SA TË GJATA JANË NETËT…

Zymer Mehani

Mikes, Shqipe Jashar Krasniqi-ÇLIRIMTARES

Sa të gjata mund të bëhen netët nganjëherë…

Sikur të ishte dimër, ajo do ta bindte veten se ajo natë e gjatë ishte vetëm një natë dimri. Do të mendonte se, herët a vonë, mëngjesi do të zbardhte, acari do të shkrihej dhe, pas një kohe, ngrohtësia do të kthehej përsëri.
Por ende nuk ishte dimër.

Ishte vetëm acar në shpirt.
Një acar që nuk e sillte moti, por mungesa e një zjarri që dikur do të duhej ta kishte ngrohur. E kishte pritur gjatë atë zjarr. Aq gjatë, sa tashmë nuk e dinte nëse ende priste që ai të ndizej, apo ishte mësuar të jetonte me të ftohtin.

Vitet kishin ikur njëri pas tjetrit, pa u takuar.
Jo pse ajo nuk kishte dashur. Jo pse nuk kishte kërkuar. Por tjetri nuk kishte mundur. Ndoshta, me kalimin e kohës, as ajo nuk mundej më.

Sepse jo gjithmonë një faj ka vetëm një emër. Ka gjëra që ndodhin përtej dëshirës njerëzore. Ka rrugë që ndahen pa pyetur askënd dhe heshtje që zgjasin më shumë se vetë fjalët.
Dje, sot, nesër…

Vuajtja vazhdonte.
Ndoshta sepse ajo nuk e kishte dëgjuar veten atëherë kur duhej të ndalonte. Ndoshta nuk e kishte dëgjuar zërin e brendshëm kur i kërkonte të pushonte. Ndoshta nuk kishte ditur të heshtte kur heshtja do ta kishte shpëtuar.

Apo ndoshta kishte heshtur pikërisht atëherë kur duhej të fliste.
Ndoshta nuk i kishte mbyllur sytë kur duhej të mos shihte. Apo nuk i kishte hapur kur duhej ta shihte të vërtetën deri në fund.

Ndoshta nuk kishte vepruar kur e keqja sillej rreth saj.
Ose kishte vepruar shumë vonë.
Të gjitha këto “ndoshta” ishin shndërruar në plagët më të gjata të jetës së saj.
Kishte arritur deri aty duke mbajtur mbi supe pesha që askush nuk do të duhej t’i mbante i vetëm. Kishte buzëqeshur kur brenda saj gjithçka ishte rrëzuar. Kishte thënë se ishte mirë, edhe kur shpirti mezi i mbahej në këmbë.

Kishte falur edhe atëherë kur zemra i kërkonte të mos harronte.
Kishte heshtur për të mos i lënduar të tjerët, ndërsa askush nuk e kishte pyetur se sa shumë po lëndohej ajo.

Në netët e gjata, kur heshtja bëhej më e rëndë se çdo fjalë, ajo e pyeste veten nëse jeta ishte një mallkim për njerëzit me shpirt të pastër.
Për ata që kanë zemër të butë.

Për ata që vuajnë për të tjerët, që falin, presin dhe janë gjithmonë të gatshëm të japin edhe atë pak që u ka mbetur.
Pyeste veten nëse mirësia ishte bërë dobësi në një botë ku njerëzit, jo rrallë, ushqeheshin me dhimbjen e njëri-tjetrit.

Edhe kjo e lëndonte.
E lëndonte fakti se disa njerëz kënaqeshin kur shihnin dikë duke u rrëzuar. Në vend që t’ia zgjatnin dorën, largoheshin duke thënë:
— E ka merituar.

Por ndoshta askush nuk e meriton të vuajë.
Pas çdo njeriu që gjykohet mund të fshihet një histori që askush nuk e di. Pas çdo gabimi mund të qëndrojë një plagë. Po të njihej gjithçka që një njeri ka kaluar para se të arrinte aty ku ndodhet, ndoshta fjalët do të zgjidheshin me më shumë kujdes.

Ajo e dinte çfarë do të thoshte të mbaje një jetë të tërë mbi supe.
E dinte çfarë do të thoshte të ecje përpara edhe kur brenda vetes nuk kishe më fuqi.
E dinte çfarë do të thoshte të zgjoheshe në mëngjes dhe të mos pyesje më se çfarë do të bëje gjatë ditës, por vetëm:

— Sa do të mund ta përballoj edhe sot?
Kishte kaluar nëpër aq shumë rrugë, sa ndonjëherë i dukej se nuk kishte mbetur asgjë pa provuar.
Kishte njohur mungesën dhe pritjen.
Kishte njohur zhgënjimin dhe heshtjen.
Kishte njohur humbjen.

Kishte njohur njerëz që i kishte dashur dhe njerëz që e kishin mësuar të mos i donte më.
Kishte njohur net kur gjumi nuk vinte dhe mëngjese kur dëshironte që dita të mos fillonte.
Mbi të gjitha, kishte njohur atë lloj dhimbjeje që nuk bërtet.
Ajo vetëm qëndron.
Qëndron në kraharor.
Qëndron në sy.
Qëndron në kujtime.

