[ Libra NëLinjë ]
Isuf B. Bajrami
Deklaratat e Vuçiçit dhe Daçiçit, pretendimet për 48 baza ushtarake pranë Kosovës, Qendra Serbo-Ruse në Nish dhe reagimi ndaj bashkimit të partive shqiptare në një listë të përbashkët zbulojnë disa nga sfidat politike dhe të sigurisë në rajon.
Fushata politike në Serbi po zhvillohet në një klimë ku çështja e Kosovës, marrëdhëniet me Rusinë dhe pozita e pakicave kombëtare mbeten tema të ndjeshme. Deklaratat e zyrtarëve serbë për Kosovën, reagimi i presidentit Aleksandar Vuçiç ndaj bashkimit të partive shqiptare në jug të Serbisë dhe shqetësimet e ngritura nga institucionet e Kosovës për praninë ushtarake serbe kërkojnë një analizë që shkon përtej retorikës elektorale.
Nuk bëhet fjalë për t’i barazuar të gjitha këto zhvillime apo për të supozuar se ato janë pjesë e një plani të vetëm. Bëhet fjalë për të shqyrtuar se çfarë është deklaruar, çfarë është dokumentuar dhe çfarë nënkuptojnë këto zhvillime për sigurinë dhe stabilitetin në Ballkanin Perëndimor.
Daçiq për Prizrenin: retorikë territoriale nga një zyrtar i lartë serb
Më 7 tetor 2026, Ivica Daçiç, ministër i Brendshëm i Serbisë dhe udhëheqës i Partisë Socialiste të Serbisë, deklaroi në një tubim elektoral në Rashkë se flamuri serb një ditë do të valëvitet mbi Prizren.
“Herët a vonë, flamuri serb do të valëvitet mbi Prizren, jini të sigurt”, deklaroi Daçiç, sipas gazetës serbe Danas.[1]
Ai përsëriti kundërshtimin ndaj pavarësisë së Kosovës dhe pretendoi se rreth 20 shtete të tjera mund ta tërheqin njohjen e saj nëse partia e tij fiton zgjedhjet.
Deklarata për Prizrenin nuk është një formulim i zakonshëm për ruajtjen e pretendimeve politike të Serbisë ndaj Kosovës. Ajo përdor një simbol të sovranitetit territorial për të komunikuar një synim politik ndaj një qyteti që ndodhet brenda territorit të Republikës së Kosovës.
Fakti që deklarata u bë gjatë fushatës elektorale nuk ia heq peshën politike. Përkundrazi, kur një zyrtar i lartë shtetëror përdor një tubim elektoral për të paralajmëruar se flamuri i shtetit të tij do të ngrihet mbi një qytet të një shteti tjetër, mesazhi meriton të trajtohet seriozisht nga institucionet e Kosovës dhe partnerët ndërkombëtarë.
Kjo nuk do të thotë se deklarata provon ekzistencën e një plani ushtarak për marrjen e Prizrenit. Do të thotë se retorika territoriale duhet vlerësuar për atë që është: një deklaratë publike që ushqen mosbesimin dhe tensionet ndërmjet dy vendeve.
Vuçiq dhe bashkimi i partive shqiptare: përfaqësimi politik paraqitet si presion ndaj Serbisë
Një tjetër zhvillim domethënës është reagimi i Aleksandar Vuçiçit ndaj bashkimit të partive politike shqiptare nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja në një listë të përbashkët për zgjedhjet parlamentare serbe të 25 tetorit.
Më 29 shtator 2026, tetë subjekte politike shqiptare arritën marrëveshje për të garuar së bashku. Synimi ishte bashkimi i votës shqiptare dhe forcimi i përfaqësimit në Kuvendin e Serbisë.[2]
Më 8 tetor, Vuçiç reagoi ndaj këtij zhvillimi në televizionin Informer. Ai pretendoi se partitë shqiptare ishin bashkuar jo vetëm përmes ndikimit të kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, por edhe me ndihmën e faktorëve të jashtëm. Sipas tij, synimi ishte ngritja e çështjes së Luginës së Preshevës në arenën ndërkombëtare.
