Bota që nuk shohim: kush fshihet pas ekranit tonë

Canio Campaniello

Çdo ditë përdorim internetin pa e menduar dy herë — dërgojmë mesazhe, blejmë online, kontrollojmë llogarinë bankare nga telefoni. Por pjesa më e madhe e njerëzve nuk e dinë se ekziston një pjesë tjetër e internetit, e padukshme për motorët e kërkimit të zakonshëm, ku shpesh tregtohen të dhëna të vjedhura, dokumente të falsifikuara dhe akses i paligjshëm në sisteme.

Kjo pjesë quhet dark web, dhe nuk është vetëm një mit apo temë filmash. Është një ekosistem real, ku çmimi i një llogarie bankare të vjedhur mund të jetë vetëm disa euro, dhe ku informacionet personale të mijëra njerëzve zakonisht qarkullojnë pa dijeninë e tyre.

Unë punoj si penetration tester — profesionalisht, hyj në sistemet e kompanive me leje të plotë, për të gjetur dobësitë përpara se dikush me qëllime të këqija t’i gjejë ato. Është një punë që kërkon të njësh mendjen e sulmuesit, por me një kod etik të qartë.

Në këtë fushë, ekziston një dallim thelbësor midis hakerëve “white hat”, “black hat” dhe “grey hat”: të parët punojnë ligjshëm për të mbrojtur, të dytët veprojnë për të dëmtuar dhe përfituar në mënyrë të paligjshme, ndërsa të tretët lëvizin në një zonë gri, jo gjithmonë brenda kufijve të ligjit. Ky dallim shpesh humbet në opinionin publik, ku fjala “haker” shoqërohet automatikisht me krim.

Realiteti është se shumica e sulmeve kibernetike nuk targetojnë kompani të mëdha me sisteme të fortifikuara. Targetojnë njerëz të thjeshtë — persona që hapin një email të rremë, që përdorin të njëjtën fjalëkalim për çdo llogari, ose që nuk e dinë se një telefonatë “nga banka” mund të jetë një mashtrim i studiuar me kujdes.

Prandaj edukimi digjital nuk duhet të mbetet çështje ekspertësh. Sa më shumë njerëz kuptojnë se ç’është dark web-i, si funksionon një sulm phishing, apo pse fjalëkalimet e forta janë të rëndësishme, aq më e vështirë bëhet puna e kriminelëve kibernetikë.

Bota digjitale nuk është vetëm ajo që shohim në sipërfaqe. Sa më shumë e kuptojmë atë që fshihet poshtë, aq më mirë mund të mbrohemi — jo vetëm si individë, por si shoqëri.