[ Libra NëLinjë ]
(Disa aspekte të thelluara të pozisë “Pikturojmë në vargje” të poetit Avdush Canaj.)
Nga ZAMIRA SHTYLLA
Poezia “Pikturojmë në vargje” e Avdush Canajt, si pjesë e letërsisë për fëmijë, mund të shikohet dhe të analizohet nga një perspektivë akademike të thelluar përmes disa linjave kryesore që lidhen me estetikën moderne, filozofinë e artit dhe krijimin poetik për fëmijë. Canaj përdor një gjuhë të thjeshtë, por gjithsesi të pasur dhe të fuqishme, e cila shërben për të theksuar dy aspekte të rëndësishme të lirizmit për fëmijë: shkrimin si akt krijues të shpirtit dhe natyrën si pasqyrë shpirtërore. Ja disa aspekte të mendimit akademik më të thelluar për këtë poezi:
1.
Canaj krijon një model të bashkëpunimit poetik ndërmjet individit dhe natyrës, duke përdorur natyrën si një entitet aktive dhe bashkëkrijues. “Ti mbledh ëndrrat e luleve, unë cicërimat e pemëve” shpreh një lidhje ndërmjet individit dhe elementeve natyrorë, ku natyra dhe njeriu bashkohen për të krijuar një realitet të përbashkët poetik. Në këtë kuptim, poezia sugjeron një lloj ontologjie poetike që nuk është vetëm një akt individual i shkrimit, por një proces kolaborativ me natyrën. Ky bashkëpunim nuk është thjesht imagjinativ, por gjithashtu ka një dimension transcendentalist dhe panteist, ku natyra është një shprehje e thellë e vetëdijes kolektive.
Në traditën filozofike të romantizmit, veçanërisht te poetët si William Wordsworth dhe Ralph Waldo Emerson, natyra është një element që shërben për të pasuruar shpirtin njerëzor dhe është një mjet për të përjetuar një lidhje të thellë shpirtërore me botën. Poezia e Canajt e pasqyron këtë lidhje, ku individi dhe natyra shkrijnë të dyja në një proces të përbashkët krijues, duke përdorur simbolikën e ëndrrave dhe cicërimave për të krijuar një botë poetike që është më e thellë dhe më emocionuese se vetë realiteti përditshëm.
2.
Poezia është e ndërtuar në një stil të thjeshtë dhe të qartë, ku çdo fjalë ka një peshë të veçantë dhe është e mbushur me një kuptim të thellë. Përdorimi i një ritmi të lehtë dhe të këndshëm – “me lapsin e gushëkuqit”, për shembull – është një teknike që përforcon një sens të natyralitetit dhe fluiditetit. Kjo është një karakteristikë e lirizmit për fëmijë që është shumë e rëndësishme: kapja e fëmijës në një botë që është e thjeshtë, por e pasur me mundësi për të krijuar dhe për të shprehur emocionet.
Estetika e thjeshtësisë, e shprehur përmes përdorimit të simbolikës natyrore dhe elementeve të përditshmërisë, është gjithashtu një pjesë e rëndësishme e lirizmit për fëmijë në traditën evropiane, që ka ndikim të madh te poetët si Christina Rossetti, A. A. Milne, dhe Michael Rosen. Thjeshtësia e poezisë së Canajt nuk është vetëm një mjet stilistik, por gjithashtu një mënyrë për të lidhur fëmijën me botën natyrore në një nivel emocional dhe shpirtëror. Në këtë mënyrë, poezia ofron një mundësi që është e pasur me mundësi kuptimore, por gjithashtu e lehtë për t’u kuptuar dhe për t’u përjetuar nga lexuesit më të rinj.
3.
Në këtë poezi, lapsi i gushëkuqit është një simbol i mjetit krijues, një element që përdoret për të pikturuar vargje. Ky laps mund të shihet si një mjet shpirtëror dhe artistik, që i jep mundësinë individit (poetit) të shprehë dhe të transformojë realitetin përmes fjalës dhe imagjinatës. Gushëkuqi, i njohur për ngjyrën e tij të ndritshme dhe tërheqëse, është një simbol që lidhet me krijimin e bukurisë dhe shprehjen e ngrohtësisë emocionale. Kjo zgjedhje e poezisë është një pasqyrë e përpjekjes për të gjetur bukurinë dhe artin në botën natyrore, që është një temë që mund të lidhet me teori të artit dhe estetikës klasike dhe moderne, ku krijimi artistik është një formë shpëtimi dhe lirie shpirtërore.
4.
Poezia ofron një botë poetike të pasur me mundësi për t’u eksploruar, ku natyra dhe fëmijët janë në një lloj bashkëpunimi të vazhdueshëm. “T’ua lexojmë fluturave në tangon e mëngjesit” është një imazh poetik që ngërthen një sens të lirisë dhe të përjetësisë, ku fluturimi i fluturave simbolizon shpërndarjen e artit dhe shprehjen e shpirtit nëpërmjet fjalëve dhe vargjeve. Ky është një shembull i shkrimit poetik si një akt shpërndarjeje dhe shpërthimi të shpirtit, që i përngjan një rituali poetik ku poetët, si dhe lexuesit, shpërndajnë bukurinë dhe emocionet përmes një forme të artit të përjetshëm.
5.
Poezia mund të shihet gjithashtu si një akt filozofik, ku poeti reflekton mbi ekzistencën dhe natyrën e krijimtarisë njerëzore, si dhe përkushtimin ndaj shpirtit dhe fjalës si mënyra e vetme për të krijuar dhe përjetuar botën. Ky element filozofik, ku krijimi poetik është një akt i reflektimit dhe shpërndarjes shpirtërore, është i pranishëm edhe në traditën evropiane të poetëve të romantizmit dhe modernizmit, ku shkrimi dhe arti janë shprehje e një bote të brendshme dhe shpirtërore që kap një thelb të përjetshëm dhe të paanë.
6.
Në një analizë më të thellë, “Pikturojmë në vargje” e Avdush Canajt, është një poezi që shpreh një sens të thellë të krijimtarisë dhe shpirtërisë, duke përdorur natyrën si një mjet për shprehjen e individit dhe të shpirtit kolektiv. Ajo i përgjigjet një tradite të lirikes evropiane për fëmijët, ku natyra është një medium i fuqishëm dhe i pasur për të përjetuar dhe për të interpretuar botën. Pjesë e një shkollë poetike që ngjall kreativitetin dhe imagjinatën, poezia e Canajt është një model për fëmijët që mund të formojnë një lidhje më të thellë me natyrën dhe me përvojat shpirtërore që mund të lindin nga ajo.
Avdush Canaj
PIKTUROJMË NË VARGJE
Ti mbledh ëndrrat
e luleve
unë cicërimat
e pemëve
Bashkë i pikturojmë
në vargje
me lapsin
e gushëkuqit
T’ua lexojmë
fluturave
në tangon e mëngjesit
