Pse, as Kadare, as Agolli, nuk e morën kurrë NOBËLIN?! (pjesa 8)

Ismail Kadare – Donika Agolli – Dritëro Agolli

Lexoni për herë të parë!

Ismet M. Hasani, Suedi

Gul varning på Gotland – färjetrafiken ställs in

Rivalitet i fshehur, apo miqësi e rreme midis Kadares dhe Agollit?!
Kush i ndau? Për dekada nuk flisnin, por “luftonin” njëri me tjetrin?! Pse Kadare nuk shkoi në varrimin e Agollit? Çka i shkroi Kadare në kurorën…?”
*
A kishte Kadare marrëdhënie të dyshimta me rezhimin komunist – Sigurimin dhe a e përdorte letërsinë për qëllime propagandistike?!
A ftohej dhe a merrte pjesë Agolli në mbledhjet e Komitetit Qendror të Partisë?!
A i shkroi Agolli letër anonime (me inicialet D. A.) Akademisë suedeze – kundër Kadares?!
Çfarë fshihej në Dosjen konfidenciale (të mbyllur me dyell) me vulë të kuqe të Akademisë suedeze?! Pse duhej të hapej Dosja në vitin 2050?!

Kush ishte Ingrid Malmstrong dhe çka i tha Kadares në kafénënë pranë Sorbonës (Paris)?! Pse, pas atyre fjalëve Kadare i zbehur doli nga kaféneja pa paguar?!
Sa vite (dekada) ishin të ndarë Kadare – Agolli dhe kush e dhá këtë idé?!
Kush ishte Petrit Dume, që përgadiste “informator” me të pavërteta dhe ia dërgonte Akademisë në Stokholm?!

Kush shkroi se “…nëse dërgohën për Nobël, Kadare dhe Agolli, do ta shkatërrojnë njëri-tjetrin?!
Kush ishte Linda Hoxha- ish-sekreterare në Ministrinë se Dumës dhe çfarë ”urdhëri” mori nga Dume që kundër Kadares t’i dërgojë ”letrat” në Stokholm?!
Kush ishte Fatos Kongolli, të cilit iu ndalua botimi i romanit për të cilin Agolli ishte i entuziazmuar dhe donte t’ia botonte në Revistën ”Drita”?!

Pse librat e Kadares botoheshin pa kaluar përmes ”Cenzurës”?!
Çka shkroi në “Zëri i Popullit” gazetar i ri dhe çka tha pas 30 viteve?!
Pse Kadare iku në Francë në vitin 1989, e Agolli mbeti në Shiqpëri!?
A kërkoi Kadare “azil politik” në Francë dhe sa veta ishin në Rregjistër?!
Si reagonte Kadare kur dëgjonte (përmes TV) se Nobeli nuk i është ndarë atij?!
Si reagonte Agolli kur dëgjonte (përmes Radios) se Nobelin nuk e mori as Kadare?!
Çka i tha Kadare (përmes tel.) mikut francez, kur ”Nobelin” e mori Myler?!
Çfarë i shkroi Kadare – Agollit në kurorën pas vdekjës (së Agollit)?!
Çka i tha Kadare zonjës së tij, pasi i humbi shpresat për Nobelin?
Çka i tha Kadares znj Ingrid Mallmstrong lidhur me Nobelin?
Çka u gjet në shtëpinë e Petrit Dumës, pas vdekjës se tij?
A mori pjesë dikush në varrimin e Dumës?!
Çka i tha gazetari ”Jugosllav” Agollit të ”Liqeni artificial”?!
Çfarë foli Kadare në Okllahoma (SHBA) për Agollin (më 2023)?!
A fluturoi deri në SHBA-ë Donika për ta dëgjuar Kadaren (2023)?!
*
… Në një mbrëmje të ftohët dhjetori të vitit 1988 në një zyre të vogël të Akademisë Suedeze në Stokholm, NJË DOSJE me vulë të kuqe u mbyll përgjithmonë dhe u vendos në një arkivë speciale me etiketë:
Konfidenciale – TË HAPET NË VITIN 2050!
*
Duhet të kthehemi në vitin 1985!
Kur Enver Hoxha vdiq (më 11 prill 1985):
Shteti «ra në duart» e Ramiz Alisë, i cili ishte më pragmatik sesa Enveri.
Ramizi e kuptoj se Shqipëria nuk mundet të mbetet e mbyllur gjithmonë ndaj botës, por duhej të hapej dalngadalë…!
Dhe, një nga mënyrat për ta bërë këte, ishte përmes kulturës. Duke lejuar që shkrimtarët shqiptarë të marrin njohje ndërkombëtare. Por kjo strategji kishte një rrezik!?
Në qoftë se një shkrimtar shqiptar merr Nobelin, ai do behet figurë e pavarur dhe nuk mundej që të kontrollohej nga Partia!

