[ Libra NëLinjë ]
Një vepër autobiografike për sfidat, dijen, emigrimin, identitetin dhe forcën për t’i ndjekur ëndrrat
Nga Zymer Mehani
Sapo ka dalë nga shtypi libri “Të mos dorëzohesh” i autores Zanfina (Sheqir) Kutllovci, një vepër autobiografike me përmasa psikologjike, motivuese dhe reflektuese. Libri vjen para lexuesit si dëshmi e një rrugëtimi të ndërtuar me dije, përkushtim, sakrificë dhe besim në fuqinë e njeriut për t’i kapërcyer vështirësitë.
Që nga titulli, autorja përcjell mesazhin themelor të veprës: njeriu nuk duhet të dorëzohet, pavarësisht pengesave që mund t’i dalin përpara. Shprehja “Të mos dorëzohesh” nuk është vetëm titull libri, por një filozofi jetësore, një thirrje për qëndresë dhe një porosi drejtuar të gjithë atyre që ndodhen përballë sfidave, ndryshimeve dhe pasigurive.
Libri nuk përfaqëson vetëm historinë personale të autores. Ai është një rrëfim që kapërcen kufijtë e biografisë individuale dhe shndërrohet në pasqyrë të një përvoje më të gjerë njerëzore. Në faqet e tij trajtohen tema të rëndësishme, si emigrimi, kërkimi i identitetit, rëndësia e arsimit, përballja me kultura të ndryshme, zhvillimi personal dhe ruajtja e lidhjes me vendlindjen.
NJË JETË NDËRMJET VENDEVE DHE KULTURAVE
Rrugëtimi jetësor i Zanfina Kutllovcit fillon në Bergen të Norvegjisë, ku ajo lindi. Në moshë shumë të vogël u kthye me familjen në Kosovë, vendi ku mori hapat e parë të formimit dhe ku u lidh me gjuhën, kulturën dhe rrënjët e veta.
Që në vitet e para të shkollimit ajo tregoi seriozitet, vullnet dhe përkushtim ndaj dijes. Rezultatet e shkëlqyera në shkollën fillore dhe më pas në Shkollën e Mesme të Lartë të Mjekësisë “Ali Sokoli” në Prishtinë dëshmuan se për të arsimi nuk ishte vetëm detyrim shkollor, por rruga kryesore drejt zhvillimit personal dhe profesional.
Më vonë, jeta e çoi në Suedi, ku u përball me një gjuhë të re, me një sistem tjetër arsimor dhe me një mjedis shoqëror e kulturor të ndryshëm. Një ndryshim i tillë do të mund të bëhej pengesë për shumë të rinj, por Zanfina e shndërroi atë në mundësi për të mësuar, për t’u përshtatur dhe për t’u forcuar.
Puna dhe këmbëngulja e saj u vlerësuan edhe në mjedisin e ri, ku mori mirënjohjen “Nxënësja më e mirë dhe më e zellshme”. Ky vlerësim nuk dëshmon vetëm aftësitë e saj akademike, por edhe disiplinën, përgjegjësinë dhe karakterin e një të reje që nuk lejon që rrethanat t’ia përcaktojnë kufijtë e ëndrrave.
Rrugëtimi i saj vazhdoi edhe në Gjermani, duke e pasuruar më tej përvojën jetësore dhe duke i dhënë mundësinë të njihte nga afër realitete, kultura dhe mënyra të ndryshme jetese. Kështu, lëvizja ndërmjet Norvegjisë, Kosovës, Suedisë dhe Gjermanisë nuk është thjesht një varg zhvendosjesh gjeografike. Ajo përfaqëson një proces të vazhdueshëm të formimit njerëzor, intelektual dhe shpirtëror.
EMIGRIMI SI SFIDË DHE PASURIM IDENTITAR
Një nga shtyllat kryesore të librit është përvoja e emigrimit. Autorja e paraqet atë jo vetëm si largim nga një vend dhe vendosje në një tjetër, por si një përballje të thellë me vetveten, me kujtesën dhe me identitetin.
Jeta në vende të ndryshme e vë individin përballë domosdoshmërisë për t’u përshtatur me gjuhë, kultura dhe sisteme të reja. Megjithatë, libri përcjell bindjen se integrimi në një shoqëri tjetër nuk duhet të nënkuptojë humbjen e identitetit. Përkundrazi, njohja me kultura të ndryshme mund ta pasurojë njeriun, nëse ai di t’i ruajë vlerat dhe lidhjen me rrënjët e veta.
