SERBEZE BRAHIM GASHI (8.6.1981-12.4.1999)

Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

GRATË E LIRISË

Gjatë procesit të hulumtimit tim mbi luftën e lavdishme të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, u përballa me një realitet të dyfishtë: madhështinë e qëndresës sonë kombëtare nga njëra anë dhe mungesën e dokumentimit të plotë të saj nga ana tjetër. Ky udhëtim kërkimor më çoi drejt një pasurie të çmuar faktesh, dëshmish dhe kujtimesh, prej të cilave shumë mbeten ende të pazbuluara për opinionin e gjerë shqiptar. Ishte një përballje e ndjeshme me heshtjet e historisë — me ato pjesë të së vërtetës që nuk janë bërë pjesë e narrativës publike, por që ruhen në kujtesën e individëve dhe në shpirtin e popullit.

Gjatë këtij procesi, interesimi im u përqendrua posaçërisht te figurat e vajzave dhe grave dëshmore të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës — protagoniste të padukshme të një epoke të mbushur me sakrifica, guxim dhe përkushtim të pashoq. Këto gra, shpesh të harruara në hijen e historisë, bartin në vetvete një dimension të veçantë të luftës çlirimtare: atë të qëndresës morale dhe të guximit civil, që shpeshherë e tejkalon heroizmin e armës.

Megjithatë, gjatë kërkimit tim, u bë e qartë se të dhënat për këto figura janë ende të mangëta, fragmentare dhe në shumë raste të paplota. Rrëfimet e tyre janë të shpërndara në kujtime personale, në dokumente të pjesshme apo në dëshmi gojore që rrezikojnë të humbin me kalimin e kohës. Kjo boshllëkësi në dokumentim nuk është vetëm mungesë materiale, por një padrejtësi ndaj vetë historisë, sepse çdo grua që mori pjesë në luftë — qoftë në front, në logjistikë, apo në përkujdesjen për të plagosurit — ka lënë gjurmë të pashlyeshme në mozaikun e lirisë sonë.
Prandaj, ky hulumtim synon jo vetëm të sjellë në dritë fakte të reja, por edhe të rikthejë zërin e atyre që kanë folur më pak në historinë e shkruar — grave që, me përkushtimin e tyre të heshtur, e bënë luftën e Kosovës më njerëzore, më të thellë dhe më të plotë në kuptimin e saj historik dhe moral.

Kjo mungesë e dokumentimit të plotë nuk është thjesht një rastësi apo pasojë e kohës, por një tregues i qartë i boshllëqeve strukturore që ekzistojnë në mënyrën se si ne, si shoqëri, kemi ndërtuar dhe ruajtur kujtesën tonë historike. Ajo pasqyron një mungesë të vetëdijes institucionale për rëndësinë e përfshirjes së perspektivës gjinore në rrëfimin e luftës çlirimtare, si dhe një prirje të gjatë për ta përqendruar historinë vetëm rreth figurave mashkullore, duke lënë në hije pjesëmarrjen e grave që kanë dhënë kontribut të jashtëzakonshëm në të gjitha format e rezistencës.

Kjo mangësi dokumentare është një ftesë për reflektim të thellë dhe për veprim të ndërgjegjshëm: për të plotësuar boshllëqet e arkivave tona dhe për të rindërtuar kujtesën historike në mënyrë të drejtë, gjithëpërfshirëse dhe të barabartë. Lufta e Kosovës, në gjithë kompleksitetin e saj, nuk mund të kuptohet në tërësi pa praninë dhe veprimin e grave që ishin pjesë aktive e saj — qoftë në vijat e frontit, qoftë në logjistikë, në shërbimet mjekësore, në strehimin e luftëtarëve, apo në mbajtjen gjallë të jetës së përditshme në kushte lufte.

