GJENERAL TELLINI – DËSHMOR I ÇËSHTJES SHQIPTARE

0
224
Gjeneral Enrico Tellini 1871-1923

100-vjetori i vrasjes se Enrico Tellinit (1923-2023)

Me rastin e përvjetorëve te ndryshëm është bërë traditë të përkujtohen ngjarje apo personalitete të cilët kanë luajtur rol të rëndësishëm në mjedisin përkatës. Në këtë përvjetor jubilar me rastin e 100-vjetorit te vrasjës se gjeneral  Enrico Tellinit ka qenë obligim i shtetit shqiptar  të organizoj një akademi  solemne, duke vlerësuar lartë angazhimin e tij në përcaktimin e kufirit  mes Shqipërisë e Greqisë. Por, në sajë te qendrimit parimor në favor të drejtësisë do të thot të shqiptarëve ai së bashku me shoqëruesit  u vranë  nga grekët me 27 gusht 1923. Në kohën e Mbretnisë Shqiptare ai u nderua por  në kohën e diktaturës komuniste në Shqipëri në vitin 1947 iu shkatërrua shtatorja për çështje  jo vetëm ideologjike e cila ishte vendosur në vitin 1941,  ndërsa tani  me rastin e 100-vjetorit të rënies së tij ka qenë e udhës që në shenjë  respekti  të rivendoset shtatorja e tij  në Tiranë  apo në Sarandë  me të gjitha nderimet shtetërore!  

Dr. Nail Draga

Konferenca e  Paqes në Paris me 9 nëntor 1922 e emërtoi gjeneral Enrico Tellinin për kryetar të Komisionit Ndërkombëtar të Përcaktimit të Kufijve në mes Shqipërisë dhe Greqisë. Duke marrë parasysh aspiratat pushtuese të Greqisë ndaj territoreve shqiptare, Komisioni nuk e kishte lehtë të vepronte në terren, sepse kishim të bënim me zonën kufitare e cila nuk ishte definuar nga viti 1913 në mes dy vendeve. Por, në sajë të këmbënguljes së Tellinit  duke njohur realitetin në terren fshatrat  Pobickë dhe Radat në Leksovik, Peshkëpi, Rrëzë e Zezë dhe Kakavijë i përfshiu brenda kufirit të Shqipërisë.

Duke ditur presionin e grekëve ndaj popullsisë shqiptare në zonën kufitare, duke ngjyrosur shtëpiat me flamurin grek, apo duke i detyruar të flasin greqisht, për të eliminuar    dilemat se cila popullsi jeton në fshatrat e zonës kufitare ai bëri një eksperiment i cili ishte i veçantë për kohën qe me të drejtë është quajtur „eksperimenti Tellini“.

Ai për të kuptuar realitetin e popullsisë përkatëse se cilës kombësie i përkasin, ai iu hidhte karamele fëmijeve dhe aty dëgjonte se çfarë gjuhe flisnin, kur ziheshin për t´i kapur. Pasi të gjithë flisnin shqip, ai e kishte të qartë se fshatin e tillë duhet lënë brenda territorit shqiptar.

Por, vendimet e tilla në këtë zonës kufitare  në bazë të dëshmive të terrenit dhe atyre historike, ngjallën pakënaqësi në radhët e palës greke,  të cilët këtë angazhim mund ta ndalonin  vetëm me vrasjen e tij. Dhe një skenar  i tillë nuk vonoi shumë, sepse të hënën  me 27 gusht 1923, misioni italian i ngarkuar për përcaktimin e kufirit greko-shqiptar  në rrugën Janinë-Kakavi  ra në pritë nga  një bandë  greke ku  u vra kryetari i Komisionit gjeneral  E.Tellini(1871) dhe katër shoqëruesit e tij: shoferi Reniggo Farnetti(1895),mjeku-major Luiggi Corti(1882), adjutanti Mario Bonaccini(1897) dhe  përkthyesi shqiptar Thanas Kraveri(Leskoviku).