Në këtë kuptim, përvoja e Zanfina Kutllovcit është edhe përvoja e shumë të rinjve shqiptarë që jetojnë ndërmjet dy ose më shumë botëve. Ata ndërtojnë jetën larg vendlindjes, por vazhdojnë ta mbajnë atë brenda vetes përmes gjuhës, kujtesës, familjes dhe përkatësisë shpirtërore.
Dashuria e autores për Kosovën dëshmohet edhe në vendimin për t’i përfunduar studimet universitare në drejtimin e Psikologjisë në vendin e saj. Krahas angazhimeve jashtë vendit, ajo ka ruajtur lidhjen me atdheun dhe dëshirën që dijen e fituar ta vërë në shërbim të njerëzve.
DIJA SI RRUGË DREJT LIRISË DHE SUKSESIT
Në gjithë veprën ndihet fuqishëm besimi i autores se dija është një nga mjetet më të rëndësishme për emancipimin dhe përparimin e individit. Arsimi nuk paraqitet vetëm si mënyrë për të fituar një profesion, por si proces i vazhdueshëm i ndërtimit të vetvetes.
Sukseset gjatë shkollimit në Kosovë, përshtatja në sistemin arsimor suedez dhe përfundimi i studimeve në Psikologji dëshmojnë se rezultatet nuk vijnë rastësisht. Ato janë fryt i punës së vazhdueshme, i durimit, disiplinës dhe gatishmërisë për të mësuar.
Ky dimension e bën librin veçanërisht të rëndësishëm për të rinjtë. Përmes përvojës së vet, autorja u kujton atyre se rruga drejt suksesit nuk është gjithmonë e lehtë dhe e drejtë. Ajo përmban kthesa, zhgënjime dhe çaste pasigurie, por secila pengesë mund të kthehet në një mësim dhe secila sfidë në një shkallë drejt pjekurisë.
PSIKOLOGJIA DHE DASHURIA PËR NJERIUN
Zgjedhja e Psikologjisë si fushë studimi nuk është e rastësishme. Ajo lidhet natyrshëm me ndjeshmërinë e autores dhe me dëshirën e saj për ta kuptuar më thellë botën e brendshme të njeriut.
Në libër vërehet interesimi për emocionet, frikën, pasiguritë, forcën e vullnetit dhe mënyrën se si individi mund të ringrihet pas vështirësive. Rrëfimi personal shndërrohet kështu në pikënisje për reflektime mbi çështje që prekin secilin prej nesh.
Ëndrra e autores për të hapur një ordinancë private, ku do të mund t’u ofronte ndihmë njerëzve që përballen me vështirësi emocionale dhe psikologjike, tregon përgjegjësi profesionale dhe dashuri të sinqertë për njeriun. Ky synim përbën një vazhdimësi të natyrshme të rrugëtimit të saj: dijen e fituar ta shndërrojë në mirësi, mbështetje dhe shërbim për të tjerët.
Në një kohë kur shumë njerëz përjetojnë ankth, vetmi, pasiguri dhe vështirësi të ndryshme shpirtërore, orientimi drejt psikologjisë merr rëndësi të veçantë. Ai dëshmon se suksesi personal bëhet më kuptimplotë kur shoqërohet me gatishmërinë për ta ndihmuar tjetrin.
NGA PËRVOJA PERSONALE TE FJALA E SHKRUAR
Dalja nga shtypi e librit “Të mos dorëzohesh” shënon një hap të rëndësishëm në krijimtarinë e autores, por nuk është përvoja e saj e parë me botimin. Libri i saj i parë, “Në furtunat e jetës”, kishte paralajmëruar prirjen e Zanfina Kutllovcit për t’i shndërruar përjetimet personale në fjalë, reflektime dhe mesazhe për lexuesin.
Vetë titulli “Në furtunat e jetës” lidhet në mënyrë simbolike me veprën e re. Nëse jeta ka furtuna, përgjigjja e autores është vullneti për të mos u dorëzuar. Kështu, ndërmjet dy librave krijohet një vijë kuptimore dhe shpirtërore: njeriu mund të përballet me erëra të forta, por nuk duhet ta humbasë drejtimin.
Krijimtaria e saj buron nga përvoja e jetuar dhe nga nevoja për të komunikuar me lexuesin. Ajo nuk shkruan nga largësia e një vëzhgueseje të ftohtë, por nga afërsia e njeriut që i ka përjetuar ndryshimet dhe sfidat. Pikërisht kjo e bën rrëfimin të besueshëm dhe të afërt.