Ndaj, nevoja për të ndërtuar një kujtesë të plotë dhe të drejtë gjinore mbi luftën çlirimtare nuk është vetëm detyrim akademik apo moral, por edhe akt drejtësie historike. Është mënyra më e sinqertë për të nderuar të gjitha ato gra që, me guximin, sakrificën dhe përkushtimin e tyre, kontribuuan në çlirimin e Kosovës. Vetëm përmes kësaj qasjeje mund të sigurojmë që historia jonë kombëtare të jetë e plotë, e ndershme dhe përfaqësuese e gjithë atyre që e bënë lirinë të mundur.

Të shkruash për luftën e lavdishme të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës pa përfshirë gratë dhe rolin e tyre të shumëfishtë në të, do të nënkuptonte jo vetëm një zbrazëti në përmbajtjen historike, por një padrejtësi të thellë ndaj vetë së vërtetës. Një rrëfim i tillë i cunguar do të përbënte një mëkat intelektual e moral, sepse do të mohonte dimensionin njerëzor dhe gjithëpërfshirës të luftës çlirimtare. Lufta e Kosovës nuk ishte vetëm shprehje e guximit dhe heroizmit burrëror; ajo ishte një akt kolektiv i qëndresës, ku gratë shqiptare ishin pjesë thelbësore e përpjekjes për liri — shpesh në heshtje, por gjithmonë me përkushtim dhe dinjitet të pashoq.

Gratë e luftës nuk ishin vetëm figura mbështetëse në prapaskenë — nëna që strehuan ushtarë, motra që përgatitën ushqim apo infermiere që shëruan plagë — por edhe luftëtare të vërteta që mbajtën armët, marshuan në terren, dhe përballuan dhimbjen fizike e shpirtërore me një forcë që buronte nga dashuria për atdheun. Ato bartën mbi supe barrën e sakrificës dhe ruajtën nderin e kombit në momentet kur brutaliteti i pushtuesit synonte të shkatërronte vetë esencën e identitetit shqiptar.

…..Përfshirja e tyre në rrëfimin e historisë do të ishte një pasuri e kujtesës sonë kolektive — një plotësim i gjysmës së sakrificës që mbajti gjallë shpresën për liri. Për këtë arsye, njohja, dokumentimi dhe përfshirja e rolit të grave në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës është më shumë se një detyrë akademike: është një akt drejtësie ndaj së vërtetës historike dhe një domosdoshmëri për të ndërtuar barazinë gjinore në kujtesën kombëtare. Vetëm përmes këtij integrimi të plotë të zërave femërorë në narrativën e luftës mund të krijojmë një histori që i shërben së vërtetës, moralit dhe brezave që do ta trashëgojnë lirinë si vlerë të përbashkët.

Kam ndërmarrë një proces të gjatë e të përkushtuar hulumtimi, i cili ka përfshirë kërkime të thelluara në çdo drejtim të mundshëm — në burime të shkruara e gojore, në dokumente arkivore, në kujtime individuale dhe në botime akademike që ndriçojnë periudhën e luftës çlirimtare të Kosovës. Çdo hap i këtij udhëtimi kërkimor ka qenë i udhëhequr nga dëshira për të gjetur, mbledhur dhe për t’i dhënë zë çdo dëshmie që lidhet me gratë dhe vajzat dëshmore të kombit, të cilat ë të kaluarën, historia shpesh i ka trajtuar me heshtje ose i ka lënë në margjinat e kujtesës kolektive.

Në këtë proces, literatura mbi të cilën është mbështetur hulumtimi im ka qenë e gjerë dhe e përzgjedhur me kujdes, duke përfshirë si burime primare — dokumente, arkiva, dëshmi autentike — ashtu edhe burime sekondare që ofrojnë interpretime shkencore mbi luftën, rezistencën dhe dimensionin gjinor të saj. Synimi im ka qenë të ndërtohet një qasje kritike, gjithëpërfshirëse dhe e bazuar në analiza të mirëstrukturuara, për të krijuar një tablo sa më të plotë mbi kontributin e grave dhe vajzave shqiptare në rrugën drejt lirisë.

