19 C
Tirana
E premte, 20 Nëntor 2026
[ Arkivi ] përmban shkrime nga vitet [ 2009-2015 ] dhe [ 2016-2021 ], ndërsa [ 2003 – 2009 ] (në html)
Kreu Artikuj GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES...

GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES SHQIPTARE NË MËRGIM (49)

0
Gazeta Besa, Stamboll

Sabile Keçmezi-Basha Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Përndjekja e shqiptarëve në Jugosllavi në pasqyrimin publicistik të gazetës “Besa”

Në kuadër të përmbajtjes së saj publicistike, gazeta “Besa” trajtonte një varg çështjesh me rëndësi politike, historike dhe kombëtare, të cilat pasqyronin zhvillimet dhe shqetësimet e kohës. Përmes shkrimeve të ndryshme, ajo synonte të informonte opinionin shqiptar mbi ngjarjet që ndikonin në jetën politike e shoqërore të shqiptarëve, si brenda hapësirave të tyre etnike, ashtu edhe në mërgatë. Një vend të rëndësishëm në këtë veprimtari zinin temat që lidheshin me pozitën e shqiptarëve në ish-Jugosllavi, me të drejtat e tyre kombëtare dhe me politikat e ndjekura ndaj tyre nga autoritetet shtetërore jugosllave.

Në mesin e materialeve të botuara, vëmendje të veçantë tërheq artikulli me titull “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, i cili, për nga tematika që trajtonte, përbënte një dëshmi të rëndësishme të interesimit të gazetës për gjendjen politike dhe shoqërore të popullsisë shqiptare nën pushtetin jugosllav. Vetë titulli i shkrimit paralajmëronte një trajtim kritik të politikave shtetërore ndaj shqiptarëve, duke e vendosur në qendër të vëmendjes çështjen e përndjekjes dhe të cenimit të të drejtave të tyre.

Rëndësia e këtij artikulli qëndron edhe në faktin se ai dëshmonte përpjekjen e shtypit shqiptar të botuar jashtë Jugosllavisë për ta mbajtur të pranishme në opinionin publik çështjen shqiptare. Në një periudhë të karakterizuar nga zhvillime të ndërlikuara politike dhe nga kufizime të ndryshme të shprehjes publike, trajtimi i këtyre temave në shtypin e mërgatës krijonte një hapësirë alternative për informim, diskutim dhe artikulim të shqetësimeve kombëtare.

Një veçori tjetër e këtij materiali ishte edhe shtrirja e tij në më shumë se një faqe të gazetës. Artikulli, i nisur në faqen e parë, vazhdonte edhe në faqen e dytë, çka tregon se redaksia i kishte kushtuar një hapësirë të konsiderueshme trajtimit të kësaj çështjeje. Duke pasur parasysh vëllimin e kufizuar të gazetës, kjo shtrirje përbën një tregues të rëndësisë që tema kishte marrë në përmbajtjen e atij numri.

Nga këndvështrimi i analizës historike dhe publicistike, përfshirja e një shkrimi të tillë është domethënëse, pasi mundëson shqyrtimin e mënyrës se si gjendja e shqiptarëve në Jugosllavi perceptohej dhe paraqitej nga një pjesë e shtypit shqiptar në mërgatë. Në këtë kuptim, artikulli paraqet interes jo vetëm për informacionet që mund të përmbajë mbi rrethanat politike të kohës, por edhe për gjuhën, argumentimin dhe qëndrimin redaktorial përmes të cilit trajtohej çështja shqiptare.

Për rrjedhojë, shkrimi “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi” meriton një vëmendje të veçantë në analizën e përmbajtjes së gazetës “Besa”. Ai përfaqëson një pikënisje të rëndësishme për të kuptuar rolin që kjo gazetë synonte të luante në evidentimin e gjendjes së shqiptarëve në Jugosllavi, në sensibilizimin e opinionit dhe në ruajtjen e çështjes së të drejtave kombëtare shqiptare si pjesë të diskutimit publik të kohës.