Vuçiç veçoi deputetin Shaip Kamberi, duke e cilësuar si më të rrezikshmin ndër përfaqësuesit politikë shqiptarë të jugut të Serbisë. Ai gjithashtu e paraqiti mbështetjen ndërkombëtare për përfaqësuesit shqiptarë si pjesë të një përpjekjeje për të ushtruar presion ndaj Beogradit.[3]
Këtu qëndron problemi politik: bashkimi i partive të një pakice kombëtare për të rritur përfaqësimin e saj në parlament është një veprim legjitim demokratik. Paraqitja e kësaj përpjekjeje si veprim armiqësor ndaj shtetit e zhvendos debatin nga të drejtat e qytetarëve te besnikëria e tyre politike.
Shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës kanë të drejtë të organizohen politikisht, të bashkojnë partitë dhe të kërkojnë mbështetje ndërkombëtare për çështjet që i shqetësojnë. Kjo e drejtë nuk duhet kushtëzuar nga fakti nëse kërkesat e tyre i pëlqejnë pushtetit në Beograd.
Në të njëjtën kohë, deklarata e Vuçiçit duhet të lexohet në kontekstin e fushatës: ai po e paraqet një zhvillim politik të pakicës shqiptare si çështje të sigurisë dhe të ndikimit të jashtëm. Kjo mund të rrisë presionin politik mbi përfaqësuesit shqiptarë, edhe pse deklarata, në vetvete, nuk provon se ndaj tyre është dhënë ndonjë urdhër për kërcënim fizik.
Dyzet e tetë bazat serbe: çfarë dihet dhe çfarë mbetet për t’u verifikuar?
Ministri i Mbrojtjes i Kosovës, Ejup Maqedonci, ka deklaruar se Serbia ka të vendosura 48 baza ushtarake dhe të xhandarmërisë pranë kufirit me Kosovën. Ai e ka krahasuar këtë situatë me veprimet e Rusisë para aneksimit të Ukrainës.
Shifra nuk është e re. Më 30 shtator 2023, Qeveria e Kosovës deklaroi se Serbia kishte vendosur kapacitetet ushtarake dhe të xhandarmërisë në 48 baza operative përgjatë kufirit: 28 baza ushtarake dhe 20 të xhandarmërisë. Sipas deklaratës zyrtare, në lëvizjet e atëhershme përfshiheshin edhe sisteme kundërajrore dhe artileri e rëndë.[4]
Ky është një pretendim zyrtar i institucioneve të Kosovës, i dokumentuar publikisht. Megjithatë, për të përcaktuar gjendjen e sotme, duhet dalluar ekzistenca e infrastrukturës nga prania aktuale e trupave dhe pajisjeve ushtarake në secilin objekt.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse, në qershor 2025, KFOR-i deklaroi se nuk kishte vërejtur dhe as ishte informuar për ndonjë ndryshim të rëndësishëm të kohëve të fundit në praninë e Forcave të Armatosura të Serbisë përgjatë vijës kufitare.[5]
Qëndrimi i KFOR-it nuk e zhvlerëson automatikisht shqetësimin e Kosovës për infrastrukturën ushtarake serbe, por nuk lejon as që pretendimi për një përqendrim të ri të forcave të paraqitet si fakt i konfirmuar nga NATO.
Prandaj, pyetja që kërkon përgjigje është konkrete: sa nga këto baza janë aktualisht funksionale, çfarë kapacitetesh mbajnë dhe çfarë ndryshimesh janë regjistruar gjatë muajve të fundit?
Këto të dhëna duhet të bëhen objekt i komunikimit të rregullt ndërmjet institucioneve të Kosovës, KFOR-it dhe partnerëve të NATO-s.
Ndërkohë, krahasimi i Maqedoncit me Rusinë para aneksimit të Ukrainës është një paralajmërim politik dhe i sigurisë. Ai nuk provon se Serbia po përgatit të njëjtin skenar, por nënvizon nevojën që lëvizjet ushtarake dhe deklaratat territoriale të vlerësohen së bashku, pa i ngatërruar me njëra-tjetrën.