Ky angazhim nuk ka qenë vetëm një detyrë akademike në kuptimin e ngushtë të fjalës, por një mision moral dhe intelektual — një akt respekti dhe nderimi ndaj kujtesës historike të popullit tim. Nëpërmjet këtij kërkimi kam synuar të jap një zë të ri në rrëfimin e luftës sonë çlirimtare, duke e theksuar se sakrifica e grave dhe vajzave nuk ishte një përjashtim, por një pjesë organike e qëndresës kombëtare.
Në thelb, ky punim është një përpjekje për t’i dhënë historiografisë sonë atë që i mungon: dimensionin e plotë njerëzor të luftës, ku figura e gruas shqiptare shfaqet jo vetëm si bashkudhëtare e burrit në luftë, por si bartëse e vetë aktit të qëndresës, simbol i guximit, i dinjitetit dhe i dashurisë për atdheun.

Deri në fazat e fundit të hulumtimit tim, ndihesha thellësisht e dëshpëruar nga mungesa e burimeve të besueshme që do të më mundësonin të ndërtoja një pasqyrë të plotë edhe për dy dëshmoret e kombit, Serbeze Brahim Gashi dhe Tone Lajqi — dy gra të jashtëzakonshme që dhanë jetën e tyre në rrugën e lirisë, në gjirin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Kërkimi im i gjatë dhe i lodhshëm, që përfshinte burime të ndryshme, dëshmi e dokumente arkivore, dukej se po përfundonte pa rezultat. Më pushtoi ndjenja e pashmangshme e mungesës së të dhënave, që do ta bënte të pamundur përfshirjen e një përshkrimi të denjë për këto figura të lavdishme në librin tim.

Megjithatë, pikërisht në momentin kur më dukej se çdo gjurmë kishte humbur, ndodhi ajo që në kërkimin shkencor shpesh quhet “rastësi e ndritur”. Në ndihmë më erdhi luftëtari dhe atdhetari i njohur, z. Hajrush Kurtaj, i cili me përkushtim të rrallë më dërgoi një biografi të shkurtër të nxjerrë nga libri Të pavdekshmit e Dukagjinit (Pejë, 2002). Ky akt solidariteti intelektual e atdhetar u bë hallka lidhëse që më mundësoi të përfshij edhe historinë e dëshmores Serbeze Brahim Gashi në këtë studim.

Në këtë kontekst, e ndjej detyrë morale e profesionale të shpreh mirënjohjen time të thellë për z. Kurtaj, i cili jo vetëm që kontribuoi në plotësimin e një boshllëku të rëndësishëm në dokumentimin e historisë së grave luftëtare, por edhe dëshmoi se memoria kolektive ruhet përmes bashkëpunimit, kujtesës dhe përkushtimit ndaj së vërtetës historike. Falë tij, kjo biografi e shkurtër e Serbeze Brahim Gashit është bërë pjesë e këtij rrëfimi për heroinat e lirisë, që me veprën dhe sakrificën e tyre dëshmojnë se historia e UÇK-së është edhe histori e grave që luftuan për të ardhmen e Kosovës.

Serbeze Brahim Gashi, një nga bijat më të ndritura të Kosovës, lindi më 8 qershor 1981 në fshatin Baran të komunës së Pejës — një vend që, si shumë të tjerë në Dukagjin, kishte përjetuar rëndë barrën e robërisë dhe represionit shtetëror gjatë regjimit jugosllav. Ajo ishte bija e Brahim dhe Hatmane Gashit, dy prindër të njohur për qëndrueshmëri morale, ndjenjë të thellë atdhedashurie dhe dinjitet të palëkundur përballë padrejtësive.

Familja Gashi, përmes përndjekjes dhe burgosjeve politike që përjetuan babai dhe xhaxhai i Serbezës, përfaqësonte një brez të tërë shqiptarësh që nuk u nënshtruan ndaj dhunës dhe politikave asimiluese të sistemit të atëhershëm. Në një mjedis ku qëndresa ishte mënyrë jetese, dhe ndjenja kombëtare përcillej si trashëgimi shpirtërore, Serbezja u rrit duke përthithur jo vetëm rrëfimet për vuajtjen, por edhe mësimet për krenarinë dhe dinjitetin kombëtar.