Gjeneral Enrico Tellini (1871-1923)

Fjalimi i  kryeministrit Ahmet Zogu

Kjo ngjarje u diskutua edhe në Këshillin Kombëtar(Parlamenti) të Shqipërisë.Fillimisht foli kryeministri e më pas deputetët  Luigj Gurakuqi, Hilë Mosi, Ali Këlcyra dhe Visarion Xhuvani. Në shenjë respekti për emrin e Tellinit, Këshilli Kombëtar i Shqipërisë  ndaloi punimet për 24 orë.Kryeministri Ahmet Zogu mbajti këtë fjalim: ”Me hidherim të  madh po ju jap lajmin për një ngjarje të shëmtuar  e tepër të poshtër që ka ndodhë në Greqi.Pata tre ditëve, komisioni i kufijve, duke ardhur nga Janina në Gjirokastër, pati jjë rrezik, pse kryetari i këtij komisioni, gjenerali italianz.Telini, u vra bashkëme shokëte tij.

Duke dalë prej Janine, i pari automobil ishte ai komisionit shqiptar. I dyti  komisioni italian  dhe i treti i atij grek. Mbas udhëtimit prej 54 km nga Janina, kur arritën në Zep, automobili i komisionit shqiptar  kaloi këtë vend, ndërsa ai i komisionit  italian ndalohet e vriten gjenerali, një major doktor, një toger adjutant, një ushtar, shoferi e një shqiptar(përkthyesi).Pas kësaj ngjarjeje, kaloi komisioni i Greqisë pa pasur asnjë  ngjarje , vijoi  e shkoi në Gjirokastër. Përmbi këtë janë hapur lajme të këqija, të cilat, qeveria  e populli shqiptar i përgënjeshtërojnë e protestojnë rreptë pse në tokën shqiptare, në ato anë nuk ka asnjë bandë.

Pos kësaj, z.gjeneral Telini ka qenë mik i popullit shqiptar dhe i ka përkrahëme paanësi të drejtat e tij.Qeveria e popullit shqiptar kanë marrë pjesë në hidhërimin e madh që ka sot qeveria e populli italian”.

Reagimi italian dhe pushtimi i Korfuzit

Në lidhje me këtë  vrasje opinioni dhe qeveria italiane u alarmu më ç`rast kryeministri Musolini  me 29 gusht 1923 i dërgoi ultimatum Greqisë me 7 pika duke i kërkuar të përgjigjet brenda 24 orëve. Në ultimatum kërkohej: (1) Kërkim i thellë dhe zyrtar i faljes t’i bëhet qeverisë Italiane nëpërmjet ambasadës së saj në Athinë prej autoriteteve më të larta ushtarake. (2) Ceremoni funerale madhështore për viktimat e masakrës të bëhet në katedralen katolike të Athinës në prani të gjithë qeverisë greke. (3) Nderime për flamurin Italian të kryhen prej flotës greke në ujërat e Pireut në prani të Divizionit Detar Italian që do të shkojë atje për këtë qëllim. Nderimet të kryhen me 21 gjuajtje topash prej anijeve greke, ndërkohë që mbajnë valëvisin flamurin Italian në direkët e tyre. (4)

Një hetim i plotë të kryhet në skenën e masakrës prej autoriteteve greke dhe në prani të përfaqësuesit ushtarak italian, Kolonel Perrone, për sigurinë personale të të cilit qeveria greke ka përgjegjësi të plotë. Ky hetim të kryhet brenda pesë ditëve pasi merren këto kushte. (5) Dënim me vdekje për të gjithë kryerësit e krimit. (6) Dëmshpërblim prej 50 milionë lirash italiane (2.5 milionë USD) i dorëzuar brenda pesë ditëve nga marrja e këtij ultimatumi. (7) Nderime ushtarake për trupat e oficerëve italianë kur ato të mbarten në anijet luftarake Italiane për t’u dërguar në Itali. Në zbatim të kushtit 3, një flotë Italiane ishte dërguar në Pire.

Nga ana tjetër pala greke me 30 gusht  iu përgjigj, se ultimatumi pranohet për tpikat 1,2,3,7 por 4,5,6 i kanë vlerësuar të pa pranueshme, sepse cenon pavarësinë e Greqisë. Por, qeveria italiane ishte këmngulëse për të çuar në vend objektivin e tyre, për tu hakmarrë për vrasjen e gjeneral Tellinit dhe ekipit të tij, dhe me 31 gusht  1923 nisi ushtrinë në rrugë detare drejt Korfuzit. Bëhet me dije se një kapiten detar italian kërkoi dorëzimin e ujdhesës, por qeveritari grek refuzoi se ai duhej të pyeste Athinën si të vepronte.Por, italianët nuk pritën shumë se i dhanë kohë vetëm 10 minuta paralajmërim për popullsinë vendore.