Dhe kjo ishte e PAPRANUESHME!
Kështu, Ramizi me rrethin e tij, vendosen një strategji të dyfisht:
Në njërën anë të mbështesnin kandidaturat e shkrimtarëve shqiptar për Nobelin, për të treguar se Shaqipëria kishte kulturë të Lartë;
Nga ana tjetër, të siguronin që asnjëri prej tyre të mos e merrte asnjëherë Nobelin.
Dhe, mënyra më e mirë ishte që t’i detyronin kandidatët të «luftonin» midis tyre, në mënyre që të «bindte» Akademinë suedeze, që asnjërit të mos t’ia jepnin Nobelin!
Kjo ishte lojë (mënyrë) e ndërlikuar por e persosur!
Petrit Dume ishte mjeshtër i kësaj loje.

Sipas dokumenteve të arkivave të Ministrisë së Punëve të Brendshme, Dueme kishte krijuar një rrjetë «informatorësh»: shkrimtarë, poetë, artistë, përkthyesë, që jetonin dhe merrnin frymë në botën e letërsisë.
Dëtyra e këtyre ishte që ta percjellnin dhe t’ia raportonin çdo fjalë, çdo bisedë, çdo takim të Agollit dhe Kadares. Këto raporte mblidhesin në zyrën e Dumës dhe ky i raportdonte Komitetit Qendrot (të Partisë).
Dume nuk vepronte vetëm.

Ai kishte mbështetjen e Ramiz Alisë dhe Aparatit shterëror të Sigurimit, sepse për ta veprimi i Kadares dhe Agollit nuk ishte thjeshtë një çeshtje personale, ishte e Sigurisë së Shtetit! Ky ishte një manipullim, por a e kuptiuan Kadare dhe Agolli?! JO! Se ishin të vërbuar nga xhelozia, dhe nuk e «shihnin» dot të vërtetën.
Përgjigjëja është e ndërlikuar…?!
*
Në vitin 2017-të, një koleksion letrash private të Agollit u botuan nga familja e tij. Në nji prej tyre e shkruar në vitin 1985, dhe e adresuar për Një mik të tij të vjetër nga Kosova, Agolli shkruante:

«Unë e di se Ismaili po e luan një lojë të rrezikshme. Ai mendon se po e perdor Sistemin, por ai gabon. Sistemi nuk përdoret, ai të gëlltit! Dhe kur ai (Sistemi) të mbaroi me atë, do të vi për mua, prandaj unë duhet të jem i kujdesshëm. Unë duhet të mbijetojë!”

A ishte kjo një paraljmërim, apo justifikim?!
Agolli nuk dha kurrë një rrëfim.
Vitet kalonin, e Agolli u bë sa më i tërhequr, gjithnënji i dyshimt, gjithnjë me i bindur se të gjithë ishin kundër tij.

Dhe, kjo paranojë, e justifikuar apo jo, e shkatërroi atë nga brenda.
Kadare e zgjodhi një strategji tjetër!
Në vend se të luftoi Sistemin, ai vendosi te ikë! Një vit para se të shkatërrohej (1990) Sistemi, Kadare fluturon me aeroplan në Francë (Paris). Dhe nuk u kthye më. Ai deklaroj se në Francë po kërkon ”AZIL POLITIK”.

Se nuk mund të jetonte më në një vend TOTALITAR.
Ishte një gjest i zhurmshëm, që Kadares i solli famë botërore.
Në Shqipëri, reagimi ndaj gjestit të Kadares ishte i përzier: Disa e quanin tradhtar…
Agolli mbeti në vend (Shqipëri).

( V i j o n )