Kështu, që në fëmijëri ajo u përball me realitetin e ashpër të shtypjes serbe, duke njohur nga afër dhunën strukturore që rëndonte mbi familjen dhe popullin e saj. Për të, padrejtësia nuk ishte koncept abstrakt, por një përvojë konkrete, e përditshme, që formësoi karakterin e saj të fortë dhe ndërgjegjen e saj të hershme për sakrificë. Ndaj, pjesëmarrja e saj e mëvonshme në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës nuk ishte akt i rastësishëm, por një vazhdimësi logjike e përvojës familjare dhe shpirtit të qëndresës që e kishte rritur.

Serbezja mishëronte figurën e gruas shqiptare që, e rritur në rrethana shtypjeje, e shndërroi dhimbjen në forcë dhe përndjekjen në motiv për liri — duke dëshmuar se edhe në moshë të re mund të mbartet mbi supe pesha e një ideali të madh: çlirimi i atdheut.

Serbeze Brahim Gashi ishte një ndër ato figura të rralla, që në rininë e hershme, e kishte të qartë se nuk mund të ketë paqe nën robëri. E lindur dhe e rritur në një familje që kishte përjetuar në mënyrë të drejtpërdrejtë dhunën e regjimit jugosllav, ajo nuk u pajtua asnjëherë me padrejtësinë dhe asimilimin që pushteti serb përpiqej t’i impononte popullit shqiptar të Kosovës. Qëndresa për të nuk ishte zgjedhje e momentit, por një gjendje shpirtërore, një mënyrë jetese që buronte nga historia familjare dhe vetëdija kombëtare e trashëguar brez pas brezi.

Prindërit e saj, Brahimi dhe Hatmanja, kishin ndërtuar një familje të madhe me shtatë fëmijë — dy djem dhe pesë vajza — duke u përpjekur t’i edukonin me ndjenja të forta dashurie për atdheun, ndershmëri dhe solidaritet njerëzor. Në këtë ambient të përkushtuar e të ndriçuar nga fryma e rezistencës, u formua karakteri i Serbezës — i butë në sjellje, por i pathyeshëm në bindje.

Ajo ndoqi me përkushtim shkollimin e saj në vendlindje, duke përfunduar arsimin fillor dhe duke vazhduar më pas shkollën e mesme. Megjithatë, rrugëtimi i saj arsimor dhe jetësor u ndërpre tragjikisht. Dora kriminale e okupatorit serb ia preu jetën në lulëzim, në një moshë kur ëndrrat sapo fillonin të marrin formë. Ajo nuk pati mundësinë të përfundojë shkollën, por me veprën dhe sakrificën e saj, Serbezja u bë vetë një mësim i përjetshëm për historinë — një dëshmi e gjallë se dijenia, liria dhe dinjiteti janë të pandashme, dhe se të rinjtë e Kosovës, përfshirë vajzat si ajo, ishin të gatshëm të sakrifikonin gjithçka për idealin më të lartë: çlirimin e atdheut.

Vdekja e saj nuk shënoi fundin e një ëndrre rinore, por fillimin e një kujtese kolektive që i jep kuptim fjalës “dëshmor” — jo vetëm si titull nderi, por si simbol i qëndresës, i flijimit dhe i dashurisë së pafund për vendin.

Ëndrra që i kishte ushqyer zemrën dhe mendjen Serbeze Brahim Gashit, ashtu si edhe shumë bashkëmoshatareve të saj, ishte ajo e përfshirjes në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Për brezin e saj, që ishte rritur në periudhën e padrejtësive të mëdha, të dhunës dhe të mohimt të identitetit kombëtar, UÇK-ja përfaqësonte jo vetëm një forcë ushtarake, por një ideal lirie, një simbol të dinjitetit dhe të rezistencës ndaj pushtuesit.

