[ Libra NëLinjë ]
2) Ese historike nga sirtari 119, teksti nr. 27.
Nga Safet SADIKU
Aty ku pinë ujë okupatori fqinj, as ti mos u afro në atë vend, por shkoni më tutje. Shqiptarë, mos e shuani etjen në burimin e okupatorit! Sepse ai ujë nuk jep jetë, por mpin ndërgjegjen dhe nuk na forcon, por na varëson. Është ujë që ushqehet me harresë, me frikë dhe me përulje, duke e paraqitur nënshtrimin si mençuri dhe kompromisin si virtyt, ndërsa ngadalë ju largon nga vetëdija historike dhe nga përgjegjësia për ta mbrojtur dinjitetin kolektiv. Historia jonë nuk është historia e atyre që u mësuan të pinë nga burimi i huaj, por e atyre që hapën burime të reja me sakrificë dhe qëndresë, duke refuzuar ta pranojnë padrejtësinë si fat. Kush e shuan etjen aty ku uji është bërë i turbullt nga ish-okupatori, mbetet rob i së shkuarës, sepse pa guxim për të kërkuar burimin e vet, nuk ka as zhvillim, as liri, as shtet në kuptimin e plotë të fjalës.
Në krahasimet historike të personaliteteve kombëtare që luftuan për jetësimin e shtetit tonë gjejmë shembuj të shumtë. Në damarët e historisë sonë, që rrjedh nga sakrifica dhe amaneti, figura e Isa Boletinit zë një vend të veçantë si nyje lidhëse mes luftës për liri dhe konceptit të shtetit shqiptar si përgjegjësi morale. Isa Boletini nuk ishte vetëm luftëtar i pushkës, por bartës i një vizioni të qartë për shtetin, ku autoriteti buron nga nderi, besa dhe shërbimi ndaj kombit, e jo nga privilegji personal apo përfitimi i çastit. Ai e kuptonte shtetin jo si pronë të individit, por si shtëpi të përbashkët që kërkon sakrificë, disiplinë dhe përkushtim të vazhdueshëm. Roli historik i Isa Boletinit në kryengritjet shqiptare dhe në shpalljen e pavarësisë dëshmon se liria nuk mjafton pa përgjegjësi shtetformuese.
Qëndrimi i tij i palëkundur përballë Perandorisë Osmane dhe më pas përballë presioneve të huaja ishte shprehje e një vetëdijeje të lartë politike, ku mbrojtja e territorit dhe e dinjitetit kombëtar ishte e pandashme nga ndërtimi i një rendi të drejtë për shqiptarët. Ai nuk kërkoi poste, pasuri apo siguri personale, por kërkoi që Shqipëria të ekzistonte si shtet me dinjitet, edhe nëse kjo kërkonte flijimin e jetës. Në krahasim me realitetin e sotëm, figura e Isa Boletinit shërben si pasqyrë kritike për mënyrën se si konceptohet pushteti dhe shteti në kohët moderne. Përderisa, atëherë udhëheqja ishte barrë dhe rrezik, sot ajo shpesh shndërrohet në synim personal dhe mjet për përfitim. Aty ku Isa Boletini e shihte shtetin si obligim moral ndaj brezave që vijnë, sot shpesh vërehet një shkëputje mes pushtetit dhe përgjegjësisë, mes fjalës dhe veprës, mes sakrificës historike dhe realitetit politik.
Isa Boletini na mëson se shteti nuk mbahet vetëm me institucione formale, por me karakter, besë dhe gatishmëri për të vendosur interesin kombëtar mbi atë personal apo partiak. Në kohën e tij, fjala e dhënë kishte peshë ligji, ndërsa sot vështirësia dhe kërkesa kryesore mbetet rikthimi i besimit qytetar dhe i etikës shtetformuese. Krahasimi mes të atëhershmes dhe të sotmes nuk është thjesht parim nostalgjik, por është një kriter thellësisht kritik. Ai na fton të pyesim nëse shteti shqiptar i sotëm e pasqyron sakrificën e atyre që e ndërtuan me gjak. Prandaj, Isa Boletini nuk duhet parë vetëm si figurë muzeale apo simbol folklorik, por si standard moral dhe politik, ndaj të cilit duhet matur çdo pushtet dhe çdo projekt shtetëror. Ai mbetet pjesë e gjallë e damarëve të Arbërisë, sepse amaneti i tij nuk ishte vetëm liria, por një shtet që e meriton atë liri. Vetëm duke u kthyer te ky standard i lartë i përgjegjësisë dhe i shërbimit, shoqëria shqiptare mund ta shndërrojë historinë nga kujtesë krenare në udhërrëfyes për të sotmen dhe të ardhmen.
