pavarësi,
me shpresë se do ta kuptojmë
se liria është gjëja më e shtrenjtë e njeriut.
Lirinë po e gëzojnë ata
që hedhin valle mbi vlerat e kombit tonë,
mbi mundin dhe sakrificën e atyre familjeve
që lufta ua dogji shpirtin,
ua hapi plagë për gjithë jetën.
E shumë nga ju po hidhni kripë
mbi plagët e hapura,
duke ndihmuar agresorin shekullor serb.
U bënë 18 vite ndrydhje e shtypje
për ato familje që dhanë bijtë e bijat e tyre,
dhanë pjesë të trupit, dhanë ëndrrat,
dashurinë e shpirtit,
dhanë emocionin për lirinë
e kësaj toke Dardane.
Shkuan 18 vite
dhe lirinë e burgosëm me duart tona.
T’ua uroj pavarësinë e shtetit Dardan
apo të vajtoj për lirinë e vëllezërve tanë?
Si ta quaj këtë pavarësi:
të varur,
apo liri të burgosur për liri?
Eh, pavarësia e Kosovës
favorizoi Nëpërkat – gjarpërinjtë helmues,
dhe e ngriti në këmbë zvarranikët pakurrizorë.
Për hajër ju qoftë pavarësia e Kosovës.
Liri e rëndë ishte për familjet
e kategorive të luftës së UÇK-së edhe pas 18 viteve.
Valle, kur do të mbushemi mend, o vëllezër?
Deri kur po nëpërkëmbim lirinē e njëri-tjetrin?
Nga: Poete, gazetare
Kumrie Avdyl Shala
