Të vërteta historike dhe përgjegjësi morale, përballë thënieve shpifëse dhe të pa baza ndaj Shën Nënë Terezës

Shkruan: Don Fran Sopi

Në historinë e kombeve ka figura që nuk i përkasin vetëm një epoke, por ndërgjegjes njerëzore. Njëra ndër to është Shën Nënë Tereza. Për ne shqiptarët, ajo është bijë e gjakut tonë; për botën, është ikonë e dashurisë universale. Megjithatë, në kohën e relativizmit dhe të zhurmës mediatike, figura të tilla shpesh bëhen objekt polemikash, dyshimesh dhe pretendimesh pa baza të qëndrueshme dokumentare. Përballë kësaj dukurie, heshtja nuk është gjithmonë virtyt. E vërteta kërkon zë.

Ky reflektim i imi synon të paraqesë në mënyrë të zgjeruar, të rrjedhshme dhe të argumentuar jetën, kontekstin historik dhe dimensionin moral të figurës së saj, duke theksuar domosdoshmërinë e përgjegjësisë në gjykimin publik.

1. Rrënjët shqiptare: një familje, një formim, një thirrje

Shën Nënë Tereza, e lindur Gonxhe Anjezë Bojaxhiu më 26 gusht 1910 në Shkup, ishte fryt i një familjeje shqiptare me rrënjë të thella në besim dhe atdhedashuri. Baba Kolë Bojaxhiu ishte tregtar dhe veprimtar shoqëror; nëna Drane mishëronte dashurinë konkrete ndaj të varfërve. Shtëpia e tyre ishte e hapur për nevojtarët. Vdekja e parakohshme e babait la gjurmë të thella në jetën e saj. Nëna Drane e edukoi me devocion, disiplinë shpirtërore dhe ndjeshmëri sociale. Aty u hodhën themelet e një jete që do të bëhej dhuratë për të tjerët.

Në moshën 18-vjeçare, ajo u largua nga familja për t’iu bashkuar Motrave të Loretos. Ky akt nuk ishte vetëm vendim personal, por sakrificë e thellë. Ajo nuk e pa më kurrë nënën e saj. Ky fakt e bën misionin e saj edhe më domethënës: ajo zgjodhi universalen duke mos e mohuar kurrë rrënjën shqiptare.

1. “Thirrja brenda thirrjes” dhe lindja e një misioni

Në vitin 1946, gjatë një udhëtimi me tren drejt Darjeelingut, përjetoi përvojën shpirtërore që e quajti “thirrja brenda thirrjes”. Ishte ftesë për të jetuar mes më të varfërve, jo thjesht si mësuese, por si motër e tyre.

Në vitin 1950, themeloi Kongregatën e Misionareve të Bamirësisë në Kalkutë. Fillimet ishin të varfra. Por varfëria ishte zgjedhje, jo imponim. Me rrobën e bardhë me vija blu, ajo u bë simbol i përulësisë dhe shërbimit. Brenda pak dekadash, kongregata u përhap në qindra qendra në botë. Ajo ndërtoi shtëpi për të sëmurët me lebrozë, për të braktisurit, për fëmijët pa familje, për të vdekurit e rrugës. Në një epokë industrializimi e indiference, ajo riktheu dinjitetin e njeriut konkret.

• Shqipëria nën persekutim: martirët për “Fe e Atdhe”

Ndërsa ajo shërbente në Indi, Shqipëria përjetonte një nga periudhat më të errëta të historisë së saj nën regjimin e Enver Hoxha. Pas vitit 1944, nisi një persekutim sistematik ndaj fesë. Klerikët katolikë u konsideruan armiq ideologjikë. Burgjet u mbushën me meshtarë. Pushkatimet u bënë realitet i përditshëm. Ndër figurat emblemë qëndron Anton Harapi, françeskan, intelektual dhe patriot, i pushkatuar më 1946. Ai mbeti simbol i ndërgjegjes së lirë dhe i besnikërisë ndaj motove “Fe e Atdhe”.

Së bashku me të, dhjetëra meshtarë e rregulltarë të tjerë u martirizuan. Emra si Atë Gjon Shllaku, Dom Lazër Shantoja e shumë të tjerë u flijuan për besim dhe identitet kombëtar. Ata nuk hoqën dorë nga altari, edhe kur përballë kishin plumbin.

Në vitin 1967, Shqipëria u shpall “shteti i parë ateist në botë”. Kishat u mbyllën, tempujt u shkatërruan, pronat u konfiskuan. Në këtë klimë, Shën Nënë Tereza nuk u lejua të vizitonte vendin e saj për dekada. Në vitin 1974, iu mohua edhe pjesëmarrja në varrimin e nënës së saj, pavarësisht ndërhyrjeve të Papa Pali VI.

Vetëm në vitin 1989 ajo arriti të vizitojë Shqipërinë, një vizitë që kishte dimension shpirtëror dhe simbolik për kombin.

1. Njohja universale dhe dimensioni global

Ndërkohë që Shqipëria vuante izolimin, bota e lirë e nderonte. Ajo mori çmime prestigjioze si:

– Nobel Peace Prize (1979)
– Bharat Ratna (1980)
– Presidential Medal of Freedom (1985)
– Order of Merit (1983)

• Në vitin 2016, Nënë Tereza u shpall shenjtore nga Papa Françesku. Kanonizimi ishte rezultat i një procesi të gjatë hetimi teologjik e historik.

Emri i saj sot mban rrugë, sheshe, aeroporte dhe institucione në shumë vende të botës. Kjo përhapje dëshmon pranimin universal të figurës së saj.

1. Pretendimet dhe përgjegjësia e fjalës

Në diskursin publik janë artikuluar pretendime nga komentatorë si Alfred Cako, që kërkojnë verifikim serioz. Po ashtu, është përmendur spekulativisht edhe emri i Jeffrey Epstein, pa prova dokumentare që ta lidhin drejtpërdrejt Shën Nënë Terezën me veprimtari kriminale.

Në historiografi dhe etikën akademike, pretendimet duhet të mbështeten në burime, dokumente dhe analiza të paanshme. Pa këto, ato mbeten hipoteza të pambështetura nga të cilët edhe duhej të merren masa.

Ndaj në përmbyllje të këtij reflektimi analitik,  e themi se Shën Nënë Tereza mbetet figurë që e tejkalon kohën. Ajo është dëshmi se dashuria konkrete mund të ndryshojë botën. Në të njëjtën kohë, kujtimi i martirëve shqiptarë si at’ Anton Harapi dhe shumë të tjerëve na kujton se liria fetare dhe dinjiteti njerëzor kanë pasur çmim të lartë në historinë tonë. Historia kërkon maturi. Kritika është e ligjshme; shpifja jo.

Në fund të fundit, historia gjykon mbi bazën e fakteve, jo të zhurmës. Figura e Shën Nënë Tereza mbetet simbol i dashurisë, sakrificës dhe shpresës universale.

Referenca:
Vatican News – Dokumentacioni i kanonizimit (2016).
Nobel Prize Official Website – Nobel Peace Prize 1979.
Misionaret e Bamirësisë – Arkivi zyrtar.
Encyclopaedia Britannica – “Mother Teresa”.
Arkiva e Kishës Katolike në Shqipëri – Dokumente mbi persekutimin fetar 1945–1990.
Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History.
Owen Chadwick, The Christian Church in the Cold War.

Pejë, më 15 shkurt 2026

Dërgoi për publikim, Lekë Mrijaj, veprimtar për fe e për atdhe