Italianët ishin të vendosur, sepse përveç flotës detare u ndihmuan edhe nga aeroplanët duke bombarduar qytetin e Korfuzit, me ç`rast u vranë  65 qytetarë dhe u shkatërruan objekte të ndryshme. Ishte ky një pushtim klasik, ku trupat italiane me 5000 ushtarë  zbarkuan dhe  valëviten  flamurin italian  në kalanë e Korfuzit.

Situata e tillë mori përmasa ndërkombëtare ku u angazhuan fuqitë e mëdha të kohës, përmes Lidhjes së Kombëeve e në veçanti nga Këshilli i Ambasadorëve në Paris. Të ndodhur në një situatë të tillë ndonëse me herët Qeveria greke pat mohuar pikat 4,5,6 të ultimatumit italian, pranoi kushtet e Këshillit të Ambasadorëve. Përfundimisht pas pagesës së dëmshpërblimit palës italiane  nga ana e Greqisë  në Bankën Kombëtare Zvicerane  në shumën prej 50 milion liretash, Italia me 8 tetor 1923 u tërhoq nga Korfuzi dhe ujdhesat tjera, më ç’rast përfundoi agresoi italian ne mbrojtje të dinjitetit të gjeneral Tellinit.

Monumenti i shkatërruar nga komunistët

Në nderim të emrit  të gjeneral Tellinit, Shteti shqiptar i vendosi emrin   në qendër të Tiranës ku u çel posaçërisht një rrugë e re, e cila u quajt Shëtitorja “Gjeneral Tellini”, e cila u  u përurua më 27 gusht 1933, ndërsa në krye të shëtitores u vendos edhe busti i tij. Ndërsa më pas u nderua edhe me një shtatore e punuar nga skulptori Odhise Paskali e cila u përurua më 27 gusht 1941, në vendin ku është sot Akademisë e Shkencave, por për çudi në vitin 1947, pushteti komunist e shkatërroi, duke mos dhënë asnjë arsyetim për një veprim të tillë.

Por, me rastin e rënies së sistemit të dikaturës komuniste në Shqipëri, nga viti 1991 e më pas ka qenë e udhës qe shtatorja e Tellinit të vendoset përseri në Tiranë. Ndonëse në pluralizëm janë ndërruar qeveritë qofshin demokratike apo socialiste, asnjëra nuk tregoj interesim në nderim të figurës së gjeneral Tellinit.

Monumenti i Tellinit në Tiranë( 27 gusht 1941)

Heshtja e mediave

Ka qenë e udhës qe në këtë vit jubilar  me rastin e 100-vjetorit e rënies së tij,  Qeveria e Shqipërisë përfundimisht kishte rastin  të përmirësoj gabimet e mëparshme, por si duket ishin të zënë me çështje tjera, ku në heshtje dëshmuan se nderimi dhe vlerësimi ndaj këtij personaliteti nuk është në agjenden e veprimtarisë së tyre! Përveç qeverisë  heshten edhe mediat veprim i cili nuk mund të arsyetohet më asgjë, sepse gjeneral Tellini nuk ishte në atë kohë për  çështje private, por në sherbim të kauzës shqiptare. Ai kishte respekt për  shqiptarët qe dëshmohet nga deklarata e tij:“I dua dhe i nderoj shqiptarët, sepse janë zemërbardhë dhe trima. Mjerisht, ata po vuajnë keqbërësitë e fqinjëve. Do të përpiqem t’ua pakësoj mundimet dhe t’ua lehtësoj dhimbjet kombëtare që shqiptarët të jetojnë të lirë si kombet e tjera”.

Përfundimisht, në këtë përvjetor  ai nuk ka nevojë për nderimin tonë, por ne shqiptarët kemi nevojë ne nderimin e tij, sepse në ato kohë ishte guxim sa personal e ushtarak për të mbrojtur të drejtën e çështjes shqiptare.

(26 shtator 2023)

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

Kjo uebfaqe përdor Akismet, për të ulur spam. Mëso se si procesohen të dhënat e komentit tuaj.