Që në hyrje të artikullit, autori i kushtonte rëndësi të veçantë besueshmërisë së informacioneve që po i paraqiteshin opinionit publik, duke synuar të theksonte se të dhënat mbi gjendjen e shqiptarëve në Jugosllavi mbështeteshin në burime që ai i konsideronte të sigurta dhe të pakontestueshme. Përmes kësaj qasjeje, autori përpiqej t’i jepte shkrimit një karakter dokumentues dhe njëkohësisht të tërhiqte vëmendjen e lexuesve ndaj përkeqësimit të pozitës politike dhe shoqërore të popullsisë shqiptare nën pushtetin jugosllav.

Në këtë kontekst, ai theksonte se burimet e informacionit “nuk vihen në dyshim”, ndërsa më tej pohonte se “vërtetohet se në këto kohët e fundit janë shtuar masat policeske kundër shqitarëve në Jugosllavi”[1]. Ky konstatim përbënte pikënisjen e një trajtimi kritik të politikave të autoriteteve jugosllave ndaj shqiptarëve. Duke vënë theksin te shtimi i masave policore, autori synonte të dëshmonte se gjendja e popullsisë shqiptare nuk karakterizohej vetëm nga vështirësi të natyrës politike dhe shoqërore, por edhe nga intensifikimi i mekanizmave të kontrollit dhe të represionit shtetëror. Në këtë mënyrë, artikulli e paraqiste çështjen e shqiptarëve në Jugosllavi si një problem që lidhej drejtpërdrejt me respektimin e lirive dhe të drejtave themelore të njeriut, si dhe me pozitën e tyre kombëtare brenda federatës jugosllave.

Një aspekt domethënës i këtij formulimi ishte përpjekja e autorit për ta mbështetur argumentimin në autoritetin e burimit informues. Duke deklaruar se informacionet nuk mund të viheshin në dyshim, ai synonte të krijonte bindjen se përshkrimi i gjendjes së shqiptarëve nuk mbështetej thjesht në vlerësime subjektive apo në qëndrime politike, por në të dhëna që pasqyronin zhvillime konkrete.

Në një rrafsh më të gjerë historik, ky fragment pasqyronte shqetësimin e shprehur në shtypin shqiptar të mërgatës lidhur me pozitën e shqiptarëve në Jugosllavi. Përmes evidentimit të masave policore, gazeta “Besa” synonte të sensibilizonte lexuesit për zhvillimet që, sipas informacioneve të saj, cenonin sigurinë, liritë individuale dhe të drejtat kombëtare të shqiptarëve. Kështu, shkrimi merrte një dimension që tejkalonte informimin e zakonshëm gazetaresk, duke u shndërruar në një formë të denoncimit publik të praktikave që autori i konsideronte diskriminuese dhe represive.

Përdorimi i shprehjes “masat policeske” është veçanërisht domethënës, pasi bart një ngarkesë të qartë kritike dhe sugjeron një mënyrë qeverisjeje të mbështetur në kontrollin, mbikëqyrjen dhe ndërhyrjen e aparatit shtetëror në jetën e qytetarëve. Përmes kësaj terminologjie, autori ndërtonte një përfytyrim të marrëdhënies ndërmjet pushtetit jugosllav dhe popullsisë shqiptare, duke e paraqitur atë si një marrëdhënie të karakterizuar nga pabarazia e pushtetit dhe kufizimi i lirive.

Në përfundim, hyrja e artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi” përbën një element të rëndësishëm për të kuptuar orientimin tematik dhe qëndrimin kritik të gazetës “Besa” ndaj politikave jugosllave për shqiptarët. Përmes theksimit të besueshmërisë së burimeve dhe pretendimit për shtimin e masave policore, autori përpiqej ta paraqiste përndjekjen e shqiptarëve si një dukuri shqetësuese që kërkonte vëmendje dhe reagim publik. Njëkohësisht, ky fragment ofron një dëshmi me interes për studimin e mënyrës se si shtypi shqiptar në mërgatë e perceptonte dhe e artikulonte çështjen e të drejtave kombëtare dhe politike të shqiptarëve në Jugosllavi gjatë asaj periudhe.