Me kalimin e kohës, ajo dhimbje bëhet aq e afërt, sa njeriu mësohet të jetojë me të sikur të ishte pjesë e pandashme e qenies së tij.
Ndoshta për këtë arsye ajo nuk dinte më të tregonte se sa shumë kishte vuajtur. Disa dhimbje janë aq të mëdha, sa vetë fjala “vuajtje” duket e vogël përballë tyre.
Edhe lapsi lodhet.
Edhe letra hesht.
Edhe fjalët dorëzohen.

Ka jetë që nuk mund të shkruhen me bojë, sepse janë shkruar me lot.
E tillë ishte edhe jeta e saj.
Jeta e një vajze që dikur besonte se dashuria do ta shpëtonte. Besonte se njerëzit do ta kuptonin, se drejtësia do të vinte një ditë dhe se pas çdo nate do të lindte medoemos një mëngjes.

Por jeta nuk i dha gjithmonë atë që i kishte premtuar.
I mori shumë.
I mori kohë.
I mori njerëz.
I mori ëndrra.
I mori besim.
I mori copëza të zemrës.
Megjithatë, ajo vazhdoi.

Nuk e dinte nëse kjo duhej të quhej forcë. Ndoshta ishte vetëm mbijetesë. Por ka ditë kur edhe mbijetesa bëhet një akt i madh guximi.
Nëse dikush do ta pyeste se çfarë kishte mbetur prej saj pas gjithë asaj që kishte kaluar, ndoshta nuk do të dinte çfarë të përgjigjej.
As ajo vetë nuk e dinte.

Ndoshta kishin mbetur vetëm disa kujtime.
Disa plagë.
Disa pyetje pa përgjigje.
Kishte mbetur një zemër që ende dinte të donte, megjithëse ishte lodhur. Kishte mbetur një shpirt që, pavarësisht gjithçkaje, vazhdonte të kërkonte pak ngrohtësi në mes të atij acari.

Por një gjë ajo e dinte mirë:
Nuk ishte më vajza që kishte qenë dikur.
Jeta e kishte kaluar nëpër aq shumë stuhi, sa fytyra mund t’i buzëqeshte, por sytë i tregonin një histori tjetër.

Një histori që nuk mund të rrëfehej e tëra.
Sepse ka dhimbje që nuk mund të tregohen.
Vetëm mund të jetohen.
Ndoshta kjo ishte edhe vula e saj.

Ajo nuk ishte thyer brenda një dite. Ishte thyer pak nga pak, nga çdo pritje, nga çdo mungesë, nga çdo “nesër” që nuk kishte ardhur kurrë.
Ishte thyer nga çdo njeri që kishte ikur.
Nga çdo fjalë që nuk ishte thënë.
Nga çdo lot që kishte fshehur.

Nga çdo herë që kishte zgjedhur të dukej e fortë, kur në të vërtetë kishte nevojë vetëm që dikush ta përqafonte dhe t’i thoshte:
— Mos u mundo më. Tani pusho. Mjaft ke mbajtur mbi vete.
Por askush nuk ia kishte thënë.
Prandaj ajo kishte vazhduar të ecte.

Kishte ecur deri aty ku lapsi nuk mund ta përshkruante më dhimbjen e saj. Deri aty ku nata dukej e shkurtër përballë gjithë asaj që kishte mbajtur brenda.

Kishte arritur në një pikë ku nuk pyeste më:
— Pse më ndodhi e gjithë kjo?
Tani pyeste vetëm:
— Sa gjatë mund të jetojë një shpirt me kaq shumë peshë?
Përgjigjen ende nuk e kishte gjetur.
Megjithatë, çdo mëngjes çohej përsëri.

Ndoshta jo sepse dhimbja kishte kaluar. Jo sepse plagët ishin mbyllur dhe as sepse bota ishte bërë më e mëshirshme. Çohej sepse, diku në thellësinë e shpirtit, kishte mbetur një fije drite që nuk ishte shuar.
Ishte e vogël, pothuajse e padukshme, por ishte ende aty.

Ajo fije drite e bënte të hapte sytë edhe pas netëve më të gjata. E shtynte të hidhte një hap tjetër, edhe kur nuk e dinte se ku po e çonte rruga.
Ndoshta ajo nuk priste më mrekulli.

Ndoshta kishte reshtur së prituri zjarrin që dikur do të duhej ta kishte ngrohur.
Por, pak nga pak, kishte filluar ta kuptonte se ndonjëherë ngrohtësia nuk vjen nga ata që presim. Ndonjëherë ajo lind brenda njeriut, nga forca e mbledhur mes plagëve, nga dashuria që ende nuk ka vdekur dhe nga dëshira për të mos u dorëzuar.

Ajo vazhdonte të ecte, edhe pse e lodhur.
Në sytë e saj jetonin shumë net, por në hapin e saj kishte ende jetë.
Dhe ndoshta pikërisht aty qëndronte përgjigjja që kishte kërkuar aq gjatë: një shpirt mund të jetojë me shumë peshë për sa kohë brenda tij ruhet qoftë edhe një grimcë drite.
Nata mund të jetë e gjatë.

Acari mund të depërtojë thellë.
Por diku, përtej errësirës, mëngjesi vazhdon të ekzistojë.
Ajo ende nuk e shihte plotësisht.
Por kishte filluar ta besonte.
Dhe, pas një kohe të gjatë, ky besim i vogël ishte ngrohtësia e parë që ndjeu në shpirt.