[ Libra NëLinjë ]
Nga Gjon Marku
- Ese
Ne sot të gjithë jemi me një sy. Dhe ai sy është syri ynë, syri i Shqipërisë, syri i ndërgjegjes sonë të plagosur.
Një plumb, thuhet prej gome, i dalë nga arma e një punonjësi të rendit, mori drejtimin e syrit tënd, o djalë shqiponje. Ai plumb nuk duhej të kishte shënjestër një sy njerëzor, por gjeti aty dritën e një të riu që kërkonte një Shqipëri më të mirë, një Shqipëri të barabartë për të gjithë.
Ti nuk kërkoje bukë, as veshmbathje. Nuk të mungonte streha, as përkrahja e prindërve. Të mungonte diçka shumë më e madhe, diçka që nuk blihet me asnjë pasuri të kësaj bote: liria. Liria për të folur. Liria për të menduar. Liria për të ëndërruar një Shqipëri ku drejtësia të mos jetë privilegj i disave, por e drejtë e të gjithëve.
Dhe sot, ndërsa ti lufton për të mos humbur dritën e syrit, ne të tjerët ndiejmë se kemi humbur diçka nga drita jonë. Ti je plagosur në trup, por plaga jote ka depërtuar në ndërgjegjen e një shoqërie të tërë.
Dikur, në Festivalin Folklorik të Gjirokastrës, grupi i Mirditës këndoi:
“Shkrin qeliku e lulzon molla,
Gjithë shqiptarët janë Mic Sokola.”
Ishte një këngë që mbartte krenarinë, trimërinë dhe shpirtin e një populli. Mic Sokola ishte simbol i qëndresës, i guximit për të mos u përkulur përpara së keqes.
Kush do ta mendonte atëherë se, pas kaq vitesh, në sheshet tona do të dilnin pedagogë e studentë, të rinj e të moshuar, me një sy të fashuar? Kush do ta mendonte se fasha, dikur shenjë e një plage individuale, do të shndërrohej në simbol proteste, në një thirrje të heshtur kundër padrejtësisë? Dhe ata thonë:
“Ne sot jemi me një sy!”
Medet, Shqipëri! Sa shumë kanë ndryshuar kohët, e sa pak duket se ka ndryshuar dhimbja jonë! Dikur këndonim për trimat që mbronin vendin, sot vajtojmë për të rinjtë që rrezikojnë sytë e tyre duke kërkuar një vend më të drejtë për të jetuar.
Padër Zef Pllumi, me dhimbjen dhe urtësinë që e karakterizonin, na ka lënë një mendim të hidhur, por të vërtetë:
“E keqja e shqiptarit janë vetë shqiptarët.”
Sa e rëndë është kjo fjalë, sa shumë peshon mbi ndërgjegjen tonë! Sepse armiku më i rrezikshëm i një populli nuk është gjithmonë ai që vjen nga jashtë. Edhe Skënderbeut, më shumë se kushdo tjetër, i kushtoi tradhtia e Hamzait. Ndonjëherë armiku lind brenda nesh: kur harrojmë vëllazërinë, kur pushtetin e kthejmë në arrogancë, kur tjetrin nuk e shohim si bashkëkombës, por si kundërshtar.
Ti tani lufton për të mos humbur dritën e syrit, o djalë. Lufton për të ruajtur atë që natyra ta dha dhe që askush nuk ka të drejtë të ta marrë.
E ne? Ne na duket vetja sikur jemi me një sy. O shok, o vëlla, sepse syri yt nuk është vetëm syri yt! Është syri i çdo nëne që pret djalin të kthehet shëndoshë e mirë në shtëpi. Është syri i çdo babai që druhet se mos i biri bëhet viktimë e një padrejtësie. Është syri i çdo studenti që kërkon të ardhmen. Është syri i çdo shqiptari që ende beson se ky vend mund të bëhet më i mirë. Dhe nëse ti humbet dritën, ne humbasim një pjesë të ndërgjegjes sonë.
Prandaj sot nuk duhet të pyesim vetëm se kush e qëlloi plumbin. Duhet të pyesim edhe çfarë Shqipërie kemi ndërtuar, që një i ri të paguajë me dritën e syrit për ëndrrën e tij të lirisë.
Një vend nuk mund të quhet i lirë, nëse të rinjtë e tij duhet të rrezikojnë sytë për të kërkuar drejtësi. Një shoqëri nuk mund të quhet e drejtë, nëse dhimbjen e njërit e sheh si problem të tjetrit. Dhe një komb nuk mund të quhet i bashkuar, nëse plagën e vëllait nuk e ndien si plagën e vet.
Ne sot të gjithë jemi me një sy. Por Shqipëria nuk duhet të mbetet përgjithmonë me një sy. Ajo duhet të hapë të dy sytë: njërin për të parë dhimbjen, tjetrin për të parë të vërtetën. Vetëm atëherë mund të shohim drejt së ardhmes. Vetëm atëherë mund të themi se jemi vërtet të lirë. Dhe vetëm atëherë, o djalë shqiponje, do të mund të të shohim në sy pa turp, pa frikë dhe pa fashë.
Tani, kur e mendoj këtë plagë, më duket sikur Shqipëria ka mbetur para një pasqyre të madhe, ku secili prej nesh duhet të shohë fytyrën e vet. Pyetja që më mundon nuk është nëse do të shërohet syri yt, o djalë shqiponje. Është nëse do të shërohet syri i ndërgjegjes sonë. Sepse një popull mund të mbijetojë edhe me një sy, por nuk mund të jetojë gjatë nëse humbet aftësinë për të parë të vërtetën.
Mund të ndërtojmë rrugë, ura, pallate e qytete të reja, por çfarë vlere kanë të gjitha këto, nëse rrugën drejt lirisë e paguajmë me gjakun, dhimbjen dhe dritën e syve të fëmijëve tanë?
O Shqipëri, mos i lër bijtë e tu të bëhen dëshmitarë të verbër të së ardhmes së tyre! Mos i detyro të rinjtë të zgjedhin mes heshtjes dhe plagës!
Një ditë, kur fasha të hiqet dhe plaga të mbetet vetëm kujtim, shpresoj që ti të shohësh përsëri dritën e diellit. Por shpresoj edhe më shumë që atë ditë Shqipëria të ketë mësuar të shohë me të dy sytë. Sepse nuk ka plagë më të rëndë për një komb sesa të ketë sy e të mos shohë, të ketë veshë e të mos dëgjojë, të ketë zemër e të mos ndiejë.
Dhe nëse një ditë dikush do të na pyesë se çfarë ndodhi me Shqipërinë, kur një i ri rrezikoi të humbiste syrin për të kërkuar lirinë, dua që përgjigjja jonë të mos jetë heshtja. Dua të themi se nuk e harruam. Se nuk u mësuam me dhimbjen. Se nuk e pranuam padrejtësinë si fat. Dhe se, pavarësisht gjithçkaje, nuk e humbëm shpresën. Sepse një Shqipëri që nuk e humb shpresën nuk është kurrë plotësisht e verbër.
Ne sot të gjithë jemi me një sy. Por nesër, Shqipëria duhet të shohë me të dy sytë. Për ty, o djalë. Për lirinë. Për të ardhmen. Për Shqipërinë që ende nuk kemi arritur ta bëjmë ashtu siç e ëndërruam.