E ndërgjegjshme për realitetin politik e shoqëror në të cilin jetonte, Serbezja nuk mund të qëndronte indiferente përballë vuajtjeve të popullit të saj. Për të, pjesëmarrja në luftë nuk ishte thjesht akt guximi individual, por një detyrim moral dhe kombëtar. Kështu, më 20 shtator 1998, ajo iu bashkua radhëve të UÇK-së dhe u sistemua si ushtare në Brigadën 131 “Jusuf Gërvalla” — një formacion që mbante emrin e një prej figurave më emblematike të rezistencës shqiptare dhe që vepronte në një nga zonat më të ashpra të luftës.

Ky akt shënoi përmbushjen e një ëndrre që nuk ishte vetëm e saj, por e gjithë një gjenerate që nuk pranoi të jetojë në heshtje. Me uniformën e UÇK-së, Serbezja nuk mori vetëm armën në dorë, por edhe përgjegjësinë për të përfaqësuar gratë e Kosovës që vendosën të jenë pjesë aktive e historisë. Ajo u bë dëshmi e gjallë se dashuria për atdheun nuk njeh gjini apo moshë — se liria fitohet nga ata që guxojnë ta ëndërrojnë dhe ta mbrojnë me jetën e tyre.

Përmes këtij akti, Serbezja hyri në radhët e atyre që historia nuk i harron — vajza që ëndrrën e saj për liri e ktheu në veprim dhe emrin e saj e nguliti përgjithmonë në faqet e lavdisë kombëtare.

Kontaktet e para të Serbeze Brahim Gashit me Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës u vendosën në fshatin Rosuja — një hapësirë simbolike e rezistencës në Dukagjin, ku ndjenja e lirisë kishte marrë trajtë konkrete. Kjo periudhë përkonte me një moment të ndërlikuar për UÇK-në në atë rajon, pasi më 12 shtator 1998 ajo u përball me shpërbërje të përkohshme në Lugun e Baranit, pas luftimeve të ashpra dhe humbjeve të mëdha. Megjithatë, pas ripërtëritjes së forcave çlirimtare në Dukagjin, me baza të konsoliduara në fshatrat Jabllanicë të Dushkajës, Ratishtë të Deçanit dhe në Gllogjanin legjendar — qendrën e qëndresës popullore — Serbezja u rreshtua me vendosmëri në mbështetje të tyre.

E shtyrë nga ndjenja e thellë e përgjegjësisë kombëtare dhe nga ideali i barazisë, ajo shprehu dëshirën e sinqertë për të kontribuar aktivisht në luftë. Në një kohë kur pjesëmarrja e grave në luftë ende shihej me habi apo paragjykim, Serbezja, me guxim dhe përkushtim të pashoq, vendosi të marrë pjesë në veprimtari që ndihmonin drejtpërdrejt misionin çlirimtar. Ajo ndihmonte në furnizimin me ushqime e materiale për ushtarët, si dhe kujdesej për të plagosurit, duke u bërë pjesë e strukturave mbështetëse që e mbanin gjallë UÇK-në në terren.

Kjo përfshirje nuk ishte vetëm një akt human, por një gjest i thellë simbolik. Një vajzë e re që përfaqësonte gjysmën e shoqërisë që shpesh heshtet në histori, u bë pjesë e drejtpërdrejtë e qëndresës kombëtare. Përmes angazhimit të saj, Serbezja dëshmoi se lufta për liri nuk është vetëm detyrë e armëve, por edhe e zemrës, e shpirtit dhe e humanizmit. Kontributi i saj në ato ditë të vështira ishte shprehje e një përkushtimi të pastër ndaj idealeve të lirisë, duke e vendosur emrin e saj ndër ato figura që e bënë UÇK-në jo vetëm forcë ushtarake, por edhe lëvizje shpirtërore e popullit të Kosovës.