Rusia në Serbi: Qendra në Nish dhe partitë me orientim pro-rus
Dimensioni rus është pjesë e rëndësishme e analizës së sigurisë në Ballkan. Serbia ruan marrëdhënie të ngushta politike me Moskën, ndërsa në vend veprojnë subjekte politike që promovojnë forcimin e lidhjeve me Rusinë dhe kundërshtojnë orientimin drejt Bashkimit Evropian.
Megjithatë, ndikimi politik rus, bashkëpunimi shtetëror serbo-rus dhe prania e mundshme e strukturave të inteligjencës janë çështje të ndryshme, të cilat kërkojnë prova të veçanta.
Qendra Serbo-Ruse në Nish: transparencë e pamjaftueshme për financimin
Qendra Humanitare Serbo-Ruse në Nish u themelua më 2012, në kuadër të bashkëpunimit ndërmjet Ministrisë së Brendshme të Serbisë dhe Ministrisë ruse për Situata Emergjente. Sipas misionit të deklaruar, ajo merret me reagimin ndaj zjarreve, përmbytjeve dhe fatkeqësive të tjera.
Megjithatë, roli i saj ka shkaktuar shqetësime në vendet perëndimore, ku është ngritur dyshimi se struktura mund të shërbejë edhe për qëllime të inteligjencës ose të ndikimit rus.
Një hulumtim i Radios Evropa e Lirë, i publikuar më 9 prill 2026, zbuloi se Serbisë i ishin transferuar rreth 2.3 milionë euro nga buxheti shtetëror për financimin e qendrës gjatë dhjetë viteve të fundit. Hulumtimi evidentoi se autoritetet nuk kishin dhënë shpjegime të plota për mënyrën e shpenzimit të këtyre mjeteve.[6]
Këto të dhëna ngrenë një çështje legjitime të transparencës: pse institucionet shtetërore nuk japin llogari të plota për financimin e një strukture që funksionon në kuadër të bashkëpunimit me Rusinë?
Por duhet bërë një dallim thelbësor: Qendra në Nish nuk është e konfirmuar publikisht si bazë ushtarake ruse. Dyshimet për përdorim të mundshëm të saj për qëllime të inteligjencës nuk janë e njëjta gjë me prova se ajo drejtohet si instalim ushtarak.
Për Kosovën dhe partnerët e saj, kërkesa e arsyeshme është transparencë më e madhe për financimin, personelin, aktivitetet dhe marrëveshjet që rregullojnë funksionimin e qendrës.
Partitë pro-ruse dhe përdorimi politik i identitetit rus
Në zgjedhjet parlamentare serbe të 25 tetorit 2026 marrin pjesë edhe subjekte që promovojnë lidhje më të ngushta me Rusinë.
Një hulumtim i publikuar nga KOHA më 3 tetor, duke iu referuar raportimit të Radios Evropa e Lirë, shqyrtoi partitë që paraqiten si përfaqësuese të pakicës ruse në Serbi. Sipas artikullit, Partia e Unitetit Serbo-Rus promovon heqjen dorë nga kandidatura për anëtarësim në BE dhe forcimin e aleancës me Rusinë.[7]
Vetëm ekzistenca e këtyre partive nuk provon se ato kontrollohen nga Kremlini. Megjithatë, programet e tyre tregojnë se orientimi gjeopolitik është pjesë e garës politike në Serbi.
Për Kosovën, çështja nuk është se çdo subjekt pro-rus paraqet kërcënim të drejtpërdrejtë. Çështja është se si ndërthuren marrëdhëniet shtetërore me Moskën, retorika nacionaliste, kundërshtimi i pavarësisë së Kosovës dhe zhvillimet e sigurisë në rajon.