NJË AUTOBIOGRAFI ME PËRMASA MOTIVUESE
Nga pikëpamja zhanrore, “Të mos dorëzohesh” mund të klasifikohet si autobiografi me elemente të theksuara psikologjike, motivuese dhe reflektuese. Në qendër të veprës qëndron vetë autorja, njëkohësisht protagoniste, rrëfimtare dhe interpretuese e përvojës së saj.
Libri mund të lexohet edhe si një vepër formimi me bazë autobiografike, sepse ndjek zhvillimin e autores nga fëmijëria drejt pjekurisë. Në këtë proces dallohen qartë ndikimi i familjes, arsimit, emigrimit, mjedisit shoqëror dhe përvojave të ndryshme në ndërtimin e personalitetit të saj.
Rrëfimi është ndërtuar mbi një vijë kryesisht kronologjike, çka i mundëson lexuesit ta ndjekë natyrshëm zhvillimin e ngjarjeve. Përvojat personale ndërthuren me reflektime dhe porosi të përgjithshme, duke i dhënë veprës karakter komunikues dhe edukativ.
Gjuha është e qartë, e drejtpërdrejtë dhe e kuptueshme. Autorja kërkon të krijojë afërsi me lexuesin dhe t’ia përcjellë përvojën pa zbukurime të panevojshme. Kjo thjeshtësi nuk e zvogëlon vlerën e veprës. Përkundrazi, ia shton sinqeritetin dhe fuqinë emocionale.
NJË MESAZH PËR TË RINJTË
Libri “Të mos dorëzohesh” vjen në një kohë kur të rinjtë përballen me sfida të shumta: largimin nga vendlindja, vështirësitë ekonomike, pasigurinë profesionale, presionin shoqëror dhe kërkimin e vendit të tyre në botë.
Përballë këtyre realiteteve, historia e Zanfina Kutllovcit mund të shërbejë si frymëzim. Ajo dëshmon se ndryshimi i vendit, gjuhës ose rrethanave nuk duhet të shihet si fund i një ëndrre. Ndonjëherë ai bëhet fillimi i një kapitulli të ri.
Autorja u drejtohet të rinjve me shembullin e saj dhe u kujton se suksesi nuk matet vetëm me destinacionin përfundimtar. Ai matet edhe me rrugën e përshkuar, me pengesat e kapërcyera, me sakrificat e bëra dhe me guximin për të vazhduar atëherë kur dorëzimi duket më i lehtë.
Mesazhi i veprës është i qartë: njeriu mund të bjerë, të ndalet për një çast ose të ndihet i pasigurt, por nuk duhet ta humbasë besimin në vetvete. Vështirësitë nuk janë gjithmonë mure që e mbyllin rrugën. Shpesh ato janë shkallë që e çojnë drejt një vetëdijeje dhe pjekurie më të lartë.
NJË LIBËR QË MERITON TË LEXOHET
Dalja nga shtypi e librit “Të mos dorëzohesh” është një ngjarje me rëndësi jo vetëm për autoren, familjen dhe miqtë e saj, por edhe për lexuesit që kërkojnë rrëfime të sinqerta dhe motivuese.
Kjo vepër e pasuron letërsinë autobiografike shqiptare me historinë e një vajze që është rritur ndërmjet vendeve dhe kulturave të ndryshme, por që nuk e ka humbur lidhjen me identitetin dhe atdheun. Është historia e një të reje që e ka zgjedhur dijen si rrugë, psikologjinë si profesion dhe ndihmën ndaj njeriut si mision.
Në fund, “Të mos dorëzohesh” na kujton një të vërtetë të thjeshtë dhe të fuqishme: vendet ku jetojmë mund të ndryshojnë, rrethanat mund të vështirësohen dhe rrugët mund të marrin drejtime të papritura, por ëndrrat, vlerat dhe forca e brendshme janë ato që e përcaktojnë rrugëtimin tonë.
Autores Zanfina (Sheqir) Kutllovci i urojmë që libri i saj i ri të gjejë rrugën drejt sa më shumë lexuesve, të mirëpritet nga kritika dhe të shërbejë si burim frymëzimi për të gjithë ata që ndodhen përballë një sfide.
Rrugëtimi i saj krijues le të vazhdojë me të njëjtin përkushtim ndaj dijes, me të njëjtën ndjeshmëri ndaj njeriut dhe me bindjen se fjala e mirë mund të ngushëllojë, të frymëzojë dhe të ndryshojë jetë.
Sepse, edhe kur rruga është e vështirë, edhe kur jeta ngre furtuna dhe horizonti duket i largët, gjithmonë ekziston një mundësi për të vazhduar.
Mjafton të mos dorëzohesh.
Zymer Mehani
Studiues dhe krijues letrar