Angazhimi i Serbeze Brahim Gashit në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës mori përmasa të reja pas takimit me dy nga figurat e shquara të luftës çlirimtare, dëshmorët e kombit Shkëlzen Haradinaj dhe Lulzim Morina. Ky takim shënoi një kthesë të rëndësishme në jetën dhe misionin e saj, duke i dhënë asaj një drejtim të qartë në shërbim të çështjes kombëtare. Që nga ai moment, ajo u përfshi në mënyrë të drejtpërdrejtë në strukturat operative të UÇK-së, duke marrë përsipër detyra të ndërlikuara e me përgjegjësi të lartë në fushën e logjistikës, vëzhgimit dhe mbledhjes së informatave.

Në rrethana të jashtëzakonshme, kur fshati Baran kishte rënë jashtë kontrollit të Ushtrisë Çlirimtare, Serbezja nuk u tërhoq, por përkundrazi e shtoi përkushtimin e saj. Ajo u bë pjesë e atyre strukturave që, edhe në kushte të rënda të mungesës së sigurisë, vazhdonin të siguronin kanalet e furnizimit dhe komunikimit ndërmjet njësive të ndryshme të UÇK-së. Në këtë fazë të luftës, ajo tregoi pjekuri, vendosmëri dhe një aftësi të rrallë për t’u përballur me sfida që tejkalonin kufijtë e moshës dhe gjinisë së saj.

Më 5 prill 1999, gjatë marshutës së Brigadës 131 “Jusuf Gërvalla”, e cila kishte për mision të tërhiqte të plagosurit dhe të siguronte furnizimet bazë me ushqime e veshmbathje, Serbezja mori pjesë aktive në këtë operacion humanitar e ushtarak. Ishte kjo periudha kur frontet e luftës në Dukagjin po përjetonin përplasjet më të ashpra, dhe kontributi i çdo ushtari apo bashkëpunëtori kishte rëndësi jetike për mbijetesën e njësive dhe për shpëtimin e jetëve të plagosura.

Në këtë kontekst, veprimtaria e Serbezës nuk duhet parë vetëm si detyrë logjistike, por si një akt i lartë humanizmi dhe patriotizmi. Ajo ishte ndër ato figura që e kuptuan se lufta për liri nuk përbëhet vetëm nga betejat me armë, por edhe nga përpjekjet e heshtura për të siguruar jetën e të tjerëve. Përmes përkushtimit të saj, ajo dëshmoi se sakrifica dhe dashuria për atdheun mund të shprehen në shumë forma, dhe se roli i grave në luftën çlirimtare ishte po aq i thellë dhe i rëndësishëm sa ai i burrave që mbanin pushkën në vijën e parë të frontit.

Serbeze Brahim Gashi, e rritur në frymën e dashurisë për atdheun dhe e formuar në idealet e qëndresës, nuk mund të qëndronte jashtë radhëve të luftës që po shënonte fatin historik të Kosovës. Me një vendosmëri të admirueshme, ajo iu drejtua komandantit të njësisë duke i kërkuar që ta pranonte në ushtri, të luftonte krah për krah me shokët e saj, dhe të jepte kontributin e saj të drejtpërdrejtë në fushën e betejës. Megjithatë, komandanti, duke vlerësuar moshën e saj të re dhe rrethanat e pasigurta në terren, i rekomandoi të qëndronte aty përkohësisht, duke e siguruar se ushtria do të kthehej sërish.

Por Serbezja, e cila nuk njihte frikë dhe as hezitim, nuk mund të pajtohej me pritjen pasive. Ajo mbeti e përkushtuar ndaj misionit të saj dhe lidhjeve me UÇK-në. Më 12 prill 1999, teksa po shkonte drejt fshatit Turjak për t’u konsultuar me pjesëtarë të UÇK-së dhe për të ndarë informacionin e nevojshëm për veprimet e ardhshme, ajo ra në një pritë të organizuar nga forcat serbe. Aty, në një përballje të pabarabartë, në moshën vetëm tetëmbëdhjetëvjeçare, Serbezja u flijua — jo si viktimë, por si heroinë e lirisë, në kulmin e rinisë së saj, duke dëshmuar se dashuria për atdheun mund të jetë më e fortë se frika për jetën.