Kjo ndërthurje kërkon vëmendje të vazhdueshme nga institucionet e Kosovës dhe partnerët ndërkombëtarë, por edhe analiza të bazuara në të dhëna konkrete, jo në supozimin se çdo veprim i Beogradit drejtohet nga Moska.
Presioni ndaj shqiptarëve në Luginë: adresat, përfaqësimi dhe të drejtat politike
Retorika ndaj Kosovës nuk duhet të na bëjë të anashkalojmë situatën e shqiptarëve që jetojnë brenda Serbisë, veçanërisht në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
Një nga problemet më të rëndësishme është pasivizimi i adresave të vendbanimit, procedurë administrative përmes së cilës autoritetet serbe mund të çregjistrojnë adresën e një qytetari kur konstatojnë se ai nuk banon në adresën e regjistruar.
Pasojat mund të jenë të rënda: humbja e dokumenteve të identifikimit ose vështirësitë në ushtrimin e të drejtave që lidhen me vendbanimin, përfshirë të drejtën e votës dhe qasjen në shërbime publike.
Në dhjetor 2025, revista serbe Vreme raportoi se shqiptarët në jug të Serbisë vazhdonin të ngrinin shqetësime për pasivizimin e adresave, mosnjohjen e diplomave, përdorimin e gjuhës dhe përfaqësimin e pabarabartë në institucionet publike.[8]
Këto probleme duhet të trajtohen si çështje konkrete të të drejtave të njeriut, duke kërkuar të dhëna të ndara sipas komunave, numrin e vendimeve të marra, arsyet e çregjistrimit dhe mundësitë reale të ankimit.
Nëse procedurat administrative zbatohen në mënyrë të pabarabartë ndaj shqiptarëve, pasojat nuk janë vetëm individuale. Ato mund të ndikojnë në përfaqësimin politik, pjesëmarrjen në zgjedhje dhe besimin e komunitetit në institucionet shtetërore.
Kjo e bën veçanërisht problematike mënyrën se si Vuçiç e paraqiti bashkimin e partive shqiptare si presion ndaj Serbisë. Përfaqësuesit shqiptarë nuk mund të mbahen përgjegjës politikisht për faktin se kërkojnë mbështetje ndërkombëtare për çështjet e komunitetit të tyre.
Beogradi duhet të përgjigjet për gjendjen e të drejtave të shqiptarëve me të dhëna dhe masa konkrete, jo duke i paraqitur kërkesat e tyre politike si kërcënim për shtetin.
Po Sanxhaku dhe përfaqësuesit politikë boshnjakë?
Në një analizë më të gjerë të pozitës së pakicave në Serbi, nuk duhet lënë jashtë Sanxhaku, ku komuniteti boshnjak dhe përfaqësuesit e tij politikë kanë ngritur çështje që lidhen me të drejtat kombëtare, përfaqësimin dhe marrëdhëniet me institucionet shtetërore.
Megjithatë, për të pohuar se partitë boshnjake po përballen me një fushatë të koordinuar kërcënimesh, duhen identifikuar rastet konkrete dhe dokumentacioni përkatës. Problemet e shqiptarëve në Luginë dhe ato të boshnjakëve në Sanxhak mund të shqyrtohen brenda të njëjtit kuadër të të drejtave të pakicave, pa supozuar se janë identike.
Parimi duhet të jetë i njëjtë për të gjithë: çdo qytetar duhet të ketë mundësi të barabarta për të marrë pjesë në jetën politike, për të organizuar parti dhe për të kërkuar zbatimin e të drejtave të garantuara.
Përfundim: retorika nuk është e njëjtë me veprimin, por as nuk është pa pasoja
Deklaratat e Daçiçit për Prizrenin dhe reagimi i Vuçiçit ndaj bashkimit të partive shqiptare janë fakte politike që meritojnë shqyrtim serioz.
Daçiç përdori një simbol territorial në një deklaratë publike gjatë fushatës. Vuçiç e paraqiti organizimin e përbashkët të partive shqiptare si pjesë të presionit të jashtëm ndaj Serbisë. Ndërkohë, pretendimi i Maqedoncit për 48 baza ushtarake dhe të xhandarmërisë mbështetet në deklarime zyrtare të Kosovës të vitit 2023, por gjendja aktuale e këtyre bazave kërkon verifikim të mëtejshëm.