Arrestimi i korrespondentit të “Rilindjes” në Dibër dhe pasqyrimi i represionit ndaj shtypit shqiptar në gazetën “Besa”

Në vijim të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa” kalonte nga vlerësimet e përgjithshme mbi përkeqësimin e pozitës së shqiptarëve në Jugosllavi drejt paraqitjes së rasteve konkrete, përmes të cilave argumentonte intensifikimin e masave policore dhe të praktikave represive ndaj popullsisë shqiptare. Në këtë pjesë, shkrimi merrte një karakter më të drejtpërdrejtë informues, duke renditur ngjarje dhe veprime të autoriteteve jugosllave që, sipas gazetës, dëshmonin për kufizimin e lirive dhe të drejtave të shqiptarëve.

Një ndër rastet e para që tërhiqte vëmendjen ishte arrestimi i Rexhep Tartajt, korrespondent i gazetës “Rilindja”, e cila botohej në Prishtinë. Lajmi për këtë arrestim paraqitej shkurtimisht, por shoqërohej me një koment të qartë kritik ndaj gazetës ku ai ushtronte veprimtarinë e tij profesionale. Në artikull thuhej: “Në Dibër kanë arrestuar korrespodentin e gazetës ‘Rilindja’ që del në Prishtinë Rexhep Tartaj. Duket se nuk e ka knaqur me shkrime gazetën agjente-sllave.”[2]

Ky njoftim, megjithëse i përmbledhur në pak fjali, përmbante disa elemente me rëndësi për analizën e rrethanave politike dhe të veprimtarisë publicistike të shqiptarëve në Jugosllavi. Së pari, ai sillte në vëmendje arrestimin e një gazetari shqiptar, duke e vendosur këtë ngjarje në kuadër të shqetësimeve më të gjera për ndërhyrjen e autoriteteve shtetërore në jetën publike dhe në veprimtarinë e përfaqësuesve të shtypit. Së dyti, mënyra e formulimit të lajmit dëshmonte qëndrimin kritik të gazetës “Besa” ndaj marrëdhënies ndërmjet institucioneve jugosllave dhe mjeteve të informimit në gjuhën shqipe.

Përmendja e Rexhep Tartajt me emër dhe mbiemër, së bashku me funksionin e tij si korrespondent i “Rilindjes”, i jepte lajmit një karakter konkret dhe të identifikueshëm. Në këtë mënyrë, gazeta nuk mjaftohej me pohime të përgjithshme mbi përndjekjen e shqiptarëve, por synonte t’i mbështeste ato përmes rasteve individuale, të cilat mund të shërbenin si dëshmi për gjendjen e kohës. Megjithatë, në mungesë të të dhënave shtesë mbi rrethanat e arrestimit, akuzat e mundshme dhe zhvillimin e mëtejshëm të rastit, informacioni duhet trajtuar si një njoftim i botuar nga gazeta dhe jo si një ngjarje e dokumentuar në mënyrë të plotë.

Një aspekt veçanërisht domethënës i këtij citati është edhe vlerësimi që autori i bënte gazetës “Rilindja”. Duke e cilësuar atë si “gazetën agjente-sllave”, ai shprehte një qëndrim të theksuar mosbesimi ndaj orientimit të saj redaktorial dhe marrëdhënies që, sipas tij, ajo kishte me strukturat e pushtetit jugosllav. Një cilësim i tillë duhet kuptuar në kontekstin e diskursit politik të gazetës “Besa”, e cila, përmes një gjuhe të drejtpërdrejtë dhe polemike, shprehte kundërshtimin ndaj politikave jugosllave dhe ndaj institucioneve që i konsideronte të ndikuara nga pushteti.

Ky qëndrim është me interes të veçantë, pasi nxjerr në pah dallimet në mënyrën e trajtimit të çështjes shqiptare ndërmjet botimeve që vepronin brenda sistemit jugosllav dhe atyre që publikoheshin në mërgatë. Gazeta “Rilindja”, si një nga organet e rëndësishme të informimit në gjuhën shqipe në Jugosllavi, vepronte brenda kuadrit politik dhe institucional të federatës, ndërsa “Besa”, e botuar në Stamboll, artikulonte qëndrime kritike nga jashtë këtij sistemi. Këto rrethana krijonin kushte të ndryshme për veprimtarinë publicistike, për përzgjedhjen e temave dhe për mënyrën e interpretimit të zhvillimeve politike.