Vdekja e saj, megjithëse tragjike, u shndërrua në simbol të pavdekësisë. Trupi i saj prehet sot në varrezat e fshatit Baran të Pejës, aty ku çdo pranverë duket sikur rinis lulëzimi i kujtesës për të dhe për të gjithë ata që e dhanë jetën për Kosovën. Varri i saj nuk është vetëm një vend pushimi, por një altar kujtese dhe frymëzimi për brezat e rinj që rriten me vetëdijen se liria e sotme është ndërtuar mbi sakrificën e atyre që nuk pranuan të jetojnë të përkulur.

Në figurën e Serbeze Gashit, historia e luftës për liri fiton një dimension të veçantë njerëzor: ajo mishëron gruan shqiptare që, në rininë e saj, përzgjodhi rrugën e guximit, të sakrificës dhe të nderit. Emri i saj mbetet një testament i gjallë i dashurisë për vendin dhe i besnikërisë ndaj idealeve që lindin nga shpirti i lirë i popullit.

Andaj, emri i Serbeze Brahim Gashit është ngulitur thellë në kujtesën historike dhe shpirtërore të popullit shqiptar. Ai nuk është më thjesht një emër, por një simbol i qëndresës, i sakrificës dhe i dashurisë së pakushtëzuar për atdheun. Kudo ku jetojnë shqiptarët — në Kosovë, në trojet etnike apo në diasporë — përmendja e saj ngjall ndjenjën e krenarisë dhe respektit të thellë për një vajzë të re që, në lulëzimin e jetës, zgjodhi rrugën e lavdisë së përjetshme në vend të rehatisë kalimtare.

Populli e kujton Serbezen jo vetëm si bijë të Baranit e të Dukagjinit, por si bijë të gjithë Kosovës — si figurë që mishëron shpirtin e një kombi që ka ditur të përballojë robërinë me dinjitet dhe të arrijë lirinë me sakrificë. Ajo përfaqëson gjeneratën e re të asaj kohe, që pa hezitim hyri në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, duke dëshmuar se dashuria për atdheun nuk njeh kufi moshe apo gjinie.

Lavdia e Serbeze Brahim Gashit është lavdia e përjetshme e të gjitha bijave dhe bijve të Kosovës që ranë për liri. Ajo është pjesë e një mozaiku të madh kujtese, ku çdo dëshmor e çdo sakrificë bëhet gur themeli i shtetit të lirë që sot gëzon populli ynë. Kujtimi i saj, dhe i të gjithë dëshmorëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, do të mbetet i pavdekshëm — jo vetëm në librat e historisë, por në ndërgjegjen e çdo shqiptari që e di se liria nuk dhurohet, por fitohet me gjak, me besim dhe me dashuri të pafund për tokën e vet.

Lavdi e përjetshme Serbeze Brahim Gashit — vajzës që u bë dritë e kujtesës sonë kombëtare. Lavdi të gjithë dëshmorëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që me jetën e tyre ndërtuan themelet e lirisë dhe nderit tonë kombëtar.

Literatura:

1. Të pavdekshmit e Dukagjinit – Dëshmorët e UÇK-së nga Zona Operative e Dikagjinit, Trupat Mbrojtëse të Kosovës, Zona e Tretë, Pejë, 2002, f, 554.
2. https://www.radiokosovaelire.com/shkelzen-hilmi-haradinaj-25-3-1970-16-4-1999/
3. https://pashtriku.org/sa-ushtare-kishte-brigada-131-jusuf-gervalla-me-komandant-daut-haradinaj/
4. https://www.radiokosovaelire.com/lulezim-gani-morina-28-2-1972-18-12-2000/