[ Libra NëLinjë ]
Në foto: Adam Back, personi që dyshohet se krijoi Bitcoin duke përdorur pseudonimin Satoshi Nakamoto
Nga Katrin Bennhold, The New York Times – Bota, 17 Prill 2026
Përktheu Arben Çokaj
Mirëmëngjes, botë. Mamaja ime, një gjermane në të 80-at, që i kushton vëmendje privatësisë, e urren përdorimin e kartës së kreditit. Ajo ende mban me vete shumë para për të paguar gjithçka: një kafe, blerjet javore në supermarket, madje edhe një biletë avioni për të më vizituar Uellsin.
Ajo do të shkonte mirë me Satoshi Nakamoton, shpikësin legjendar i Bitcoin, i cili veproi nën një pseudonim dhe krijoi kriptomonedhën e parë – një formë parash elektronike, që nuk lë gjurmë dixhitale për bankat dhe qeveritë që ta ndjekin.
Nakamoto është një figurë hyjnore në komunitetin e kriptomonedhave. Por kush është ai në të vërtetë? Njerëz të panumërt janë përpjekur ta demaskojnë atë. Kolegu im John Carreyrou, një gazetar investigativ, që zbuloi skandalin Theranos, mendon se e kuptoi. Unë fola me të për hetimin e tij.
Pra, John, dua të flas për hetimin tënd interesant mbi Bitcoin. Por para se të fillojmë, a mund të më japësh versionin 101 të historisë së origjinës së Bitcoin?
Bitcoin ishte një revolucion në botën e financave. Ishte kriptomonedha e parë dhe ka dhënë shkas për shumë të tjera. Dhe u paraqit për herë të parë në një punim që u shfaq nga askundi në një cep të errët të internetit në vitin 2008.
Autori, i cili e identifikoi veten si Satoshi Nakamoto, e përshkroi idenë e tij për një monedhë elektronike të decentralizuar, që njerëzit mund ta përdorin për të dërguar para nga njëri-tjetri nga e gjithë bota pa tarifa, pa banka dhe pa qeveri që e mbikëqyr atë.
Në rregull, le të flasim për Satoshi Nakamoton. Si u bënë njerëzit kaq të fiksuar pas tij?
Njerëzit filluan të dyshonin shumë shpejt se ky ishte një pseudonim. Dhe ndërsa interesi për Bitcoin u rrit – disa qindra milion njerëz e përdorin atë sot – u rrit edhe interesi për zgjidhjen e këtij misteri të identitetit të tij. Unë personalisht jam magjepsur nga ky mister për një duzinë vjetësh dhe kam kaluar një vit e gjysmë duke studiuar këtë historinë time.
Pse?
Mendoj se është në interesin e publikut të dijë se kush e krijoi këtë teknologji, që ka përmbysur peizazhin tonë financiar. Po përdoret për të mirë – si për t’u dhënë njerëzve në vendet me monedha të paqëndrueshme një depozitë të besueshme vlere – por përdoret edhe për shumë qëllime të këqija sepse nuk ka mbikëqyrje: Kriminelët e përdorin atë për pastrim parash. Irani po e përdor atë për të anashkaluar sanksionet.
A është kjo arsyeja pse ai nuk donte që identiteti i tij të dihej?
Epo, ka diçka shumë subversive në lidhje me kriptovalutat. Monedhat historikisht kontrollohen nga qeveritë. Bitcoin nuk është nën kontrollin e askujt. Dhe kështu një arsye e mundshme pse Satoshi përdori një pseudonim ishte sepse ai kishte frikë nga hakmarrja ligjore nga SHBA-ja dhe qeveritë e tjera.
Unë mendoj se Satoshi gjithashtu nuk donte që njerëzit ta trajtonin Bitcoin si thjesht një kompani tjetër me një produkt dhe një CEO. Ai dëshiron që Bitcoin të ndihet si një zbulim, si ari dixhital – një mall dixhital që u zbulua dhe nxirret nga toka e internetit. Mungesa e një themeluesi të emëruar me një fytyrë njerëzore ndihmon me atë histori.
Pra, si e gjetët ju atë, krijuesin e Bitcoin?
Ekziston një shkencëtar britanik kompjuterash i quajtur Adam Back, i cili është një person me mjaft ndikim dhe i shquar në komunitetin Bitcoin. Ai ka qenë në listën e të dyshuarve kryesorë për shumë vite, por askush nuk i është afruar kurrë ta provojë këtë – dhe ai gjithmonë e ka mohuar këtë.
Por kur analizova shkrimet e tij dhe të Nakamotos krah për krah, bëra një numër zbulimesh. Njëri prej tyre ishte se të dy ishin patologjikisht të paaftë për të përdorur vizat lidhëse në mënyrë korrekte. Ata përdorin viza lidhëse kur nuk janë të nevojshme dhe nuk i përdorin ato kur gramatika e saktë kërkon që ato të përdoren.
Dhe mendova se ky ishte një tic shkrimi, që ndoshta mund ta gjurmonim duke bërë një analizë më të gjerë me ndihmën e Inteligjencës Artificiale, kështu që kjo është ajo që bëmë.
Sa i sigurt jeni se është ai? Në historinë tuaj, Back këmbënguli se nuk ishte Satoshi dhe ia atribuoi ngjashmëritë gjuhësore një seri rastësish.
Ai vazhdon ta mohojë. Por unë jam midis 99.5 përqind dhe 100 përqind i sigurt. Mohimet e tij më dukeshin pro forma, sikur ai po mohon në procesverbal në mënyrë që ta ruajë mohueshmërinë të besueshme.
Duhet të them se komuniteti i Bitcoin ka nuanca kulti dhe ata kanë zotin e tyre, Satoshi Nakamoto, dhe nuk duan që askush t’i vërë një fytyrë dhe emër njerëzor zotit të tyre. Ata duan të vazhdojnë ta mendojnë këtë si një projekt kolektiv, jo-hierarkik, një monedhë elektronike të decentralizuar, ku askush nuk është përgjegjës. Një nga sloganet e tyre të preferuara është: “Ne të gjithë jemi Satoshi“.
Pra, kush është Adam Back?
Ai ishte anëtar i këtij grupi anarkistësh të privilegjuar nga privatësia në vitet ’90, të cilët donin t’i shpëtonin kontrollit, mbikëqyrjes dhe censurës së qeverisë. Ata donin një monedhë që ishte jashtë kontrollit të qeverive sepse kishin frikë se, ndërsa transaksionet financiare moderne dixhitalizoheshin gjithnjë e më shumë, do të kishte një regjistër kompjuterik të çdo transaksioni që bënit dhe se qeveritë do ta përdornin atë për t’ju gjurmuar. Ata donin ta anashkalonin këtë duke krijuar atë që e quanin “para elektronike“, një version dixhital i parave fizike, që nuk mund t’i gjurmoni.
Lidhur me paratë, sa vlen Bitcoin deri tani?
Ne e dimë që Satoshi ‘nxorri nga miniera’ 1.1 milion Bitcoin në 16 muajt e parë të projektit. Me çmimet aktuale, kjo do të thotë se ai ka një pasuri prej rreth 82 miliardë dollarësh, gjë që do ta bënte atë një nga njerëzit më të pasur në botë.