Në këtë kontekst, komenti se korrespondenti i arrestuar “nuk e ka knaqur me shkrime” gazetën”[3] ku punonte përmbante një nënkuptim të qartë politik. Përmes kësaj shprehjeje, autori linte të kuptohej se arrestimi mund të kishte lidhje me përmbajtjen e shkrimeve të gazetarit ose me mospërputhjen e tyre me pritshmëritë e strukturave që ushtronin ndikim mbi shtypin.

Pikërisht kjo ndërthurje e informacionit me komentin politik përbën një nga karakteristikat kryesore të shkrimit. Lajmi për arrestimin e Rexhep Tartajt nuk paraqitej si një njoftim i shkëputur nga rrethanat e përgjithshme, por si pjesë e një argumentimi më të gjerë mbi pozitën e shqiptarëve dhe mbi kufizimet që, sipas gazetës, u imponoheshin atyre nga autoritetet jugosllave. Në këtë mënyrë, një ngjarje individuale merrte një kuptim më të gjerë politik dhe shoqëror, duke u përdorur për të ilustruar shqetësimet mbi lirinë e shprehjes dhe sigurinë e gazetarëve shqiptarë.

Ky fragment gjithashtu paraqet interes edhe për studimin e marrëdhënieve ndërmjet pushtetit politik dhe shtypit në gjuhën shqipe. Arrestimi i një korrespondenti, do të përbënte një rast që meriton shqyrtim të veçantë për të kuptuar rrethanat në të cilat zhvillohej veprimtaria gazetareske. Në një rrafsh më të gjerë, përfshirja e këtij lajmi dëshmonte interesimin e gazetës “Besa” për të përcjellë jo vetëm zhvillimet e mëdha politike, por edhe ngjarjet që preknin individë të caktuar të jetës publike shqiptare. Përmes rasteve të tilla, gazeta synonte të ndërtonte një pasqyrë të gjendjes së shqiptarëve në Jugosllavi, duke i dhënë rëndësi veçanërisht atyre ngjarjeve që lidheshin me veprimtarinë intelektuale, kulturore dhe publicistike.

Njëkohësisht, ky njoftim nxjerr në pah funksionin që shtypi shqiptar në mërgatë synonte të përmbushte në dokumentimin dhe denoncimin e praktikave që i konsideronte represive. Duke publikuar informacione mbi arrestime dhe kufizime të mundshme të lirive, gazeta përpiqej të sensibilizonte opinionin dhe të ruante në kujtesën publike ngjarje që mund të mos trajtoheshin në të njëjtën mënyrë nga mjetet zyrtare të informimit në Jugosllavi.

Në përfundim, njoftimi për arrestimin e Rexhep Tartajt në Dibër përbën një fragment domethënës të artikullit “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”. Përmes tij, gazeta “Besa” e konkretizonte kritikën ndaj politikave jugosllave, duke e lidhur çështjen e përndjekjes së shqiptarëve me veprimtarinë e shtypit dhe me pozitën e individëve që ushtronin profesionin e gazetarit.

Rëndësia historike e këtij fragmenti qëndron jo vetëm në informacionin që përcjell për një rast të veçantë, por edhe në mënyrën se si ai pasqyron qëndrimet politike, shqetësimet dhe gjuhën publicistike të një pjese të mërgatës shqiptare në fillim të viteve shtatëdhjetë. Si i tillë, ai përbën një burim me interes për studimin e historisë së shtypit shqiptar, të marrëdhënieve ndërmjet medias dhe pushtetit, si dhe të mënyrës se si çështja e të drejtave të shqiptarëve në Jugosllavi artikulohej në publicistikën shqiptare jashtë vendit.

Vijon

[1] “Persekutohen shqiptaret ne Jugosllavi”, gazeta “Besa”, 9 gusht 1972, Stamboll.
[2] Po aty.
[3] Po aty.

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.