Në të njëjtën kohë, financimi i Qendrës Serbo-Ruse në Nish dhe mungesa e transparencës për shpenzimet e saj përbëjnë një çështje legjitime për hetim gazetaresk dhe mbikëqyrje institucionale. Prania e partive pro-ruse tregon gjithashtu se orientimi gjeopolitik është pjesë e debatit politik serb.
Për shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, pasivizimi i adresave dhe problemet me përfaqësimin institucional kërkojnë përgjigje konkrete nga autoritetet serbe dhe monitorim ndërkombëtar.
Asnjëra prej këtyre çështjeve nuk duhet ekzagjeruar për të prodhuar alarm, por as nuk duhet zbutur për të shmangur përgjegjësinë politike.
Për Kosovën, përgjigjja më e qëndrueshme është kombinimi i vigjilencës së sigurisë, dokumentimit të fakteve, diplomacisë aktive dhe mbështetjes së të drejtave të shqiptarëve në Serbi. Për Beogradin, përgjegjësia është e qartë: të heqë dorë nga retorika territoriale ndaj Kosovës, të respektojë të drejtën e pakicave për përfaqësim politik dhe të garantojë transparencë për strukturat e bashkëpunimit me Rusinë.
Fusnotat,
1.Danas, 7 tetor 2026, “Dačić: Kad tad će se vijoriti srpska zastava iznad Prizrena”. https://www.danas.rs/vesti/politika/izbori26/dacic-prizren/
2. Zyra e Kryeministrit të Kosovës, 29 shtator 2026, “Në zyrën e kryeministrit nënshkruhet marrëveshja për listën e përbashkët ‘Koalicioni Shqiptar’”. https://kryeministri.rks-gov.net/sr/news/ne-zyren-e-kryeministrit-nenshkruhet-marreveshja-per-listen-e-perbashket-koalicioni-shqiptar/
3. Bujanovačke, 8 tetor 2026, “Vučić: Albance ujedinili neprijatelji Srbije, Kamberi najopakiji među njima”. https://bujanovacke.co.rs/2026/10/08/vucic-albance-ujedinili-neprijatelji-srbije-kamberi-najopakiji-medu-njima/
4. Qeveria e Kosovës, 30 shtator 2023, “Deklaratë lidhur me lëvizjet e njësive ushtarake të Forcave të Armatosura të Serbisë në drejtim të vijës kufitare me Republikën e Kosovës”. https://kryeministri.rks-gov.net/news/deklarate-e-qeverise-se-republikes-se-kosoves-ne-lidhje-me-levizjet-e-njesive-ushtarake-te-forcave-te-armatosura-te-serbise-ne-drejtim-te-vijes-kufitare-me-republiken-e-kosoves/
5. UNMIK, Media Observer, 2 qershor 2025, “KFOR rejects claims of Serbian army concentration near Kosovo”. https://media.unmikonline.org/newsletters/unmik-media-observer-morning-edition-june-2-2025
6. Radio Evropa e Lirë, 9 prill 2026, “Qendra serbo-ruse merr mbi dy milionë euro nga buxheti i Serbisë”. https://www.evropaelire.org/a/qendra-serbo-ruse-merr-mbi-dy-milione-euro-nga-buxheti-i-serbise/33728391.html
7. KOHA, 3 tetor 2026, “Who do the ‘Russian’ parties represent in Serbia?”. https://www.koha.mk/en/ke-perfaqesojne-partite-ruse-ne-serbi/
8. Vreme, 13 dhjetor 2025, “Albanians in the south of Serbia: Deletion from residential addresses, non-recognition of diplomas and hate speech”. https://vreme.com/en/drustvo/albanci-na-jugu-srbije-brisanje-sa-adresa-stanovanja-nepriznavanje-diploma-i-govor-mrznje/
Prishtinë, 12.10.2026