Isa Boletini ishte krahu i djathtë i Ismail Qemalit më 28 Nëntor 1912, në momentin vendimtar të Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, duke mishëruar lidhjen organike mes veprimit politik dhe forcës mbrojtëse të çështjes kombëtare, sepse prania e tij në Vlorë nuk ishte thjesht simbolike, por garanci reale e sigurisë dhe e vendosmërisë për ta bërë aktin e pavarësisë të pakthyeshëm. Si prijës i njohur i rezistencës së armatosur dhe figurë me autoritet të madh moral, Isa Boletini përfaqësonte Kosovën dhe viset shqiptare të mbetura jashtë kufijve të rinj shtetërorë, duke e bërë të qartë se pavarësia nuk ishte vetëm një akt juridik, por një projekt kombëtar që kërkonte harmonizim dhe rreshtim, sakrificë dhe gatishmëri për mbrojtje. Në këtë kuptim, marrëdhënia mes Ismail Qemalit dhe Isa Boletinit përfaqëson një model historik bashkëpunimi ndërmjet mendimit shtetformues dhe forcës që e mbron atë, model që mbetet aktual edhe sot si standard për raportin mes politikës, përgjegjësisë dhe interesit kombëtar.
Besimi në mes të qytetarëve dhe institucioneve tona shtetërore: Besimi ndërmjet qytetarëve dhe institucioneve shtetërore është themeli mbi të cilin ndërtohet çdo shtet i qëndrueshëm dhe funksional, sepse pa këtë lidhje të ndërsjellë liria mbetet formale, ligji i zbrazët dhe shteti i brishtë përballë krizave të brendshme dhe ndikimeve të jashtme. Ky besim nuk krijohet me deklarata politike apo simbole patriotike, por me drejtësi reale, transparencë në vendimmarrje, barazi para ligjit dhe përgjegjësi institucionale, ku qytetari ndien se shteti është mbrojtësi i të drejtave të tij dhe jo burim frike, padrejtësie apo përjashtimi. Vetëm duke e rikthyer besimin si marrëdhënie aktive dhe të përditshme mes qytetarit dhe institucioneve, amaneti i dëshmorëve shndërrohet në realitet shtetëror, sepse një shtet që gëzon besimin e popullit të vet është shtet që nuk rrënohet nga brenda dhe që i reziston çdo forme të presionit apo manipulimit.
Besimi ndërmjet qytetarëve dhe institucioneve tona shtetërore përfaqëson provën më të qartë nëse amaneti i figurave si Isa Boletini është jetësuar apo është reduktuar në simbolikë, sepse vetëm aty ku pushteti ushtrohet me ndershmëri, përgjegjësi dhe shërbim real ndaj interesit publik, qytetari e ndien shtetin si të vetin dhe jo si strukturë të largët apo të kapur nga interesa të ngushta. Ky besim ndërtohet përmes veprimit konkret dhe të përditshëm, ku ligji zbatohet pa përjashtime, ku llogaridhënia është parim dhe jo kërcënim, dhe ku institucionet reflektojnë karakter, etikë dhe kulturë politike, ashtu siç e kërkon standardi moral i trashëguar nga brezat e rezistencës. Vetëm në këtë mënyrë, shteti shndërrohet nga një nocion formal në një realitet të besueshëm, ku sakrifica historike merr kuptim praktik dhe ku qytetari dhe institucioni ecin në të njëjtën anë të historisë.
Gjithashtu është shumë e rëndësishme të theksohet se modeli evropian i ndërtimit të kujtesës historike dhe i trajtimit të figurave kombëtare, siç janë për shumë vende të BE-së, figurat themeluese dhe momentet kyçe historike, mbështeten jo vetëm në respektin simbolik, por në korniza të qarta juridike dhe politike që garantojnë ruajtjen, studimin dhe interpretimin e vazhdueshëm të historisë në funksion të demokracisë dhe paqes. Instrumente si parimet e shtetit të së drejtës, politikat e BE-së për trashëgiminë kulturore, programet kërkimore shkencore dhe arkivore, si dhe mbështetja institucionale për institute studimore dhe universitete, dëshmojnë se përvoja historike nuk konsiderohet e mbyllur, por vazhdimisht i nënshtrohet analizave të reja, metodave bashkëkohore shkencore dhe teknologjike, me qëllim forcimin e vetëdijes qytetare dhe parandalimin e deformimit të së kaluarës.
Në këtë kuptim, figura si Isa Boletini nuk do të reduktoheshin kurrë vetëm në monument apo retorikë përkujtimore, por do të ishin pjesë aktive e diskursit akademik, juridik dhe institucional. Ky është modeli që edhe shqiptarët duhet ta përvetësojnë për ta jetësuar amanetin e heronjve jo vetëm përmes nderimit formal, por përmes ndërtimit të institucioneve të besueshme, investimit në kërkime shkencore serioze dhe përdorimit të metodave moderne analitike dhe teknologjike, sepse vetëm kështu historia shndërrohet në forcë zhvillimi, ndërsa besimi ndërmjet qytetarëve dhe institucioneve tona shtetërore merr bazë të qëndrueshme dhe afatgjatë për bashkëpunim të ndërsjelltë.
