Pse, as Kadare, as Agolli, nuk e morën kurrë NOBËLIN?! (pjesa 4)

Ismail Kadare – Donika Agolli – Dritëro Agolli

Lexoni për herë të parë!

Ismet M. Hasani, Suedi

Rivalitet i fshehur, apo miqësi e rreme midis Kadares dhe Agollit?!
Kush i ndau? Për dekada nuk flisnin, por “luftonin” njëri me tjetrin?! Pse Kadare nuk shkoi në varrimin e Agollit? Çka i shkroi Kadare në kurorën…?”
*
A kishte Kadare marrëdhënie të dyshimta me rezhimin komunist – Sigurimin dhe a e përdorte letërsinë për qëllime propagandistike?!
A ftohej dhe a merrte pjesë Agolli në mbledhjet e Komitetit Qendror të Partisë?!
A i shkroi Agolli letër anonime (me inicialet D. A.) Akademisë suedeze – kundër Kadares?!
Çfarë fshihej në Dosjen konfidenciale (të mbyllur me dyell) me vulë të kuqe të Akademisë suedeze?! Pse duhej të hapej Dosja në vitin 2050?!
Kush ishte Ingrid Malmstrong dhe çka i tha Kadares në kafénënë pranë Sorbonës (Paris)?! Pse, pas atyre fjalëve Kadare i zbehur doli nga kaféneja pa paguar?!

Sa vite (dekada) ishin të ndarë Kadare – Agolli dhe kush e dhá këtë idé?!
Kush ishte Petrit Dume, që përgadiste “informator” me të pavërteta dhe ia dërgonte Akademisë në Stokholm?!
Kush shkroi se “…nëse dërgohën për Nobël, Kadare dhe Agolli, do ta shkatërrojnë njëri-tjetrin?!
Kush ishte Linda Hoxha- ish-sekreterare në Ministrinë se Dumës dhe çfarë ”urdhëri” mori nga Dume që kundër Kadares t’i dërgojë ”letrat” në Stokholm?!

Kush ishte Fatos Kongolli, të cilit iu ndalua botimi i romanit për të cilin Agolli ishte i entuziazmuar dhe donte t’ia botonte në Revistën ”Drita”?!
Pse librat e Kadares botoheshin pa kaluar përmes ”Cenzurës”?!
Çka shkroi në “Zëri i Popullit” gazetar i ri dhe çka tha pas 30 viteve?!
Pse Kadare iku në Francë në vitin 1989, e Agolli mbeti në Shiqpëri!?
A kërkoi Kadare “azil politik” në Francë dhe sa veta ishin në Rregjistër?!
Si reagonte Kadare kur dëgjonte (përmes TV) se Nobeli nuk i është ndarë atij?!
Si reagonte Agolli kur dëgjonte (përmes Radios) se Nobelin nuk e mori as Kadare?!
Çka i tha Kadare (përmes tel.) mikut francez, kur ”Nobelin” e mori Myler?!
Çfarë i shkroi Kadare – Agollit në kurorën pas vdekjës (së Agollit)?!
Çka i tha Kadare zonjës së tij, pasi i humbi shpresat për Nobelin?
Çka i tha Kadares znj Ingrid Mallmstrong lidhur me Nobelin?
Çka u gjet në shtëpinë e Petrit Dumës, pas vdekjës se tij?
A mori pjesë dikush në varrimin e Dumës?!
Çka i tha gazetari ”Jugosllav” Agollit të ”Liqeni artificial”?!
Çfarë foli Kadare në Okllahoma (SHBA) për Agollin (më 2023)?!
A fluturoi deri në SHBA-ë Donika për ta dëgjuar Kadaren (2023)?!

*
… Në një mbrëmje të ftohët dhjetori të vitit 1988 në një zyre të vogël të Akademisë Suedeze në Stokholm, NJË DOSJE me vulë të kuqe u mbyll përgjithmonë dhe u vendos në një arkivë speciale me etiketë:
Konfidenciale – TË HAPET NË VITIN 2050!

***

Në arenën Ndërkombëtare përmenden dy emra, dy shkrimtarë të njohur, që ishin krenaria Kombëtare. Por që ishin armiq të përbetuar.
Të gjithë mendonin se janë miq.
Por ajo miqësi ishte e rreme.
Të dy synonin ÇMIMIN NOBËL për letërsi! Por dy diellëve nuk iu takon i njejti qiell!
Të dy donin ta shkatërronin njëri-tjetrin.
Nuk flitshin me vite. ”Luftonin” njëri me tjetrin, jo me plumba, por me recensione, letra anonime…e lloj-lloj mënyrash…!
Të dy ishin shndërrua në armiq të përbetuar.
Njëri, veten e konsideronte të drejtë, e tjetrin tradhëtar!
Tërë këtë, populli e dinte dhe e shifte. Edhe shteti, natyrisht!

*
Erdhi viti 1989. Kadare u largua nga Shqipëria e shkoi në Francë.
Populli e quanin tradhëtar.
Kadare e Agolli, të dy gjenialë, ambiciozë, të dy ëndërronin Çmimin Nobël.
Shkuarjen e Kadares në Francë, Agolli nuk ia fali kurrë!
Librat e Kadares botoheshin në Paris, Londër, New Yor, ku edhe lexoheshin.
Librat e Kadares përktheheshin në dhjetra gjuhë, por jo edhe në Shqipëri.
Kadare kishte famë ndërkombëtare. Nuk kishte nëvojë për ndihmë nga Agolli.
Të dy ishin kandidatë për Nobelin.
Akademia në Stokholm ishte e informuar për famën e Kadaresë. Por, në Stokholm filluan të arrinin letra anonime, akuza… kundër Kadaresë.
Antarët e Komitetit të Nobelit të njohur për skrupulozitetin e tyre në çëshjtet e përkatësisë politike të kandidatëve nuk mund t’i injoronin këto sinjale.
Kadare ishte i nominuar për “Nobelin”, por ndoshta ”dora e dikujt” e padukshme shkatërronte metodologjikisht shanset e tij.
Por edhe Agolli nuk mbeti jashtë kësaj loje të ndyrë. Edhe për te arrinin letra për bashkëpunimin e tij me regjimin e Enver Hoxhës…!

***

Në një zyrë të vogël, në katin e tretë të Ndërtesës se Lidhjës së Shkrimtarëve të Shqipërisë, në një dollap prej druri, që nuk ishe hapur qysh nga viti 1991, ruhet një dosje me koopertinë të verdhur nga koha, brenda saj gjëndet një letër në të cilën janë të shënuar emrat e dy kandidatëve për Nobel: Ismail Kadare dhe Dritëro Agolli.
Në fund të letrës është e shkruar: “TË SHKOI VETËM NJËNI! TË DY BASHKË, DO TA SHKATËRROJNË NJËNI-TJETRIN!”

Kjo Dosje u zbulua rastësisht në vitin 2017, gjatë riorganizimit të arkivave. Në krye të letrës është e shkruar 1983. Pra, 6 vjet para se Kadare të largohej nga Shqipëria dhe 10 vjet para se të fillonte “lufta” e vërtetë (midis Kadares e Agollit) për Nobelin!

(V i j o n)